Chương 3. NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
3.2. MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Sau 20 năm thực hiện đường lối đổi mới với những thành tựu, hạn chế, những thời cơ, cũng như thách thức Đảng ta đã đúc kết, đánh giá hoạt động ngoại giao nói chung và đối ngoại nhân dân nói riêng, đã góp phần giúp chúng ta nhìn lại một quá trình đi lên của đất nước. Chính hoạt động đối ngoại nhân dân đã góp phần không nhỏ tạo ra thế và lực mới cho đất nước, đưa nước ta thoát khỏi tình trạng bị bao vây, cô lập, thế giới biết nhiều hơn về Việt Nam và nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế.
Từ việc phân tích các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng trong hoạt động đối ngoại nhân dân và hội nhập kinh tế quốc tế, với những kết quả đạt được có thể rút ra những bài học kinh nghiệm sau:
Một là, Không ngừng nâng cao nhận thức lý luận trên cơ sở đường lối chính trị của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại nhân dân trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.
Sự nghiệp đổi mới và hội nhập do Đảng ta lãnh đạo diễn ra trong bối cảnh đất nước ta mới ra khỏi tình trạng kém phát triển. Tình hình thế giới có nhiều diễn biến mới phức tạp, bất lợi cho đất nước; trong quan hệ quốc tế xuất hiện nhiều xu thế mới, sự vươn lên của nhiều siêu cường kinh tế và quân sự. Tỉnh táo và sáng suốt, Đảng ta đã phân tích sâu sắc thực trạng đất nước, trên cơ sở đó Đảng ta đã đề
ra chủ trương và chính sách đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Việt Nam, phù hợp với xu thế khu vực và quốc tế. Việc chủ trương mở rộng quan hệ với tất cả các nước, là bạn, là đối tác tin cậy đã tạo ra thành công trong lãnh đạo thực hiện đường lối đối ngoại nhân dân của Đảng ta.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao nhân dân, là nền tảng tư tưởng để Đảng ta vạch ra đường lối đối ngoại nhân dân đúng đắn, hình thành nên một nền ngoại giao đạm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam. Hoạt động ngoại nhân dân có vai trò cực kì to lớn trong việc gây dựng mối quan hệ hợp tác, hữu nghị với các nước, góp phần cùng nhân dân thế giới giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và phát triển.
Hai là, tăng cường tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong việc phát triển quan hệ đối tác và các quan hệ đối ngoại nhân dân. Cần chủ động tìm hiểu, nhận biết và chủ động tiếp cận đối tác chứ không đợi họ đến với mình. Cần xuất phát từ nhu cầu đất nước để đề xuất nội dung hợp tác chứ không phải chỉ xử lý các vấn đề do đối tác nêu ra.
Khi tham gia vào các mối quan hệ quốc tế, cần nâng cao chất lượng hoạt động tại các cơ chế, các diễn đàn đa phương, chú trọng một số lĩnh vực như hòa bình, an ninh, chủ quyền biển đảo, bảo vệ môi trường, chất độc da cam. Những thay đổi và bất ổn đang tiếp diễn tại nhiều nơi trên thế giới, cho thấy tình hình chính trị, an ninh thế giới sẽ còn diễn biến phức tạp khó lường. Các nước lớn cạnh tranh gay gắt ở các địa bàn chiến lược nhằm xác lập trật tự thế giới mới. Vì vậy, hoạt động đối ngoại nhân dân của Việt Nam sẽ tăng về số lượng, phong phú, đa dạng về nội dung, hình thức tác động ngày càng lớn đến các mặt của đời sống xã hội và lợi ích quốc gia. Các thế lực thù địch tiếp tục lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo để xuyên tạc, chống phá chế độ xã hội chủ nghĩa và đường lối đổi mới của đất nước ta. Do đó, coi trọng và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân là định hướng đúng đắn để trực tiếp hạn chế và đẩy lùi hoạt động của các thế lực thù địch.
