Thực chất của bước này là nhà sư phạm phải nhận rừ những mõu thuẫn chứa ủựng trong tỡnh huống và cú ý thức ủược giải quyết vấn ủề gỡ trong tỡnh huống ủặt ra.
- Bước 2: Nờu ra tất cả cỏc cỏch giải quyết cú thể của tỡnh huống sư phạm ủú.
ðõy là bước ủề ra những giả thuyết trờn cơ sở vấn ủề cần giải quyết ủó ủược ý thức rừ ràng và ủược biểu ủạt bằng ngụn ngữ.
- Bước 3: Chọn cách giải quyết hợp lý nhất và giải quyết cơ sở khoa học của cách giải quyết ủú.
- Bước 4: Rút ra bài học kinh nghiệm giáo dục.
1. 4. MỘT SỐ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM
MỘT SỐ TÌNH HUỐNG CÓ GỢI Ý CÁCH GIẢI QUYẾT
Tỡnh huống 1: Anh (chị) vào lớp học sinh ủứng lờn chào nhưng khụng nghiờm tỳc, cú em khụng ủứng lờn chào. Anh (chị) chọn cỏch ứng xử nào? Hóy giải thớch tại sao chọn cỏch ủú?
a. Núi tất cả lớp nếu em nào khụng chào ủề nghị ra khỏi lớp.
b. Giải thích cho học sinh ý nghĩa của việc chào trong lớp.
c. Cứ ủứng cho ủến khi học sinh phải chào nghiờm tỳc.
d. Khụng ủể ý cho là chuyện vặt.
e. Cách ứng xử khác của bạn.
Tỡnh huống 2: Giỏo viờn ủang say sưa giảng trờn lớp bỗng thấy học sinh cười ồ lờn, thỡ ra cú học sinh ủó tự vẽ rõu lờn mặt làm trũ cười cho cỏc bạn. Gặp trường hợp tương tự anh (chị) chọn cách ứng xử nào? Giải thích tại sao?
a. Phờ bỡnh học sinh ủú và cho học sinh ủú ủi rửa mặt.
b. Tỏ ra khụng chỳ ý và yờu cầu lớp trật tự ủể học.
c. Phản ứng gay gắt và ủuổi học sinh ủú ra ngoài.
d. Cùng cười với cả lớp.
e.Cách ứng xử khác.
Tỡnh huống 3: Anh (chị) ủang giảng bài bỗng thấy hai học sinh ủang ủỏnh nhau dưúi lớp.
Anh (chị) chọn cách ứng xử nào? Tại sao?
a. Gọi lờn văn phũng làm bản kiểm ủiểm.
b. Khiển trách luôn trước lớp.
c. Bắt hai học sinh ủú ra ngoài khụng cho tiếp tục giờ học.
d. Tỏch chỗ ngồi của hai em ủú ra hết giờ sẽ giải quyết.
e. Cách ứng xử khác
Tỡnh huống 4: Trong giờ giảng Anh (chị) nhặt ủược 1 lỏ thư rơi từ quyển sỏch của một em học sinh. Bức thư viết về tình cảm riêng tư của em học sinh nam lớp A với học sinh nữ lớp B.
Anh (chị) nên chọn cách ứng xử nào? Tại sao?
a. ðọc to cho cả lớp nghe.
b. Kớn ủỏo trả lại thư cho em học sinh ủú.
c. Sau giờ học gặp em khuyên nên tập trung vào học.
d. Bỏo cỏo với gia ủỡnh em ủú.
e. Cách ứng xử khác
Tỡnh huống 5: Anh (chị) nờn chọn cỏch ứng xử như thế nào khi ủang giờ kiểm tra cú một học sinh quay cúp? Anh (chị) nhắc tờn học sinh ủú ủể cảnh cỏo nhưng Anh (chị) nhắc nhầm tờn một học sinh khỏc, em học sinh cú tờn bị nhắc tự ỏi ủứng lờn phản ủối gay gắt, Anh (chị) sẽ:
a. Xin lỗi học sinh ủú và núi ủựa ủể giảm căng thẳng.
b. Ra lệnh cho học sinh ngồi xuống và làm bài tiếp.
c. Mắng học sinh vì cho là hỗn.
d. Tỡm cỏch xoa dịu và cuối giờ gặp em ủú ủể trao ủổi, xin lỗi.
e. Cách ứng xử khác.
Tình huống 6: Khi sắp hết giờ học sinh làm bạn bực mình vì những câu hỏi thắc mắc hóc búa ngoài sự chuẩn bị của bạn. Bạn sẽ giải quyết như thế nào?
a. Ngắt lời học sinh ngay và yêu cầu ngồi xuống.
b.Giễu cợt cõu hỏi của học sinh và từ chối yờu cầu của em ủú.
c.Giải thớch ủú chớnh là cõu hỏi bạn ủang muốn ủặt ra cho tất cả cỏc em suy nghĩ, giờ học sau bạn và học sinh sẽ tìm cách trả lời.
d.Trả lời một cách qua quýt e.Cách giải quyết khác
Tỡnh huống 7: Theo kế hoạch giờ học ủú cú 15 phỳt kiểm tra viết. Khi bạn yờu cầu học sinh làm bài thỡ lớp trưởng ủứng dậy bỏo cỏo và xin khất buổi kiểm tra vào hụm sau vỡ hụm trước cả lớp ủi thăm quan nờn chưa chuẩn bị ủược bài. Bạn xử trớ thế nào? Tại sao?
a. Cho học sinh 15 phỳt xem lại bài sau ủú vẫn kiểm tra.
b. Cảm thụng ngay với học sinh ủể buổi sau kiểm tra.
c. Phê bình cả lớp và cương quyết kiểm tra.
d. Cách giải quyết khác.
Tình huống 8: Với tư cách là nhóm trưởng của nhóm thực tập bạn sẽ nói gì với học sinh vào buổi ra mắt ủầu tiờn (làm quen).
a. Giáo sinh tự giới thiệu họ tên và vài nét về quá trình học tập rèn luyện của mình một cách tự nhiên và nhìn xuống cả lớp với vẻ mặt vui tươi.
b. Chào và mời học sinh ngồi và ủưa ra cảm tưởng suy nghĩ của mỡnh trước lớp: Tụi rất lấy làm tự hào khi ủược dậy (làm chủ nhiệm lớp này) và nhắc nhở khộo yờu cầu cần thiết của mình.
c. Giới thiệu tờn và ủịnh hướng yờu cầu mụn học (hoặc cụng tỏc chủ nhiệm) và mong cả lớp cố gắng thực hiện tốt.
d. Nhắc khéo một số hạn chế của lớp và nhắc các em phải cố gắng khắc phục e. Cách làm quen khác.
Tỡnh huống 9: ðến giờ vào lớp học sinh cũn nhốn nhỏo, chưa ổn ủịnh chỗ ngồi, mất trật tự bạn sẽ xử sự như thế nào và vì sao lại xử sự như vậy?
a. ðứng nghiờm trang ủến khi nào lớp ổn ủịnh trật tự, chào bạn một cỏch nghiờm tỳc và bạn chào vui vẻ, mời các em ngồi.
b. Bạn ủi thẳng lờn bục giảng, nhỡn xuống lớp mời cỏc em ngồi.
c. Bạn khụng núi gỡ về vị trớ của mỡnh và gật ủầu chào cỏc em.
d. Bạn ủứng ở ngoài chờ cỏc em ổn ủịnh trật tự rồi mới vào lớp.
e. Bạn vào vị trớ của mỡnh ngồi xuống, ủến khi cả lớp ổn ủịnh bạn ủứng lờn giới thiệu về mình.
Cách xử sự khác.
Tỡnh huống 10: Bạn ủang giảng bài say sưa, một học sinh khụng tập trung vào bài giảng của bạn mà học 1 mụn học khỏc (viết thư, ủọc truyện...). Bạn sẽ làm gỡ?
a. Bạn theo dừi học sinh ủú, cứ tiếp tục giảng bỡnh thường chờ cơ hội ủặt cõu hỏi và gọi học sinh ủú trả lời.
b. Giảng bài bỡnh thường và nhẹ nhàng ủi xuống chỗ em ủú thu vở hoặc sản phẩm mà học sinh ủú ủang làm và nhắc nhở cuối giờ em ủú ở lại gặp bạn.
c. Gọi em ủú mang vở hay tang vật lờn cho bạn và phờ bỡnh trước lớp.
d. Gọi em ủú mang vở hay tang vật lờn cho bạn, cho 1 ủiểm và phờ bỡnh trước lớp.
e. Bạn khộo lộo nhắc nhở cả lớp chỳ ý và hướng về chỗ ngồi của em ủú.
g. Nhắc tờn và yờu cầu ủừng tiếp tục làm việc riờng nữa.
h. Cách xử sự khác.
Tình huống 11: Trong giờ kiểm tra học sinh A nhìn bài học sinh B, bạn sẽ:
a. Bạn nhắc nhỏ với A không tiếp tục nhìn bài của B nữa.
b. Nhắc tên trước lớp và phê bình yêu cầu không nhìn bài của bạn.
c. ðể học sinh nhìn nhiều lần rồi bắt quả tang lập biên bản xử lý.
d. Phờ bỡnh hai học sinh A, B trước lớp và sẽ trừ ủiểm cả hai.
e. Cuối giờ thu bài, yờu cầu A ở lại ủể trao ủổi.
g. Cách xử sự khác.
Tỡnh huống 12: Bạn ủặt cõu hỏi (ra bài tập) cho thời gian ủủ ủể học sinh làm, qua quan sỏt bạn nhận ra A chưa làm ủược, bạn sẽ giải quyết như thế nào?
a. Gọi A lên bảng rồi gợi ý dần cho A.
b. Gọi A ủứng lờn và yờu cầu A trỡnh bày lý do sao khụng làm ủược.
c. Gọi A mang vở ghi, vở bài tập ủể kiểm tra và trỡnh bày lý do khụng làm ủược.
d. Phê bình A: Không cố gắng, không chịu làm, lười... nhắc nhở nếu không cố gắng sẽ bị ủiểm kộm.
e. Khụng cú ý kiến về A trờn lớp, yờu cầu ở lại gặp bạn vào cuối giờ ủể hỏi lý do.
g. Cách xử sự khác.
Tỡnh huống 13: Bạn sẽ sử dụng hỡnh thức nào ủể kết thỳc bài giảng?
a. Dành thời gian hợp lý ủể dừng bài giảng (khỏi quỏt toàn bộ nội dung ủó trỡnh bày).
b. Dừng ủột ngột vỡ bài khú và dài.
c. Cú thể ủặt cõu hỏi ủể kiểm tra mức ủộ hiểu bài của học sinh.
d. Kết thỳc bằng một tỡnh huống cú vấn ủề ủể gợi mở suy nghĩ của cỏc em về vấn ủề mới.
e. Cách kết thúc bài giảng của bạn.
Tỡnh huống 14: Một tiết sinh hoạt lớp ủó hết giờ quy ủịnh mà nội dung cụng việc chưa xong, bạn sẽ giải quyết như thế nào?
a. Giải quyết hết công việc dù muộn giờ.
b. Giải quyết nhanh chúng, dứt khoỏt nội dung quan trọng trong ớt phỳt sau ủú.
c. Yờu cầu cỏc em ở lại thờm thời gian ủể giải quyết những việc quan trọng trước cũn việc khỏc ủể buổi sau.
d. Bạn cho rằng nội dung quá phức tạp, yêu cầu học sinh tiếp tục suy nghĩ và giải quyết vào lần sinh hoạt sau.
e. Cách giải quyết khác của bạn.
Tình huống 15: Là giáo sinh thực tập bạn sẽ xử lý như thế nào khi bị cháy giáo án (thừa nội dung, chưa kết thúc bài/1tiết)?
a. Xin thờm giờ ủể giảng tiếp.
b. Nghỉ ủỳng giờ và giờ sau nhờ người dạy tiếp theo củng cố.
c. Cho học sinh ủọc sỏch giỏo khoa phần cũn lại.
d. Cho một câu hỏi về phần còn lại, khi nào học sinh làm bài, chờ dịp xem và thảo luận bài cỏc em làm, sau ủú củng cố kiến thức phần ủú.
e. Cách giải quyết của bạn.
Tỡnh huống 16: Bạn ủó chuẩn bị giỏo ỏn tốt nhưng hụm ủú bạn mang nhầm giỏo ỏn khỏc, bạn sẽ ứng phó như thế nào?
a. Xin lỗi vì mang nhầm giáo án, cho lớp nghỉ buổi sau học bù.
b. Dạy phần tri thức của giỏo ỏn mang ủi, giỏo ỏn quờn sẽ ủược giảng saụ c. Vỡ ủó chuẩn bị kỹ nờn bạn vẫn tiếp tục giảng bài quy ủịnh.
d. Giảng qua tri thức phần ủú, yờu cầu học sinh về ủọc sỏch giỏo khoa và tiếp tục giảng giỏo án mang theọ
e. Cách giải quyết khác.
Tỡnh huống 17: Khi lờn lớp bạn khụng cài cỳc ỏo khoỏc, ủến giữa giờ bạn cài nhưng bị lệch, học sinh dưới lớp cười, bàn tán xì xào bạn sẽ làm gì?
a. ðề nghị lớp trật tự và tiếp tục giảng.
b. Phờ bỡnh lớp về ý thức thỏi ủộ học tập.
c. Quan sát lại mình xem có khiếm khuyết gì, nếu phát hiện ra nhanh chóng cài lại khi học sinh ủang tập trung ghị
d. Xin lỗi ra ngoài một chút (có việc phải ra ngoài) và xem lại trang phục.
e. Cách phản ứng của bạn.
Tỡnh huống 18: Giờ vào học ủươc 10 phỳt. Bạn ủang giảng bài say sưa, một học sinh ủến muộn thập thò trước cửa lớp bạn sẽ chọn cách giải quyết nào?
a. Cứ tiếp tục giảng và ra hiệu cho em ủú vào lớp.
b. Tập trung vào bài giảng khụng ủể ý ủến học sinh ủú.
c. Ngừng bài giảng và mời em ủú vào hỏi lý do tại sao ủến muộn.
d. Thầy (cụ) cho học sinh ủú vào khi nghe lời xin phộp, nhắc lần sau ủi sớm hơn.
e. Thầy cương quyết khụng cho vào khi học sinh ủú xin vào (dự cú giải thớch lý do chớnh ủỏng).
Tỡnh huống 19: Trong lớp chủ nhiệm bạn nhận ủược 1 lỏ ủơn tố cỏo học sinh trong lớp ăn trộm (tiền, sỏch vở, xe ủạp...) bạn sẽ xử lý thế nào trong cỏc cỏch sau:
a. ðưa ra cả lớp giải quyết (khụng cú mặt học sinh cú tờn trong ủơn).
b. ðọc lỏ ủơn trước lớp và xột xử (cú cả học sinh ủú).
c. Mời ủơn sự và học sinh ủú gặp và trao ủổi cuối giờ học.
d. Họp nhúm học sinh chơi thõn với học sinh ủú ủể xỏc minh rồi tỡm cỏch xử lý saụ
e. Họp cỏn bộ lớp, nhúm bạn của học sinh ủú ủể thu thập thụng tin liờn quan ủến hành vi trộm cắp của học sinh ủú.
g. Cách giải quyết của bạn.
