CHƯƠNG IV QUI TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN
II. QUI TRÌNH THỰC HIỆN THEO DÕI VÀ ðÁNH GIÁ KẾ
1. Lập kế hoạch theo dừi và ủỏnh giỏ
1.1. Xây dựng các chỉ số TD&ðG và hình thành khung TD&ðG 1.1.1. Khái niệm
Chỉ số là thước ủo ủo lường tiến ủộ ủạt ủược chỉ tiờu/mục tiờu. Chỉ số thường là tờn của một cụng cụ ủo lường dựng ủể xỏc ủịnh tỡnh trạng thực tế của một chỉ tiờu. Kết của của “phộp ủo” sử dụng chỉ số cho chỳng ta biết ủược mức ủộ hoàn thành cỏc chỉ tiờu mục tiờu kế hoạch.
Vớ dụ: ủể ủo lường chỉ tiờu “giảm một nửa số người cú thu nhập dưới 2 ủụla một ngày”, người ta cú thể dựng chỉ số “thu nhập bỡnh quõn ủầu người một ngày”.
Chú ý: Trong thực tế, chỉ tiêu và chỉ số thường rất hay bị nhầm lẫn với nhau. Một cỏch ủơn giản ủể phõn biệt ủú là chỉ số là tờn một cụng cụ ủo lường hay một thước ủo, nú khụng bao gồm con số ủịnh lượng, cũn chỉ tiờu thỡ là chỉ số ủược lượng hoỏ thành một con số cụ thể ủể phấn ủấu ủạt ủược.
Chỉ số cũng khụng thể hiện hành ủộng, do vậy khi viết tờn chỉ số khụng cần ghi cỏc ủộng từ như “tăng” hoặc “giảm”. Chẳng hạn, thay vỡ ghi “Tăng số hộ thoát nghèo” thì ghi tên chỉ số là “Số hộ thoát nghèo”
1.1.2. Phân loại
Chỉ số phục vụ cho TD&ðG ủược chia làm 4 loại: ủầu vào, ủầu ra, kết quả và ảnh hưởng (hoặc tỏc ủộng).
Chỉ số ủầu vào: Thể hiện nguồn lực ủầu tư ủể nhằm ủạt ủược cỏc mục tiờu ủề ra.
Chỉ số ủầu ra: thể hiện sản phẩm (hàng hoỏ, dịch vụ,…) ủược tạo ra từ việc huy ủộng và sử dụng cỏc nguồn lực.
Chỳ ý: Cỏc chỉ số ủầu vào và ủầu ra chỉ là những cụng cụ ủịnh lượng trong phõn tớch ủỏnh giỏ, ngoài ra cũn cú cỏc cụng cụ ủịnh tớnh cần ủược sử dụng trong quá trình phân tích như quy trình thực hiện, ý thức và nhận thức của cán bộ, sự thông thoáng cơ chế, chính sách, v.v…
Chỉ số kết quả: Thể hiện trực tiếp hiệu quả, thực trạng, tiến trỡnh ủạt ủược của cỏc mục tiờu/chỉ tiờu ủề ra, phản ỏnh sản phẩm trực tiếp sau khi cú cỏc ủầu ra. ðõy là loại chỉ số quan trọng nhất trong hệ thống TD&ðG vỡ chỳng thể hiện trực tiếp hiệu quả tiến trỡnh thực hiện mục tiờu ủề ra.
Chỉ số ảnh hưởng/tỏc ủộng: phản ỏnh tớnh hiệu quả, ủo lường tỏc ủộng tăng phỳc lợi xó hội núi chung do ảnh hưởng của nhiều nhõn tố trong thời gian dài và trên diện rộng.
Chỳ ý: Cỏc ảnh hưởng hay tỏc ủộng ủược tạo ra là do rất nhiều nguyờn nhõn. Vớ dụ tuổi thọ bỡnh quõn ủược tăng lờn khụng chỉ do giảm tỡnh trạng ủúi nghốo mà cũn do nhiều yếu tố khỏc như trỡnh ủộ giỏo dục, chăm súc y tế, phỏt triển cộng ủồng,v.v... ðồng thời ủể cú ủược tỏc ủộng hay ảnh hưởng mong muốn cần có thời gian dài. Do vậy, chu kỳ thu thập số liệu của các chỉ số ảnh hưởng cũng dài hơn chu kỳ của các chỉ số khác.
1.1.3. Lựa chọn chỉ số TD&ðG
ðối với một mục tiêu, có thể sử dụng rất nhiều các chỉ số phục vụ cho quỏ trỡnh TD&ðG. Tuy nhiờn, cần phải lựa chọn ủược những chỉ số nào cú thể thể hiện rõ ràng và hiệu quả nhất tiến trình thực hiện kế hoạch, mục tiêu.
Số lượng chỉ số ủược lựa chọn khụng nờn quỏ nhiều vỡ khụng thể hiện ủược trọng tâm TD&ðG. Từ những thông tin có sẵn, cần xây dựng một vài chỉ số ủỏnh tin cậy và phục vụ tốt cho quỏ trỡnh phõn tớch. Cỏc chỉ số này cú thể phản ỏnh kịp thời những thay ủổi trong tiến trỡnh thực hiện. Cần phải cú sự lựa chọn cõn bằng giữa những chỉ số cần ủo lường và những chỉ số cú thể ủo lường ủược.
Một số tiêu chí cơ bản khi lựa chọn các chỉ số TD&ðG:
- Chỉ số cần có khái niệm và phương pháp tính toán rõ ràng
- Số liệu ủể tớnh toỏn chỉ số phải tương ủối cú sẵn hoặc cú thể thu thập ủược (chi phớ, thời gian, tớnh khả thi)
- Chỉ số không quá phức tạp khi phân tích
- Mang tớnh ủại diện cho kết quả 1.1.4. Hình thành khung TD&ðG
Cỏc mục tiờu ủó xõy dựng ủược coi như là khung theo dừi và ủỏnh giỏ, cỏc tiờu chớ ủược sử dụng ủể xỏc ủịnh thụng tin gỡ cần thiết trong chương trỡnh theo dừi. Hoạt ủộng theo dừi cần mang tớnh hệ thống, cỏc tiờu chớ phải ủo lường ủược, và phải ủược kết nối với cỏc mục tiờu, cho phộp chỉ ra mức ủộ ủạt ủược của mục tiờu; cỏc tiờu chớ này phải dễ hiểu và ủược những bờn có liên quan (những người bị ảnh hưởng và/hoặc những người tham gia) nhất trí tán thành.
Cỏc chỉ số ủược sử dụng ủể ủo lường cỏc chỉ tiờu, mỗi chỉ tiờu ủược gắn kết với các mục tiêu.
ðối với mỗi mục tiêu, cần liệt kê tất cả các chỉ số, cùng với các thông tin liên quan về nguồn gốc và phương pháp thu thập chúng. ðiều này quan trọng, vỡ ủú chớnh là sự minh chứng rừ ràng về nguồn gốc của cỏc số liệu ủược thu thập và phõn tớch.
Bảng 5.3: Kết nối các mục tiêu, các chỉ số và thông tin
Mục tiêu Chỉ số Nguồn thông tin
Nõng cấp và ủào tạo lực lượng lao ủộng ủịa phương
- Số người tốt nghiệp các chương trình nâng cao tay nghề ủó tỡm ủược việc làm
- Cơ quan chủ quản
Tăng tính tự chủ kinh
tế của ủịa phương
- Các mức thu nhập hộ gia ủỡnh
- Mức nhân dụng
- Mức tiết kiệm của ủịa phương
- Nhận thức về khả năng tự lực tự cường
- Thống kê thu nhập - Số liệu về thất nghiệp - Số liệu về doanh thu của ủịa phương
- Cỏc kết quả ủiều tra về thỏi ủộ của cỏc cơ sở kinh doanh và cư dõn ủịa phương
thể cũng ủược sử dụng ủể nõng cao hiểu biết về tỏc ủộng của cỏc hoạt ủộng phỏt triển kinh tế ở ủịa phương.
1.2. Xỏc ủịnh cỏc thành phần tham gia TD&ðG
Xõy dựng một chương trỡnh theo dừi ủũi hỏi quy ủịnh rừ trỏch nhiệm về thu thập và phõn tớch thụng tin một cỏch ủịnh kỳ. Tốt nhất là sắp xếp sao cho những người tham gia vào trong quá trình lập kế hoạch, cũng sẽ tham gia vào việc thu thập thụng tin và bỏo cỏo kết quả cho cỏc cấp lónh ủạo, hoặc cho cộng ủồng liờn quan.
Các nhà quản lý chịu trách nhiệm về thực hiện kế hoạch có thể cũng là người chịu trỏch nhiệm về kết quả theo dừi và bỏo cỏo. Bờn cạnh ủú, việc thu hỳt sự tham gia của cỏc ủối tượng hữu quan hoặc những người tỡnh nguyện vào trong quá trình theo dõi là một cách tiếp cận khác có thể sử dụng ủể nắm bắt triển vọng của cỏc hoạt ủộng phỏt triển kinh tế và thu hỳt cỏc cấp lập kế hoạch vào việc ủịnh hướng cỏc kế hoạch hành ủộng và cỏc mục tiêu phát triển.
1.3. Xỏc ủịnh thời gian hoạt ủộng
Thời gian thực hiện theo dõi sẽ rất khác nhau với mỗi mục tiêu kế hoạch, vỡ bản chất của cỏc mục tiờu ủược theo dừi và cỏc chỉ số ủược sử dụng là khụng giống nhau. Thụng thường, theo dừi cú thể ủược thực hiện theo ủịnh kỳ hàng thỏng, hàng quớ, nửa năm, hằng năm và trong hoặc giữa cỏc giai ủoạn của dự ỏn.
Theo dõi liên tục là một quá trình tham chiếu: các kết quả theo dõi ủược phản hồi trực tiếp trong kế hoạch, hoặc gõy ảnh hưởng ủến nội dung và các phương hướng của kế hoạch trong tương lai (ví dụ: các hiểu biết mới cú thể là nguyờn nhõn bắt chỳng ta phải suy xột lại cỏc kế hoạch hành ủộng, nhằm bảo ủảm ủạt ủược cỏc mục tiờu ủề ra).