ĐỊA CHẤT ĐỆ TỨ VÙNG BIỂN VIỆT NAM
4.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT ĐỆ TỨ
4.1.2. Đặc điểm trầm tích Đệ tứ các đồng bằng ven biển
Trầm tích Đệ tứ trên đất liền thuộc đồng bằng Sông Hồng và Sông Cửu Long có thể phân biệt ranh giới Q1 với Neogen bằng đáy của hệ tầng Lệ Chi và Bà Miêu. Các tập trầm tích hạt mịn sét - bột tướng
vũng vịnh, ven biển, hồ, châu thổ và bãi bồi bắt gặp trong các lỗ khoan sớm là một phức hệ trầm tích liên tục không thể phân chia.
Trầm tích cát bột lẫn sạn tướng aluvi - delta, bùn cát lẫn cát tướng vũng vịnh giàu mảnh vụn sò ốc của đồng bằng Sông Hồng có nguồn gốc tái trầm tích, thành tạo trong môi trường vũng vịnh với chỉ số cation trao đổi lớn hơn 1,2 có chứa tảo nước mặn:
Cyclotellaomarensts và Foraminifera như: Pseudorotalia sp., Enphidium sp., Cibicides sp., Globigerina sp., Quenqueeloculina sp., 2. Thống Pleistocen sớm - Hệ tầng Lệ (a QI1 lc)
Trầm tích aluvi - châu thổ này là phần tiếp nối trầm tích Pliocen - Đệ tứ và có thể xếp vào tuổi Q1 bởi lý do sau đây:
- Tầng cuội lót tương ứng đáy aluvi là tương ứng với pha biển lùi đối sánh với phức hệ này ở Trung Quốc, Nam Triều Tiên và Italia.
- Phủ trên hệ tầng cuội là tập trầm tích sét - bột vũng vịnh sản phẩm của pha biển tiến cách đây 0,9 - 1,0 triệu năm.
- Bậc thềm cao 80 - 100m là bậc thứ V từ dưới lên và tương ứng với chu kỳ thứ 5 của trầm tích.
3. Thống Pleistocen giữa và trên
Đồng bằng Sông Hồng bao gồm trầm tích sạn sỏi cuội tảng tướng Proluvi thuộc hệ tầng Hà Nội (a, ap Q12-3 hn).
Đồng bằng Sông Cửu Long tương đương với hệ tầng Thủ Đức, Long Toàn, Thuỷ Đông (Q12-3 tđ, lt, tđ). Đây là phức hệ trầm tích thuộc chu kỳ thứ 3, bao gồm 2 tập trầm tích cơ bản: tập dưới hạt thô tướng lục địa tương ứng với pha biển lùi. Tập trên gồm sét bột tướng vũng vịnh tương ứng với pha biển tiến sau băng hà Mindel.
Đồng thời ngấn biển cực đại ứng với bậc thềm cao 40 - 60m.
4. Thống Pleistocen trên, hệ tầng Vĩnh Phúc, hệ tầng Long Mỹ, hệ tầng Mộc Hoá
Trầm tích Pleistocen muộn gồm hai tập cơ bản:
- Tập dưới: cát - sạn tướng lòng sông đồng bằng, bột - sét bãi bồi, cát - bột - sét châu thổ tương ứng với pha biển lùi.
- Tập trên: Bột - sét châu thổ, sét bột vũng vịnh chuyển tướng nhanh tương ứng với pha biển tiến.
- Tuổi tuyệt đối phân tích từ mẫu mùn bã hữu cơ trong tập dưới bằng phương pháp C14 trong khoảng tuổi từ 37.000 - 43.000 năm.
Một số kết quả xác định tuổi tuyệt đối trong trầm tích Pleistocen muộn và Holocen được nêu trên bảng bảng 4.1 và 4.2.
