Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.6. Ta ́c nhân thương ma ̣i, bán hàng và tiêu dùng
* Bán hàng:
- Đại lý, cửa hàng và khối lượng tiêu thụ: Tại Cao Bằng cũng như các địa phương khác sản phẩm Miến dong chưa có đại lý chính thức mà chủ yếu được người thu gom phân phối lại cho người bán lẻ tại các chợ huyện và chợ Thành phố. Các hình thức phân phối không chính thức này dẫn đến mỗi cửa hàng giới thiệu về sản phẩm một kiểu và ai cũng khẳng định hàng của mình là hàng thật và chất lượng hơn các hàng khác; và cửa hàng nào cũng khẳng định đặt hàng tại cơ sở sản xuất nên yên tâm về chất lượng; tuy nhiên khi được hỏi về địa chỉ cụ thể nơi lấy hàng và đâu là cơ sở sản xuất miến lớn nhất ở Nguyên Bình thì họ đều không có thông tin. Điều này sẽ rất khó để thuyết phục người tiêu dùng sử dụng sản phẩm và do vậy lượng hàng họ bán được cũng rất khiếm tốn, tháng cao điểm giáp tết mà cũng chỉ bán được 100 kg/tháng, còn các tháng khác chỉ được vài chục kg, có tháng chỉ được vài kg. Đây có lẽ cũng là lý do tại sao cơ sở thu gom và phân phối lớn nhất tại Thành phố Cao Bằng cho biết thỉnh thoảng họ có bán qua đường gửi ô tô cho các cá nhân mua một vài tải làm “quà biếu”?.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn
- Sản phẩm và giá cả: Tại mỗi quầy bán hàng ở cả Thị trấn Nguyên Bình và Thành phố Cao Bằng đều có 3 - 4 mẫu sản phẩm khác nhau: Miến đóng bao gồm một loại bao in chữ màu đỏ, một loại in chữ màu xanh và đều in nhãn sản xuất là cơ sở Thanh Dù ở Phia Đén; bên cạnh đó cũng có 2-3 loại khác không được đóng bao mà bó lại theo từng kg. Với mỗi loại này sợi Miến có màu khác nhau khá rõ: màu trắng đục, màu trắng ngà và màu trắng xám.
Các cửa hàng đều giới thiệu chúng được lấy trực tiếp từ các cơ sở sản xuất tại Phia Đén và là Miến “thật” 100%. Một số cửa hàng giới thiệu rằng Miến loại 1 được đóng trong bao bì có chữ màu xanh, loại 2 được đóng trong bao bì có chữ màu đỏ; Tuy nhiên cơ sở sản xuất miến Thanh Dù khẳng định họ chỉ có nhãn hàng đóng trong bao bì in chữ màu xanh chứ không có màu đỏ. Tại Thị trấn Nguyên Bình và chợ xanh Thành phố Cao Bằng, loại miến đóng gói và
“được sản xuất tại Phía Đén” được bán với giá cao nhất bình quân là 70.000 - 80.000 đồng/kg, còn các loại miến trần/không đóng gói giá giao động từ 55-65.000 đồng/kg. Tại các mục rao vặt trên Internet, miến dong Cao Bằng được giao bán với giá từ 80 - 100.000 đồng/kg.
Như theo tìm hiểu, HTX Sơn Đông khẳng định sản phẩm của họ được thiêu thụ hoàn toàn ở trong tỉnh, và như vậy, có sự không rõ ràng thực sự giữa đâu là Miến Phia Đén đâu và Miến của các nơi khác. Một số cửa hàng tại Thị trấn Nguyên Bình cho biết họ mua Miến trần về rồi tự đóng bao để bán và điều này được diễn giải rằng, do khách hàng mua để biếu nên yêu cầu đóng bao cho lịch sự hơn, và hơn nữa nếu đóng gói giá trị mỗi kg Miến cũng tăng lên cho chủ cửa hàng từ 3. 000 - 5.000đ thậm trí cả 10.000đ. Điều khá ngạc nhiên là, có các cửa hàng đóng bao với tên, địa chỉ đại lý của họ chứ không phải nơi sản xuất trong khi đó hầu hết các cửa hàng ở Thành phố Cao Bằng lại đóng bao với tên của cơ sở sản xuất (mặc dù họ không biết cơ sở này như thế nào) chứ không có thông tin gì về cửa hàng của họ. Cả hai trường hợp này sẽ gây khó khăn cho người tiêu dùng khi muốn truy xuất nguồn gốc, nhất là với các cơ quan chức năng trong quản lý Vệ sinh an toàn thực phẩm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn
* Tiêu dùng
- Đặc điểm người mua: Mặc dù Miến được bán chủ yếu ở Thành phố Cao Bằng và Thị trấn Nguyên Bình nhưng 80% khối lượng miến lại được tiêu thụ bởi khách hàng ngoại tỉnh. Người dân bản địa thường chỉ mua miến sử dụng khi nhà có việc hiếu, hỷ hay lễ tết chứ rất ít người mua về để ăn hàng ngày. Các nhà phân phối và bán lẻ tại Thị trấn Nguyên Bình cũng như Thành phố Cao Bằng đều cho biết, dù khách hàng địa phương có mua thì đa số họ mua để gửi đi làm quà biếu chứ không phải để ăn. Bên cạnh đó, nhóm khách hàng đi du lịch mua về làm quà cho người thân quen cũng là một kênh tiêu thụ miến tại chỗ nhưng cho người bên ngoài sử dụng. Điều này cho thấy tiềm năng tiêu thụ sản phẩm ra thị trường bên ngoài tỉnh là khá lớn nếu việc quảng bá thương hiệu được triển khai một cách hệ thống.
Sơ đồ 3.7: Dòng luôn chuyển khối lượng miến đến người tiêu dùng - Thông tin chất lượng sản phẩm:
Hầu hết người tiêu dùng không có thông tin đáng tin cậy nào về sản phẩm để đánh giá được đâu là Miến có chất lượng tốt hay không. Ngay cả người tiêu dùng bản địa tại Thành phố Cao Bằng và Thị trấn Nguyên Bình cũng không thể phân biệt được đâu là Miến được sản xuất tại Phia Đén hay do
80%
Người bán lẻ TP CB
Người bán lẻ TT NB
Người tiêu dung HN và các tỉnh
khác
Người tiêu dung địa phương 20%
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn
các nơi khác mang đến. Người tiêu dùng chỉ biết tin vào lời giới thiệu của người bán hàng; tuy nhiên như trên đã phân tích, ngay cả bản thân người bán lẻ nhiều khi cũng không thể phân biệt được đâu là miến ‘thật’ (Miến Phia Đén - Thành Công và miến được làm thủ công) và đâu là miến “giả” (Miến được sản xuất hoàn toàn bằng máy có sử dụng chất tẩy trắng).
- Chăm sóc khách hàng: Trong kinh doanh hiện đại, dịch vụ chăm sóc khách hàng được đặc biệt quan tâm và là chiến lược sống còn để duy trì khách hàng hiên tại và thu hút khách hàng tiềm năng. Tuy vậy, với sản phẩm Miến Dong hiện tại khía cạnh này chưa được tác nhân nào quan tâm và có thể nó sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng phát triển của sản phẩm này. Mặc dù hiện nay Miến Dong Cao Bằng đang khá nổi tiếng theo kiểu truyền thống (truyền tai nhau) và đang phát triển khá thuận lợi; song như trên đã phân tích, chất lượng các loại Miến không được ai phân định và tình trạng tốt - xấu, thật - giả, an toàn hay không an toàn lẫn lộn đang tràn lan ngoài thị trường và ngay tại thị trường địa phương thì sẽ khó giữ được “thương hiệu” một cách bền vững.
Khi những lời truyền tai về chất lượng hảo hạng của Miến Dong Cao Bằng được truyền tải, người tiêu dùng sẽ có nhiều kỳ vọng và trông đợi vào chất lượng của nó, do vậy nếu ngay lần đầu sử dụng mà không được như mong đợi (mua phải Miến không đúng nguồn gốc, không đảm bảo chất lượng) thì người tiêu dùng sẽ quay lưng.