Tình huống 20: ðang giảng bài trên lớp, bạn nói ngọng n-l, s-x. Cả lớp cười ồ lên bạn sẽ cư xử thế nàỏ
a. ðọc lại câu và sửa ngay từ nói ngọng
b. Giải thớch cho cỏc em ủú là tiếng ủịa phương nờn khú sửạ
c. Giải thớch cho cỏc em ủú là tiếng ủịa phương và hứa với cỏc em sẽ sửa dần.
d. Không có phản ứng gì mà tiếp tục giảng.
Tỡnh huống 21: Bạn ủang giảng bài, hai học sinh ngồi dưới mất trật tự bạn ủó nhắc nhở khộo nhưng 2 em ủú vẫn tiếp tục hành vi của mỡnh. Bạn tỏ thỏi ủộ như thế nào?
a. Giận dữ ủuổi 2 em ra khỏi lớp.
b. Phờ bỡnh gay gắt và núi cỏc em cú thỏi ủộ học tập tồi c. ðưa ra một vớ dụ pha chỳt hài hước ủể thu hỳt 2 em ủú.
d. ðặt cõu hỏi với thỏi ủộ tin tưởng vào cõu trả lời của học sinh, sau ủú vui vẻ gọi 1 trong 2 em ủú trả lờị
e. Cách ứng xử khác.
Tỡnh huống 22: Bạn coi thi và ủọc hướng dẫn nội quy thi một cỏch nghiờm tỳc, kỹ lưỡng, nhưng học sinh A vẫn vi phạm mở tài liệu (nhưng chưa kịp chép), bạn phát hiện và thu tài liệu, em A rất lo sợ, khóc lóc van xin. Bạn sẽ phản ứng như thế nào?
a. Im lặng.
b. Tha thứ, nhắc nhở nếu vi phạm lần nữa sẽ bị xử lý.
c. Cười vui vẻ, nói tha thứ.
d. Em cứ làm bài sau giờ sẽ giải quyết.
e. Lập biên bản ngay tức khắc và bắt A ký vào biên bản.
g. Cách xử sự khác.
Tình huống 23: Khi bạn giảng xong bài nhưng qua quan sát bạn nhận thấy học sinh chưa hiểu, nhăn nhú, lắc ủầụ.. bạn sẽ giải quyết thế nào?
a. Kết thúc bài giảng theo quy trình (hết phần).
b. Giải thích các em không hiểu do các em nhận thức kém, không tập trung.
c. Hỏi lại xem cỏc em chưa hiểu phần nào và giải ủỏp phần chưa hiểụ
d. Yờu cầu: “Cỏc em về ủọc thờm sỏch giỏo khoa ủể hiểu, lần sau tụi kiểm tra”.
e. Tiếp tục giảng bài mới (phần tiếp theo) khụng ủể ý ủến thỏi ủộ của học sinh.
g. Cách xử sự khác.
Tình huống 24: Khi bạn giải một bài tập với phương pháp quá dài nhưng học sinh cũng hiểu, bỗng một học sinh A phỏt biểu: Thưa cụ, em ủi học thờm và với bài này cú một cỏch giải ngắn
dễ hiểu, bạn tỏ thỏi ủộ và phản ứng thế nào?
a. Núi: “Anh thấy hay thỡ anh lờn trỡnh bày cho tụi và cả lớp xem” (với thỏi ủộ bực bội vỡ e rằng uy tín của mình bị giảm).
b. Hưởng ứng ý kiến của A yờu cầu em ủú trỡnh bày cỏch giảị c. Khụng ủể ý ủến A núi gỡ và chuyển sang bài khỏc.
d. Cho phộp A trỡnh bày cỏch giải, khen ngợi A và ủề nghị lớp tham khảo nhiều cỏch khi giải một bài toán...
e. Cách khác của bạn
Tỡnh huống 25: Bạn ủến lớp muộn 10 phỳt (vỡ lý do chớnh ủỏng). Khi bạn bước vào lớp bỗng bạn nghe một vài tiếng xỡ xào “cụ giỏo khụng thực hiện ủỳng nội quy”. Bạn phản ứng thế nàỏ a. Xin lỗi các em vì phải chờ tôi 10 phút và giải thích lý do.
b. Lờ ủi như khụng cú lỗi gỡ, bắt ủầu giảng bài mớị
c. Tức giận, ủiều tra xem em nào vừa núi và cho rằng em ủú hỗn.
d. Hỏi: “Hụm nay tụi mới ủến lớp muộn, hàng ngày cỏc anh ủi muộn cỏc anh nghĩ thế nào?”
e. Cách giải quyết khác.
Tỡnh huống 26: Lớp anh (chị) ủược phõn cụng lao ủộng quột dọn sõn trường nhưng chỉ cú cỏc em nữ làm, cỏc em nam bỏ ủi ủỏ búng. ðể khắc phục hiện tượng ủú anh (chị) giải quyết như thế nào?
a. Cho học sinh thảo luận việc này trong giờ sinh hoạt - thầy ủỏnh giỏ, nhận xột.
b. Phê bình cảnh cáo tất cả học sinh nam.
c. Buộc học sinh nam phải làm bù vào buổi sau.
d. Bỏ qua không có ý kiến.
e. Cách giải quyết khác.
Tỡnh huống 27: Học sinh A rất hay lấy ủồ dựng của cỏc bạn trong lớp, khi phỏt hiện ra học sinh A với hành vi như vậy, bạn sẽ giải quyết thế nào ủể khụng bao giờ em ủú tỏi phạm khuyết ủiểm.
a. Gặp riờng ủể ủộng viờn khuyờn nhủ.
b. Phê bình cảnh cáo ở lớp, ở trường.
c. Bỏo cỏo với gia ủỡnh nhờ gia ủỡnh can thiệp.
d. Bắt viết cam kết không bao giờ tái phạm.
e. Cách ứng xử khác.
Tỡnh huống 28: Một học sinh cú nhiều cỏ tớnh lỡ lợm, hay hành hung ủỏnh nhau, bỏ học, trốn tiết... Một hụm, gần hết giờ em học sinh ủú ủến và xin phộp vào lớp vỡ em phải ủốo một người bị cảm giữa ủường ủến bệnh viện. Gặp tỡnh huống ủú bạn giải quyết như thế nàỏ
a. Khen thưởng trước lớp, bỏo cỏo lờn nhà trường và bỏo về gia ủỡnh.
b. Khụng cho em ủú vào lớp.
c. Cho học sinh ủú vào lớp sau ủú hỏi rừ lý dọ d. Cho hành vi ủú là bột phỏt và khụng quan tõm.
Tỡnh huống 29: Phụ huynh học sinh ủến hỏi giỏo viờn cú ủỳng là nhà trường ủó tăng mức học phớ lờn 5.000 ủ thỏng vừa qua khụng? Sau khi ủiều tra bạn biết ủược nhúm học sinh ủú xin thờm tiền ủể ủng hộ gia ủỡnh gặp khú khăn. Trước hoàn cảnh, tỡnh huống này bạn sẽ xử trớ thế nào?
a. Phờ bỡnh vỡ cỏc em núi dối làm ảnh hưởng ủến nhà trường.
b. Khen vỡ cỏc học sinh ủó giỳp bạn.
c. Phõn tớch cho cỏc em mặt xấu và tốt của hành vi ủú.
d. Thông báo cho phụ huynh biết sự thật và phó mặc cho phụ huynh giải quyết.
Tỡnh huống 30: Một học sinh vỡ ủi học muộn nờn khụng thể trực nhật khi cỏc bạn trực ban của trường ủi kiểm tra, lớp bị trừ ủiểm thi ủua, ủõy là trường hợp hầu như khụng cú ở lớp.