I I. PHÂN LOẠI THỨC ĂN
Bài 5 CHĂN NUÔI BÒ SINH SẢN
B. CHĂN NUÔI BÒ CÁI SINH SẢN
I. MÙA VỤ SINH SẢN
Bò sinh sản quanh năm, bò ta đẻ năm một, riêng ở Việt Nam tình hình sinh sản của đàn bò ta và bò lai có một số tập trung theo mùa vụ đồng cỏ nhưng sự khác biệt không lớn lắm.
Ở các vùng đồng bằng bò có tỉ lệ đẻ cao nhất từ tháng 4 - 10 trong naêm. Nguyeân nhaân:
_ Chăn nuôi của ta còn tùy thuộc vào đồng cỏ thiên nhiên.
_ Ảnh hưởng vào mùa vụ sản xuất : Trong các vụ sản xuất trâu bò ít có điều kiện gặp nhau.
Khi xong mùa vụ bò có điều kiện nghỉ ngơi có thức ăn đầy đủ như vậy bò sẽ sanh tập trung hơn.
II .MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH SẢN CỦA BÒ CÁI:
1. Sơ Nét Về Cơ Quan Sinh Dục Của Bò Cái :
Buồng trứng : Vừa là tuyến nội tiết vừa là ngoại tiết.
Khi sơ sinh thì rất nhỏ, đến 5 - 6 tháng tuổi thì phát triển rất nhanh, nhưng tế bào trứng chưa rụng cho đến khi thành thục vào lứa tuối từ 10 đến 12 tháng tuổi. Ở bò trưởng thành buồng trứng rộng 0,8 - 1,5cm và dài 2 - 3cm. Buồng trứng gồm lớp vỏ bên ngoài và lớp tũy bên trong. Lớp vỏ ngoài gồm nhiều nhũ bào ở các giai đoạn phát triển khác nhau. Thông thường chỉ
Hình 2. Cơ quan sinh sản bò cái
49
rụng một trứng, trong trường hợp cấy phôi người ta có thể chích kích tố để 1 lần rụng được nhiều trứng.
Trường hợp cấy phôi : Mỗi lần lấy 7 – 10 phôi còn sống, lấy khoảng 3-4 lần sau đó cho bò đẻ tự nhiên.
Bê 35 tháng tuổi có rất nhiều nhũ bào, khi trưởng thành chỉ còn 21.000 nhũ bào, mỗi chu kỳ động dục cã 1 trứng chín và rụng.
_ Ống dẫn trứng : Thường dài từ 10 - 50cm nằm gọn trong màng treo tử cung và sự thụ tinh thường xảy ra 1/3 ở phía trên ống dẫn trứng.
_ Tử cung : là tử cung đơn có 2 sừng và có nhiều tuyến thể. Khi lên giống, các tuyến thể nhầy tăng lên và tạo ra dịch nhờn.
Bào thai thường được cố định ở sừng tử cung và thường ở sừng bên phải.
2. Tuoồi thuaàn thuùc :
Khi cơ quan sinh dục phát triển con cái có khả năng thụ thai (đến tuổi nhất định nào đó) như vậy người ta gọi là tuổi thành thục và sự thành thục về tính dục thường sớm hơn sự trưởng thành về sinh trưởng.
Sự thành thục nầy tùy thuộc giống, cá thể, điều kiện nuôi dưỡng, khí hậu ...
Bò cái từ 8 - 12 tháng tuổi bắt đầu động đực, nhưng tốt nhất phối từ 15- 18 tháng (riêng bò Jersey có thể phối ở tuổi 12 - 14 tháng).
Lưu ý : Khi phối bò phải đạt trọng lượng 60 - 70% lúc trưởng thành. Thí dụ : khi trưởng thành dự kiến 300kg, thì phối lúc 210kg. Đối với bò ta và bò lai có tầm vóc nhỏ con (180Kg) nên thận trọng khi cho gieo tinh với những giống bò ngoại có tầm vóc to có thể bị đẻ khó.
Bò Hà Lan tuổi thành thục trung bình 400 ngày Bò Jersey tuổi thành thục trung bình 359 ngày.
Ở nước ta bò lai Sind có tuổi thành thục chậm hơn bò lai F1( giữa con Holstein và lai Sind ) sự thành thục chậm hơn Holstein thuần.
3. Triệu chứng động dục và chu kỳ động dục:
- Động dục theo chu kỳ 21 ngày.
- Thời gian đông dục từ 6 đến 36 giờ, trung bình 24 giờ.
- Về tâm lý: bò bồn chồn bỏ ăn hoặc kém ăn, tách đàn đi riêng. Thời gian đầu có thể nhảy lên con khác. Giai đoạn động dục thấy bò khác tới là đứng yên với tư thế chờ phối.
- Về biểu hiện bên ngoài: âm hộ (hoa) sưng to và có màu hồng nhạt, có nhiều nếp nhăn tùy theo giai đoạn. Có dịch nhờn tiết ra ở âm hộ.
50
Hình 3 Cơ chế điều hòa chu kỳ động dục của bò 4. Thời điểm phối giống thích hợp:
Bò là loài đơn thai, thời gian động đực của bò thường kéo dài từ 18 đến 36 giờ. Trứng rụng từ 10 - 12 giờ kể từ khi kết thúc biểu hiện động đực.
Vào giai đoạn đầu nó thường chồm con khác. Vào giai đoạn giữa thường đứng yên (chờ phối) khi gặp con đực hoặc con cái khác. Giai đoạn cuối bò cái thường bỏ chạy khi bò khác nhảy lên mình nó.
Nhiều thí nghiệm cho thấy nếu phối giai đoạn đầu tỉ lệ đậu thai 40% nếu phối giai đoạn giữa lớn hơn 80% và giai đoạn cuối 70%. Sau khi hết động dục 6 giờ thì chỉ còn 50%.
51
Do vậy, dù là gieo tinh nhân tạo hay phối trực tiếp cũng nên cho phoái gioáng 2 laàn :
+ Nếu sáng ra phát hiện bò động đực thì chiều phối và sáng hôm sau cho phối lại.
+ Nếu phát hiện động đực vào chiều và tối thì sáng hôm sau phối cho đến chiều cho phối lại.
Nhà chăn nuôi đã có kinh nghiệm chỉ phối giống một lần, tốt nhất khi quan sát thấy âm đạo có màu đỏ lợt, có nếp nhăn và dịch nhờn cô đặc, dính như đủa thủy tinh.
Thường khi người chăn nuôi phát hiện bò động đực nên báo ngay cho dẫn tinh viên hoặc chủ bò đực giống đến xem để quyết định thời điểm dẫn tinh thích hợp.
Chu kỳ động đực của bò bình quân là 21 ngày. Sau khi phối giống 21 ngày, nên theo dõi xem bò có động đực lại hay không.