Bảng 4.1. Trầm tích Pleistocen muộn TT Giếng
khoan
Độ sâu (m)
Địa danh
Thời gian (năm)
Chu kỳ trầm tích
Nguồn tài liệu 1 9-204 23 Từ Sơn -
Bắc Ninh
40.000 Thứ 4 (Q13) Viện khảo cổ 2 19-204 59 Tiền Hải -
Thái Bình 47.500 Thứ 4 (Q13) Đặng Văn Bát 3 15-204 62.5 Kim Sơn -
Hà Nam 37.600 nt nt
4 159 - 204 100.6 nt 43.390 nt nt Bảng 4.2. Trầm tích Holocen
TT Giếng khoan
Độ sâu (m)
Địa danh Thời gian (năm)
Địa tầng trầm tích
Nguồn tài liệu 1 - 2,0 Phố Nối,
Hưng Yên 5730+60 Q2 1hh Đoàn 204 2 - 3,5 Cống
Chanh, Hưng Yên
6360+75 Q2 1hh Vũ Đình Chỉnh 3 - 3,5 Phố Nối,
Hưng Yên 6800+40 Q2 1hh Đặng Văn Bát 4 - 2,0 Gia Lộc,
Hưng Yên 4145+50 Q2 1hh Đoàn 204 5 9-204 5,0 Từ Sơn,
Bắc Ninh
6000 Q2 1hh Viện Khảo cổ 6 9-209 9,0 Nt 7190+90 Q2 1hh Đoàn 204 7 9-204 2,5 Nt 6290+60 Q2 1hh Đặng Văn Bát
Các trầm tích ven biển Miền Trung đã thể hiện 2 pha biển tiến trong Pleistocen muộn:
- Pha thứ nhất: tạo đê cát ven bờ màu xám trắng cao 20 - 30m và cát bãi triều cổ ở độ cao 20 - 30m bị phong hoá thấm đọng thành màu vàng đậm.
- Pha thứ hai: tạo đê cát cao 10 - 15m và thềm biển tương ứng, kể cả thềm cát vàng mài tròn được phủ cát trắng trên bề mặt.
- Trầm tích Pleistocen gặp trong các giếng khoan ở bể Cửu Long, bể Sông Hồng chủ yếu là một phức hệ tướng biển thuộc chu kỳ thứ 4 giàu vỏ sò và sét biển nông ven bờ xen vũng vịnh.
- Trên bề mặt của trầm tích Pleistocen muộn cả vùng lộ và vùng bị phủ đều tìm thấy đặc trưng loang lổ.
5. Thống Holocen - phụ thống dưới - giữa: Bao gồm 2 tập
- Tập dưới: bột - sét giàu mùn bã hữu cơ thuộc tướng đầm lầy ven biển ở địa hình thấp và tướng bãi bồi cao ở địa hình cao.
- Tập trên: sét xám xanh đặc trưng tướng môi trường vũng vịnh giàu sò điệp.
6. Thống Holocen - phụ thống trên
Trầm tích biển thuần tuý gặp ở phần ngập nước bao gồm các tướng đê cát vũng vịnh, biển nông, bãi triều. Trong phần đất liền trầm tích chủ yếu là aluvi, đồng bằng châu thổ và tiền châu thổ.
Trầm tích Holocen muộn được phân biệt với trầm tích Holocen sớm - giữa bằng nóc của tầng sét xám xanh. Nghĩa là được đánh dấu bằng tập mở đầu của pha biển lùi sau biển tiến Flandrian và chúng tôi coi đó là một chu kỳ trầm tích cuối cùng trong Đệ tứ và chưa kết thúc. Pha biển tiến hiện đại kết thúc sẽ hoàn thiện chu kỳ thứ 6 (kể từ Pliocen - Pleistocen được tính là chu kỳ thứ nhất).
Hình ảnh một mặt cắt tướng đá tuyến ngang ở trung tâm đồng bằng Sông Hồng được nêu trên hình 4.2.
Hình 4.2. Mặt cắt tướng đá tuyến ngang ở trung tâm đồng bằng Sông Hồng (Trần Nghi, Ngô Quang Toàn, 1991)