1.2. Tổng quan về tín dụng của ngân hàng thương mại
1.2.3. Phân loại tín dụng ngân hàng
Trong nền kinh tế hiện đại, TD ngân hàng có phạm vi hoạt động rộng và đa dạng, việc phân loại chỉ có tính chất tương đối. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế với xu hướng tự do hóa, các NH phải luôn luôn nghiên cứu và đưa ra các hình thức TD khác nhau để có thể đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu của quá trình tái
12
sản xuất, tăng lợi nhuận và thực hiện phân tán rủi ro. Dựa vào các tiêu thức khác nhau chúng ta tiến hành phân loại các hình thức TD ngân hàng nhƣ sau:
Mục đích sử dụng
- Cho vay bất động sản: là loại cho vay liên quan đến việc mua sắm và xây dựng bất động sản nhà ở đất đai, bất động sản trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
- Cho vay nông nghiệp: là loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất nhƣ: phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động v.v.
- Cho vay công nghiệp và thương mại: là loại cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các DN trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ.
- Cho vay các định chế tài chính: bao gồm cấp TD cho các NH, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ TD và các định chế tài chính khác.
- Cho vay tiêu dùng cá nhân: là loại cho vay để đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng nhƣ mua sắm các vật dụng đắt tiền và các khoản cho vay để trang trải các chi phí thông thường của đời sống thông qua phát hành thẻ TD.
- Cho thuê: cho thuê của các định chế tài chính bao gồm hai loại là cho thuê vận hành và cho thuê tài chính. Tài sản cho thuê bao gồm bất động sản và động sản, trong đó chủ yếu là máy móc – thiết bị.
Thời hạn cho vay
- Cho vay ngắn hạn: là các khoản TD có thời hạn không quá 12 tháng (1năm).
- Cho vay trung hạn: theo quy định của NHNN Việt Nam hiện nay cho vay trung hạn là những khoản TD có thời hạn trên 12 tháng đến 60 tháng (5 năm).
- Cho vay dài hạn: là những khoản TD có thời hạn từ 60 tháng (5 năm) trở lên và thời hạn tối đa có thể lên đến 20 – 30 năm, một số trường hợp cá biệt có thể lên đến 40 năm.
Mức độ tín nhiệm đối với khách hàng
- Cho vay không bảo đảm: là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân
13
KH. Đối với những KH tốt, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài chính mạnh, quản trị có hiệu quả thì NH có thể cấp TD dựa vào uy tín của bản thân KH mà không cần một nguồn thu nợ thứ hai bổ sung.
- Cho vay có bảo đảm: là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm nhƣ thế chấp hoặc cầm cố, hoặc phải có sự bảo lãnh của người thứ ba.
Đối với các KH không có uy tín cao đối với NH khi vay vốn đòi hỏi phải có bảo đảm. Sự bảo đảm này là căn cứ pháp lý để NH có thêm một nguồn vốn thứ hai, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn.
+ Cho vay cầm cố: là việc NH căn cứ vào tài sản KH mang đến cầm cố tại NH. Tài sản của KH là do NH bảo quản, trong suốt thời gian cầm cố KH không đƣợc sử dụng, nhƣợng bán, cho thuê v.v.
+ Cho vay thế chấp: là việc NH căn cứ vào tài sản của KH để đảm bảo cho khả năng trả nợ của KH. Tài sản không cần mang đến NH, KH có quyền sử dụng nhƣng không có quyền bán và cho thuê.
Phương pháp hoàn trả
Dựa vào căn cứ này cho vay của NHTM đƣợc chia làm hai loại:
- Cho vay có thời hạn: là loại cho vay có thỏa thuận thời hạn trả nợ cụ thể theo hợp đồng. Cho vay có thời hạn bao gồm các loại sau:
+ Cho vay chỉ có một kỳ hạn trả nợ (hay còn gọi là cho vay phi trả góp): là loại cho vay thanh toán một lần theo thời hạn đã thỏa thuận.
+ Cho vay có nhiều kỳ hạn trả nợ cụ thể (hay còn gọi là cho vay trả góp): là loại cho vay mà KH phải hoàn trả vốn gốc và lãi theo định kỳ. Loại cho vay này chủ yếu được áp dụng trong cho vay bất động sản nhà ở thương mại, cho vay tiêu dùng, cho vay đối với những người kinh doanh nhỏ, cho vay để mua sắm máy móc - thiết bị.
+ Cho vay hoàn trả nợ nhiều lần nhưng không có kỳ hạn nợ cụ thể, mà việc trả nợ phụ thuộc vào khả năng tài chính của người đi vay. Loại cho vay này được áp dụng theo kỹ thuật thấu chi.
- Cho vay không có thời hạn cụ thể: Đối với loại cho vay này thì NH có thể yêu cầu hoặc người đi vay tự nguyện trả nợ bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước
14
một thời gian hợp lý, thời gian này có thể đƣợc thỏa thuận trong hợp đồng.
Xuất xứ tín dụng
- Cho vay trực tiếp: NH trực tiếp cấp vốn cho KH và KH trực tiếp trả lãi và gốc cho NH.
- Cho vay gián tiếp: là khoản cho vay đƣợc thực hiện thông qua việc mua lại các khế ƣớc hoặc các chứng từ nợ đã phát sinh và còn lại trong thời hạn thanh toán gồm các hình thức:
+ Chiết khấu thương phiếu: người hưởng thụ hối phiếu hoặc lệnh phiếu còn trong hạn thanh toán có thể nhượng lại cho NH. Trong trường hợp này NH cấp cho KH một khoản tiền bằng mệnh giá trừ đi lãi chiết khấu và hoa hồng phí. Khi các chứng từ này đến hạn thanh toán người thụ lệnh hối phiếu hoặc người phát hành lệnh phiếu có trách nhiệm thanh toán cho NH.
+ Mua các khoản nợ của các DN (factoring): là dịch vụ mua các yêu cầu (giấy đòi nợ) của các công ty sau đó nhận tiền thanh toán về các yêu cầu này. Các yêu cầu ở đây thường là các giấy đòi nợ ngắn hạn phát sinh do cung cấp hàng hóa.
+ Mua các phiếu bán hàng tiêu dùng và máy móc nông nghiệp trả góp. Do sự tác động của phương thức tiêu thụ hàng hóa gắn phương pháp tiếp thị mới đã thúc đẩy các NHTM đƣa vào áp dụng loại cho vay gián tiếp. Trong điều kiện hiện nay các DN thương mại đang tìm mọi biện pháp đã cạnh tranh trong việc tiêu thụ hàng hóa, trong đó bán chịu hàng hóa đƣợc coi là biện pháp để mở rộng tiêu thụ hàng hóa có hiệu quả nhất. Tuy nhiên nguồn vốn của các DN có hạn, vì vậy cần phải có nguồn tài trợ của NH thông qua nhƣợng lại các phiếu bán hàng trả góp.