CHƯƠNG II VIỆT NAM TỪ NĂM 1930 ĐẾN NĂM 1945
Bài 15: PHONG TRÀO DÂN CHỦ 1936– 1939
1. Tình hình thế giới
- Đầu những 30 của thế kỉ XX, bọn phát xít cầm quyền ở Đức, Italia, Nhật. Chúng ráo riết chạy đua vũ trang, chuẩn bị chiến tranh thế giới.
- Tháng 7-1935, quốc tế cộng sản tiến hành đại hội VII, tại Mát-xcơ- va xác định nhiệm vụ chống chủ nghĩa Phát xít và nguy cơ chiến tranh, bảo vệ hòa bình, thành lập Mặt trận nhân dân rộng rãi.
- Tháng 6-1936, chính phủ Mặt trận Nhân dân lên cầm quyền ở Pháp, thi hành một số chính sách tiến bộ ở thuộc địa.
2. Tình hình trong nước
* Chính trị
- Chính phủ Pháp cử phái đoàn sang điều tra tình hình Đông Dương, thay toàn quyền mới, sửa đổi luật bầu cử dân biểu, ân xá, nới rộng quyền tự do báo chí...
- Ở Việt Nam nhiều đảng phái chính trị hoạt động, tranh giành ảnh hưởng trong quần chúng nhưng chỉ có Đảng cộng sản Đông Dương là mạnh nhất, có tổ chức và có chủ trương rõ ràng.
* Kinh tế: Pháp tập trung khai thác thuộc địa để bù đắp sự thiệt hại cho kinh tế chính quốc.
- Nông nghiệp: tư bản Pháp chiếm đất của nông dân lập đồn điền.
- Công nghiệp: ngành khai mỏ được đẩy mạnh.
- Thương nghiệp: Pháp độc quyền buôn bán thuốc phiện, rượu, muối… thu lợi nhuận cao.
Những năm 1936-1939 là thời kì phục hồi và phát triển nền kinh tế ở Việt Nam nhưng vẫn lạc hậu và lệ thuộc kinh tế Pháp.
* Xã hội: Đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, nên họ hăng hái đấu tranh đòi cải thiện đời sống, đòi tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình.
II. Phong trào dân chủ 1936 - 1939:
1. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 7-1936
- Tháng 7-1936, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương do Lê Hồng Phong chủ trì họp ở Thượng Hải (Trung Quốc) để đề ra đường lối và phương pháp đấu tranh trong giai đoạn 1936-1939.
- Nội dung :
+ Xác định nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Đông Dương là chống đế quốc và phong kiến .
+ Nhiệm vụ trực tiếp trước mắt là đấu tranh chống chế độ phản động thuộc địa, chống phát xít, chống nguy cơ chiến tranh, đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo, hòa bình.
+ Kẻ thù trước mắt là thực dân phản động Pháp và tay sai.
+ Phương pháp đấu tranh là kết hợp các hình thức công khai và bí mật, hợp pháp và bất hợp pháp.
+ Chủ trương thành lập Mặt trận thống nhất nhân dân phản đế Đông Dương, đến tháng 3-1938 đổi thành Mặt trận Dân chủ Đông Dương.
- Hội nghị 1937 và 1938 đã bổ sung và phát triển nội dung cơ bản Nghị quyết Hội nghị Trung ương tháng 7-1936.
2. Những phong trào đấu tranh tiêu biểu
a. Đấu tranh đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ
- Giữa 1936, được tin Quốc hội Pháp cử phái đoàn sang điều tra tình hình Đông Dương, Đảng chủ trương phát động và tổ chức các tầng lớp nhân dân hội họp thảo ra bản dân nguyện vọng để gởi tới phái đoàn, tiến tới Đông Dương đại hội, thành lập các ủy ban hành động.
- Đầu 1937, nhân dịp đón phái viên của chính phủ Pháp và Toàn quyền Đông Dương mới, Đảng ta lại tổ chức quần chúng mit-tinh, biểu tình đưa yêu sách về quyền dân sinh dân chủ
- 1936-1939, các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, nông dân, nhân dân lao động, tiếp tục diễn ra, tiêu biểu nhất là cuộc mít tinh công khai 1-5-1938 ở Hà nội thu hút đông đảo nhân dân tham gia.
b. Đấu tranh nghị trường (đọc thêm)
c. Đấu tranh trên lĩnh vực báo chí (đọc thêm)
3. Ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của phong trào dân chủ 1936-1939
* Ý nghĩa:
- Là phong trào quần chúng rộng lớn, có tổ chức, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Đông Dương.
- Buộc chính quyền thực dân phải nhượng bộ một số yêu sách cụ thể, trước mắt của nhân dân
- Quần chúng được giác ngộ về chính trị, tham gia vào mặt trận thống nhất và trở thành lực lượng chính trị hùng hậu của cách mạng
- Đảng ta ngày càng trưởng thành, tích lũy được nhiều kinh nghiệm
* Bài học kinh nghiệm: phong trào dân chủ 1936-1939 để lại nhiều bài học kinh nghiệm về:
- Xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất.
- Tổ chức, lãnh đạo nhân dân đấu tranh công khai, hợp pháp.
- Đảng thấy được những hạn chế của mình trong công tác mặt trận, vấn đề dân tộc...
→ Là cuộc tập dượt thứ 2, chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa tháng Tám sau này.
Hệ thống câu hỏi:
Câu 1. Phong trào dân chủ 1936-1939 diễn ra trong bối cảnh lịch sử như thế nào?
Câu 2. Trình bày nội dung hội nghị BCHTW Đảng cộng sản Đông Dương tháng 7-1936.
Câu 3. Trình bày các phong trào đấu tranh tiêu biểu trong thời kì 1936 -1939 ( Chú ý đấu tranh đòi quyền tự do, dân sinh, dân chủ) Câu 4. Nêu ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm của phong trào dân chủ 1936-1939 ?
Câu 5. Em có nhận xét gì về quy mô, lực lượng tham gia và hình thức đấu tranh trong phong trào dân chủ 1936-1939?