Ba là, Phải đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả của hoạt động đối ngoại nhân dân một cách toàn diện nhất: đối ngoại chính trị, kinh tế đối ngoại, văn hóa đối
ngoại, thông tin đều phải chú trọng. Không chỉ tập trung vào các hoạt động lễ tân, hay một số dự án…
Công tác đối ngoại nhân dân là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và của toàn dân, mà nòng cốt là của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể và các tổ chức nhân dân, hoạt động trên nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước. Sự phối hợp chặt chẽ giữa đối ngoại nhân dân với đối ngoại của Đảng và ngoại giao Nhà nước, tạo thành sức mạnh tổng hợp của mặt trận đối ngoại. Do tính đặc thù, hoạt động đối ngoại nhân dân rất phong phú, đa dạng. Bởi vậy, công tác đối ngoại nhân dân phải thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế theo phương châm “chủ động, linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả”.
Bốn là, cần tăng cường công tác thông tin giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của quần chúng nhân dân về các vấn đề quốc tế và tổ chức tập hợp, tạo điều kiện cho các tổ chức nhân dân, các cá nhân tiêu biểu và quần chúng tham gia vào hoạt động ngoại giao nhân dân phù hợp với lợi ích quốc gia, chính sách của Nhà nước.
Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại và thông tin trong nước. Chủ động tuyên truyền rộng rãi về những thành tựu mà đất nước đạt được sau 25 năm (1986 - 2011) đổi mới và 20 năm (1991 – 2011) thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhằm tăng cường sự đồng tình và ủng hộ của nhân dân thế giới đối với sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng và nhân dân ta, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, chống lại sự xuyên tạc của các thế lực thù địch, ngăn chặn và giảm thiểu những nhận thức lệch lạc về Việt Nam.
Năm là, Tăng cường tính chuyên nghiệp, trình độ kỹ năng, bản lĩnh chính trị của công tác đối ngoại nhân dân cho lực lượng đối ngoại chuyên trách cho ngoại vụ và Liên hiệp hữu nghị để làm nòng cốt cho công tác đối ngoại của đất nước.
Để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ mới, bộ phận làm công tác đối ngoại nhân dân cần tổ chức nghiên cứu kỹ, nắm chắc chủ trương, đường lối, phương châm, mục
tiêu, giải pháp của công tác đối ngoại làm nền tảng cho công tác nghiên cứu, tham mưu, tổ chức thực hiện đối ngoại nhân dân. Đồng thời, cũng là lực lượng triển khai cụ thể hóa Nghị quyết phù hợp với lĩnh vực, đối tác, đối tượng của đoàn thể, tổ chức mình trên tinh thần đảm bảo nguyên tắc và phát huy mạnh mẽ tính chủ động, tích cực, linh hoạt của đối ngoại nhân dân.
Tiểu kết chương 3
Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, ngoại giao nhân dân đã trở thành một trong ba lực lượng trên mặt trận đối ngoại chung của đất nước (đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao nhân dân). Vì vậy, Đảng lãnh đạo hoạt động đối ngoại nhân dân từ năm 1991 đến năm 2011, đã không nghừng đổi mới sáng tạo trong quá trình hoạch định chủ trương, đường lối, đưa ra các chỉ thị, nghị quyết về đối ngoại nhân dân qua các kì đại hội (từ Đại hội VII đến Đại hội XI) đã góp phần làm cho hoạt động đối ngoại nhân dân đạt được nhiều thành tựu mới và to lớn như:
phá thế bao vây cấm vận, đa phương hóa đa dạng hóa quan hệ quốc tế; nội dung, phương thức, địa bàn hoạt động, đối tác quan hệ qua kênh đối ngoại nhân dân ngày càng phong phú, đa dạng; làm thất bại âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch; lực lượng tham gia hoạt động đối ngoại nhân dân không ngừng được mở rộng… đóng góp tích cực hơn vào quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước ta hiện nay. Nhưng bên cạnh những thành tựu đạt được đó vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót như: trình độ phát triển khoa học kĩ thuật của ta chưa cao, phải đương đầu với cuộc cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt; nhận thức của một số cấp, ngành, đoàn thể về công tác đối ngoại nhân dân chưa đầy đủ, đúng tầm; cơ cấu tổ chức và hoạt động của một số đoàn thể và tổ chức nhân dân vẫn còn cồng kềnh, thiếu tính năng động… Tuy còn một số hạn chế, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng với những thành quả đạt được, hoạt động đối ngoại nhân dân giai đoạn này đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về lý luận và thực tiễn giúp chúng ta nhìn lại một quá trình đi lên của đất nước và có thêm những bước đi mới trong quá trình đưa nước ta hội nhập sâu rộng vào thế giới và nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế.