17 Giấy tờ sở hữu hay các giấy tờ liên quan đến đền bù cần được phát hành dưới tên của cả hai vợ chồng hoặc chủ hộ, và các trợ giúp khác về tái định cư như đào tạo tay nghề, tiếp cận tín dụng và cơ hội việc làm cũng cần được cung cấp cho cả nhóm nữ và điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu của họ. Nếu pháp luật quốc gia và hệ thống sở hữu đất đai không công nhận quyền của phụ nữ trong việc nắm giữ hay giao dịch bất động sản, nên xem xét các biện pháp để phụ nữ được bảo vệ đến mức tối đa với mục tiêu có được cơ hội bình đẳng với nhóm nam giới.
thu hồi đất hay hạn chế sử dụng đất liên quan đến dự án mà có thể dẫn đến di dời vật lý và/hoặc kinh tế chưa thể xác định được do giai đoạn phát triển của dự án, khách hàng sẽ xây dựng một Kế hoạch khung Tái định cư và/hoặc Phục hồi Sinh kế phác thảo những nguyên tắc chung tương ứng với Tiêu chuẩn Hoạt động này. Khi các cấu phần cụ thể của dự án được xây dựng cụ thể và thông tin cần thiết đã có, thì Kế hoạch Khung có thể được cụ thể hóa thành Kế hoạch hành động tái định cư hay Kế hoạch Phục hồi sinh kế và các quy trình tương ứng với khoản 19 và 25 dưới đây.
Hướng dẫn 32. Kế hoạch tái định cư thành công phải đạt được sự đồng thuận của những người bị di dời và liệt kê danh mục đất đai và tài sản bị ảnh hưởng ở cấp độ hộ gia đình, doanh nghiệp, và cộng đồng. Thời điểm đạt được sự đồng thuận và liệt kê xong danh mục tài sản chính là ngày cuối cùng. Những cá nhân tới định cư trong khu vực dự án sau ngày cuối cùng không được đền bù hoặc hỗ trợ tái định cư, miễn là ngày cuối cùng được thông báo, lưu hồ sơ và phổ biến rộng rãi. Tương tự như vậy, tổn thất đối với tài sản cố định (như kết cấu xây dựng, hoa mầu, cây ăn quả, và lô rừng lấy gỗ) hình thành sau ngày cuối cùng sẽ không được đền bù. vấn đề phức tạp hay gặp đối với ngày cuối cùng thường liên quan tới ngày cuối cùng “lịch sử” được hình thành vào thời điểm dự án sẵn sàng để triển khai, nhưng do dự án bị chậm trễ nên thời hạn đó bị lãng quên hoặc trở nên lỗi thời. Trong trường hợp như vậy, sự gia tăng dân số tự nhiên trong các hộ gia đình đủ điều kiện được đền bù sẽ dẫn tới sự hình thành của hộ gia đình “mới” chưa được liệt kê trong nghiên cứu ban đầu - những hộ gia đình trên phải được coi là đủ điều kiện để hưởng lợi ích và hỗ trợ tái định cư. vấn đề phức tạp khác là quá trình của chính phủ đối với việc xác định ngày cuối cùng có được lưu hồ sơ và phổ biến thích hợp tới hộ gia đình và cộng đồng bị ảnh hưởng trong khu vực dự án hay không. Nếu việc này chưa được coi là đã hoàn thành hoặc nếu sự đồng thuận liên quan của những người bị ảnh hưởng bị lỗi thời hoặc bằng cách nào đó không được coi là phù hợp, phải tiếp tục nghiên cứu để đánh giá lại những đối tượng đủ điều kiện hưởng lợi theo Tiêu chuẩn hoạt động 5. Đối tượng sử dụng tài nguyên theo mùa vụ, như người chăn thả di cư có thể không có mặt trong khu vực dự án vào thời điểm tìm kiếm đồng thuận, nên phải đặc biệt cân nhắc đòi hỏi của những đối
tượng sử dụng này.
Hướng dẫn 33. việc áp dụng các hạn chế đối với hoạt động như xây dựng, hoạt động nông nghiệp, và nâng cấp nhà ở sau ngày hạn cuối cùng (cut-off date) có thể gây khó khăn với mức độ trung bình hoặc mức độ lớn đối với hộ gia đình hoặc cộng đồng bị ảnh hưởng.
Thường có sự chậm trễ từ khi quyết định ngày hạn cuối cùng (và việc áp dụng các hạn chế tiếp theo đó) và triển khai dự án, bao gồm đền bù cho tổn thất và tái định cư của hộ gia đình và cộng đồng bị ảnh hưởng. Nên hạn chế thời gian kéo dài từ khi quyết định ngày cuối cùng và lúc đền bù cho các cá nhân và cộng đồng bị di dời. Các tổn thất phát sinh do hạn chế sử dụng đất đai nên được khách hàng đền bù. Khách hàng cũng nên cân nhắc cách thức giảm thiểu tác động của các hạn chế áp dụng sau ngày hạn cuối cùng, như lập kế hoạch cho các hoạt động phát triển, để nông dân bị ảnh hưởng có thể thu hoạch mùa màng trước khi bị di dời. Ngoài ra, cũng phải tôn trọng lịch trình chắc chắn hoặc khách hàng phải sẵn sàng thanh toán đền bù vì sự chậm trễ.
ví dụ nếu cộng đồng không gieo trồng vì chuẩn bị di dời, nhưng việc di dời bị chậm trễ thì cộng đồng có thể cần được hỗ trợ về nhu cầu lương thực vì họ không thu hoạch được mùa màng năm đó.
Hướng dẫn 34. Nếu các hộ gia đình và cộng đồng bị ảnh hưởng từ chối đề nghị đền bù của khách hàng phù hợp với quy định của Tiêu chuẩn hoạt động 5, và do đó dẫn tới việc sung công hoặc các quy trình pháp lý khác, các cơ quan chính phủ liên quan có thể đề nghị đền bù cho hộ gia đình hoặc cộng đồng bị ảnh hưởng dựa trên giá trị được đánh giá của đất đai. vấn đề có thể dẫn tới sự tranh chấp và có thể mất một số năm để giải quyết. quyết định cuối cùng của tòa án có thể xác nhận sự đền bù dựa trên giá trị được đánh giá. vì có rủi ro gây ra sự nghèo đói vì mất nguồn thu nhập hoặc mất sinh kế của những người hoặc cộng đồng bị ảnh hưởng do quá trình xử lý kéo dài và mức đền bù bị hạ thấp, khách hàng nên đảm bảo trong các trường hợp như vậy chính phủ hoặc tòa án đánh giá giá trị của sự sung công phù hợp với Tiêu chuẩn hoạt động 5 bằng cách yêu cầu có thông tin về mức đền bù do chính phủ đề nghị và quy trình được sử dụng để đánh giá giá trị của việc sung công. Khách hàng cũng có thể được yêu cầu phải kiểm tra xem mức đền bù trên có phù hợp với giá trị thay thế của tài sản liên quan trên thị trường hiện nay không. Tiền đền bù cho những đối tượng bị ảnh hưởng của tái định cư có thể được giữ tại tài khoản độc lập do khách hàng mở dành riêng cho số tiền đền bù cho đến khi quyết định xong về thời điểm và số tiền phải thanh toán. Khách hàng phải tham gia quá trình sung công trên và hỗ trợ kết quả phù hợp với mục tiêu
18 Kiểm toán hoàn thành Kế hoạch hành động tái định cư hay Kế hoạch Phục hồi sinh kế cần được chuyên gia tái định cư độc lập thực hiện khi thời hạn theo dõi theo thỏa thuận kết thúc và nên là một đánh giá sâu hơn mức bình thường về các hoạt động theo dõi quá trình tái định cư, ít nhất cũng phải gồm có một rà soát về tất cả những biện pháp khắc phục liên quan đến di dời vật lý và/hoặc kinh tế do khách hàng thực hiện, so sánh các kết quả thực hiện với mục tiêu đặt ra và kết luận xem thời hạn theo dõi đã kết thúc chưa, và nếu cần thiết, một kế hoạch hành động sửa chữa liệt kê những hành động còn tồn đọng cần thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra.
của Tiêu chuẩn hoạt động 5. việc khách hàng có được phép đóng vai trò tích cực không phụ thuộc một phần vào luật pháp quốc gia được áp dụng và quá trình và tập quán tư pháp và hành chính của cơ quan nhà nước có trách nhiệm. Để có thêm thông tin hướng dẫn trong các trường hợp trên, xem thêm Hướng dẫn 63 - 69 dưới đây liên quan tới trách nhiệm của khu vực tư nhân đối với việc tái định cư của chính phủ.
Hướng dẫn 35. Khách hàng có trách nhiệm tiến hành Kiểm toán hoàn thành tái định cư trong trường hợp nếu tái định cư có thể tạo rủi ro tác động xã hội tiêu cực đáng kể, tức là trong các dự án được phân loại
“a” hoàn toàn hoặc một phần gắn liền với tác động tái định cư dự kiến. Rủi ro xã hội tăng cao liên quan tới quy định về kiểm toán lúc hoàn thành tái định cư có thể phụ thuộc vào quy mô tái định cư, mức độ bị tổn thương của hộ gia đình bị ảnh hưởng (ví dụ Người dân bản địa hoặc những đối tượng khác có mối ràng buộc chắt chẽ với vùng đất và/hoặc tài nguyên thiên nhiên cụ thể), hoặc phụ thuộc vào các yếu tố xã hội và/hoặc chính trị khác được chuyên gia khoa học xã hội có thẩm quyền xác định dựa trên cơ sở từng dự án.
Như được nêu trong Tiêu chuẩn hoạt động 5, khoản 15, kiểm toán hoàn thành tái định cư phải do chuyên gia tái định cư đủ năng lực tiến hành sau khi kết thúc giai đoạn giám sát được thỏa thuận. Mục tiêu chính của kiểm toán là xác định liệu nỗ lực của khách hàng để phục hồi mức sống của người dân bị ảnh hưởng đã được nhận thức và thực hiện đúng cách chưa. Kiểm toán cần xác thực mọi yếu tố đầu vào vật lý của Kế hoạch hành động tái định cư đã được hoàn thành và mọi dịch vụ được cung cấp. Ngoài ra, kiểm toán nên đánh giá các biện pháp giảm nhẹ được nêu trong Kế hoạch hành động tái định cư có đạt được kết quả mong muốn không. Tiêu chuẩn văn hóa xã hội và sinh kế của người dân bị ảnh hưởng trong trường hợp tối ưu nên được so sánh với điều kiện kỳ gốc của người dân trước khi tái định cư và phải được cải thiện hoặc tối thiểu là phục hồi ở mức bằng mức trước dự án. Để có thêm hướng dẫn, xem Phụ lục B: Nội dung kiểm toán hoàn thành tái định cư.
Hướng dẫn 36. Kiểm toán hoàn thành tái định cư phải được tiến hành sau khi đã thực hiện mọi cam kết chính trong Kế hoạch hành động tái định cư (bao gồm mọi hoạt động phục hồi sinh kế cũng như các cam kết phát triển khác). Thời điểm kiểm toán sẽ hỗ trợ khách hàng hoàn thành các hoạt động điều chỉnh theo lịch trình và theo cách thức được kiểm toán khuyến nghị, nếu có.
Trong phần lớn các trường hợp, việc hoàn thành các hoạt động điều chỉnh được nêu trong kiểm toán hoàn thành có thể giúp khách hàng kết thúc các tránh nhiệm
đối với tái định cư, đền bù, phục hồi sinh kế, và thực hiện lợi ích phát triển.
Hướng dẫn 37. Trong trường hợp việc thu hồi đất được dựa trên thỏa thuận được đàm phán và không dẫn tới sự di dời vật lý của người dân, khách hàng nên cung cấp cho người dân bị ảnh hưởng thông tin về giá trị tài sản hiện hành và phương pháp định giá tài sản. Khách hàng nên lưu hồ sơ về quy trình xác định và thanh toán đền bù theo Khuôn khổ phục hồi sinh kế mà: (i) xác định mọi người dân bị ảnh hưởng; (ii) liệt kê danh mục tài sản bị ảnh hưởng; (iii) miêu tả phương pháp được áp dụng để định giá đất đai và tài sản bị ảnh hưởng khác với chi phí thay thế đầy đủ;
(iv) chỉ định mức đền bù được thanh toán; (v) hoạch định lịch trình tiếp quản đất và thanh toán đền bù và phương pháp nhận tiền thanh toán; và (vi) miêu tả quá trình mà những người bị ảnh hưởng có thể dùng để khiếu nại về định giá tài sản nếu họ coi việc định giá chưa phù hợp. Khách hàng nên tổng kết thông tin này để công bố rộng rãi và đảm bảo những người bị ảnh hưởng hiểu rõ về quy trình thu hồi đất và biết rõ sẽ phải trông đợi điều gì trong các giai đoạn khác nhau của quá trình giao dịch (ví dụ khi họ nhận được đề nghị, thời gian để phản hồi là bao lâu, cơ chế khiếu nại, quy trình pháp lý được áp dụng nếu đàm phán không thành công). Khách hàng phải tạo cơ hội cho hộ gia đình và cộng đồng được tham gia đàm phán dựa trên các quy trình đã hình thành.
Hướng dẫn 38. việc đền bù dựa trên đất đai phải được đề nghị với những người bị ảnh hưởng trong trường hợp sinh kế của họ phụ thuộc vào đất đai và nếu đất đai được đề xuất thu hồi là đáng kể tới mức làm cho việc giữ đất không duy trì được về kinh tế.Hd5 Nếu không thể đề xuất đất đai thay thế (trong trường hợp đối với những cá nhân bị di dời theo khoản 17 (i) hoặc 17 (ii) của Tiêu chuẩn hoạt động 5), khách hàng phải tạo cơ hội cho bên bán đất được phục hồi sinh kế và mức sống ở mức tương đương, hoặc tốt hơn so với mức được duy trì tại thời điểm bán đất. Các cá nhân được xác định là dễ bị tổn thương (như những đối tượng trong khoản 17 (iii) dưới đây) nên được hỗ trợ để hiểu rõ về các phương án đền bù của họ, và được khuyến khích lựa chọn phương án có múc rủi ro thấp nhất. Thông tin miêu tả chi tiết về cách thức để đạt được sự phục hồi như vậy phải được nêu trong Kế hoạch hành động tái định cư và/hoặc Kế hoạch phục hồi sinh kế.
Hd5 Trong OP 4.12, Tái định cư không tự nguyện, Ngân hàng thế giới, chú thích 18, Nguyên tắc chung được áp dụng nếu đất bị thu hồi chiếm hơn 20 phần trăm của tổng diện tích sản xuất.
Di dời