Bao hd mau dich chinh la sir gia tang can thiep cua Nha nude hay Chinh phu vao llnh vuc buon ban qudc te. Trong dieu kien hien nay cua ndn kinh te th£ gidi, sir can thiep cua Nha nude mang tfnh chon lua va giam thieu pham vi, quy mo... can thiep, nang cao hieu luc, hieu qua cua su can thiep.
C a sd khach quan cua xu hudng nay la su phat tridn khong deu va su khac bi6t trong dieu kien tai san xu£t giua cac quoc gia, do su chdnh 16ch v& kha n&ng canh tranh giua cac cdng ty trong nude vdi cac cdng ty nude ngoai cung nhu do cac nguyen nhan lich sir d6 lai.
*!H|jl|:SSIi||S!l!SSi|!j!SI|![l!l!!i!
. ii > *!> i
i n > iA o t r i nW K lK I H T I l i l | f e | ' i i 1
O buoi dau hinh thanh nen thircmg mai quoc te, nguai ta thirang quan tam den viec daV manh xu£t kha'u de thu ve kim khi quy, trong khi do lai chu truang han che nhap khau de giam bat kha nang di chuyen cua kim khi quy ra nucte ngoai. Ben canh do con cac lv do ve chfnh tri va xa hoi cung dua den yeu cau ve bao ho mau dich.
Xu huang bao ho mau dich xuat hien ngay tu khi hinh thanh va tiep tuc dugc cung co trong qua trinh phat trien cua nen thuang mai quoc te vai cong cu hanh chfnh, cac bien phap ky thuat khac nhau. Muc tieu cua bao ho mau dich la bao ve thi trucmg noi dia truac sir tham nhap ngay cang manh me cua cac luong hang hoa tir ben ngoai, cung turc la bao ve lgi fch quoc gia. Cho den nay vSn con nhieu ly le khac nhau de bao ve cho che d6 bao ho mau dich.
Mot la, ly le ve bao ve ’’nganh cong nghiep non tre". Theo ly le nay, nhung xf nghiep ’’non tre" phai chiu chi phf ban d&u cao han va khong the canh tranh ngay trong mot vai nam dau tien v6i cac doi thu nuac ngoai day dan kinh nghiem. Mot chfnh sach tu do buon ban co th£ bop chet cac xf nghidp non tre ngay tir khi chung mai sinh ra. Mot hinh thiic thue quan tam thdi danh vao hang nhap khau se cho phep ho trucmg thanh cho tai do "chin muoi" va dugc bao ve de chong lai su canh tranh tir nuac ngoai.
Tuy nhien, co y kien phan bac lai ly le nay cho r&ng co the giup da cac xf nghiep non tre qua viec cho ho dugc phep vay them nguon tai chfnh vai lai suat thich hgp ho&c co th6 co mot hinh thuc trg cap nao khac ma khong nen dung thue nM p kha\i vi se gay nen su meo mo trong tieu dung.
Hai la, ly le tao nen nguon "tai chfnh cong cong". Theo ly le nay, cac loai thue nh&p khau la cSn thiet de dam bao nguon thu cho Chfnh phu dap ung cac chi phf trong viec cung c£p cac hang hoa cong cong, de tien hanh viec tra ng va giai quyet cac khoan chi phf khac. Trong cac loai thue khac nhau da dugc ap dung nhu thue
'i 'jiiihiiiii ôja^teaaa=
doanh thu, thu£ thu nhap hay thue tieu dung, thue nhap khau van ft gay ra meo mo trong hoat dong thuang mai han ca va viec thirc thi se co nhieu thuan lai han do viec buon ban quoc te dirge tap trung a mdt s-5 cua khau.
Ba la, ly le v i khac phuc mot ph£n "tinh trang th^t nghiep"
thCng qua viec thirc hien che dd thue quan bao ho. Theo ly le nay, cac loai thue nhap khau danh vao cac san pham co th i thay the nhap kh£u se tao di6u kien d i m a rong them viec san xu£t cac loai san pham &y va tao viec lam cho ngucri lao dong trong nuac.
V] khi &y cac hang co the tra cho ngudi lao ddng mtic luang cao han. Tuy nhien, cung co y kien cho rang, thue nhap khau la mot loai tro cap viec lam, song viec tra c£p nay chi di6n ra a nhung nganh san xuat hang hoa co the thay the nhap khau (khu virc nay la han che), mat khac trg c£p nay lai khong chi rieng cho viec lam (hay lao dong) ma tuang duang cho viec danh thue ca cac yeu to san xuat khac nhu dat dai, ti6n von, nguyen lieu (khong can thiet hoac khong tot). Va lai, a day co nguy c a la cac quoc gia khac se co bien phap tra dua va gay n&n tinh trang di xa vai nguyen tac tu do buo i ban.
Bon la, ly le ve viec thirc hien "phan phoi lai thu nhap" thong qua viec ap dung che do bao ho. Theo ly le nay, cac loai thue nhap khau se lam dich chuyen mot phan thu nhap cua nhung ngirdi tieu dung g au co han sang cho nhung ngudi san xuat cac loai hang hoa dugc san xuat trong nude tuang umg cac hang hoa nhap khau. Dieu do se c5 lgi ve mat xa hoi. Tuy nhien, cung co y ki&n cho rang thue quan nhap khau chua han la dap ung dugc muc tieu mong muon, nhu truong hap cua Nhat Ban va cac nude trong cong d6ng chau Au danh thue nhap khau vao n6ng san dan den thue te la nhieu nong dan khong han da ngheo va nhi^u nguai tieu dung nong san kh6ng nkn da la giau.
2.8.3. Moi q u a n he giura xu hudng tir do hoa thircmg mai va xu hudng bao ho m a u djch
Ve nguyen [Ac thi hai xu hudng do doi nghich nhau vi chung gay nen tac dong ngiroc chi6u nhau den hoat dong thuang mai quoc te. Nhimg chung khong bai trir nhau ma trai lai, chung thong nhat vai nhau - mot su thong nhat giua hai mat doi lap. Trong thirc te, hai xu hudng c a ban nay song song t6n tai va chung dugc sir dung ket hop vai nhau. Tuy theo trinh do phat trien kinh te cua mdi nude, tuv theo cac dieu kien va dac die’m cu the’ ma ngudi ta sir dung va kheo leo ket hgp giua hai xu hudng tren vdi nhung muc do khac nhau d timg linh virc cua hoat dong thuang mai quoc te.
Ve mat lich sir, chira khi nao co tir do hoa thuang mai mot each hoan toan day du va trai lai, cung khong khi nao lai co bao ho mau dich qua day dac den muc lam te liet cac hoat dong thuang mai quoc te (trur trirdng hgp co su bao vay cam van hoac co chien tranh xay ra).
V6 mat logic thi tu do hoa thuang mai la mot qua trinh di tu thap den cao, tu cuc bo den toan the’, tham chi co trudng hgp no co y nghTa trudc het nhu mot xu hudng. Tu do hoa thuang mai va bao ho mau dich la hai mat nuang tua nhau, lam tien de cho nhau.
Vdi nhung didu kien thirc tien cua thuang mai quoc te ngay nay khong ih i cuc doan khdng dinh sir can thiet cua mot trong hai xu hudng noi tren, mac du ve ly thuyet co the chung minh nhung mat tieu cuc cua cac cong cu bao ho mau dich, nhat la trudng hgp bao ho qua day dac. Trong thue te, cac quoc gia d tu sir dung cac cong cu bao ve mau dich vdi nhung muc do khac nhau.
Mot sir van dung phu hgp cac cong cu bao ho mau dich la bao ho co chon loc va co dieu kien, gkn Yiin vdi cac di£u kien ve thdi gian va khong gian nhat dinh. Cong cu bao ho kh6ng chi mang tmh tir ve, h6 trg cho cac nganh san xuat trong nude trong qua tiinh canh tranh vai hang hoa tu ben ngoai ma con tao dieu kien cho cac
122':" TRUONG )C KINH T#Q ILiOCOAN is:*:*!
r.ganh s.tn xuat trong nuac vuan len canh tranh thdng lgi khong chi c thi trudng noi dia ma con ca thi trudng nude ngoai. Dieu nay co r.ghia la phai van dung cac cong cu bao ho mau dich mot cach tich circ va nang dong. Viec thuc hien bao ho phai gdn lidn vdi qua trinh t i do hoa thuang mai dat dirge trong cac quan he quoc te.
19. DANH GIA KHAI QUAT NGOAI THUONG VIET NAM
TRONG NHUNG NAM DOI MC(I 2.9.1. Uu diem
- Toe do tang trudng ngoai thuang Viet Nam kha cao qua cac nlm (trung binh tren 20%/nam) va cao han toe do tang trudng cua nen san xuat xa hoi (cao han khoang 2 - 3 lan). Dieu dd lam cho qjy me cua kim ngach xuat - nhap khau cung tang len nhanh endng: nam 1988, kim ngach xuat kh&u cua Viet Nam Ifin dau tien dit 1 ty USD, den nam 2000 chi tieu nay han 14 ty; nam 2001 chi tieu na> la han 15 ty USD; nam 2002 chi tieu nay la 16,7 ty USD;
nlm 2005: 32,4 ty USD; nam 2006: 39,8 ty USD; nam 2007 la:
45,5 ty USD, nam 2008: 62,7 ty USD, nam 2009: 57,0 ty USD. Toe d> tang trudng cao cd dugc nhu tren chinh la nhd vao chinh sach rr.d cua cua Dang va Nha Nude ta trong nhung nam qua.
- Tni trudng trong hoat dong ngoai thuang cua Viet Nam ngay cang md rong va da chuydn manh tir dan thi trudng sang da thi tridng. Trudc nam 1986, thi trudng chu yeu cua Viet Nam la Lien
A ^
X) va Dong Au (chiem khoang 80% kim ngach xuat - nhap khau).
Tu nam 1987, vdi chu truang ddi mdi cua Dang va Nha nude theo hidng da phuang hoa trong quan he ban hang va da dang hoa trong c i; loai san ph^m nen hien nay Viet Nam da cd quan he buon ban vd han 165 quoc gia va vung lanh thd tren the gidi, trong dd ky hiep dinh thuang mai song phuang vdi han 90 nude. Cac ban hang ldn nha: cua Viet N am hien nay la Nhat Ban, Dai Loan, Han Qudc, Singapore, Trung Qudc, EU, My... Sir kien Viet Nam trd thanh
1:■ Hit ,TRLTONGB*IH9C KINH T e 'Q U & iP A N ;.: ,; j ,1 2 3
tisssatisaiSiSw thanh vien chfnh thirc cua WTO da, dang va se giup cho n tn kinh te mrdc ta lien tuc tang truang trong thai gian qua va nhfmg nam tai.
- Nen ngoai thirang Viet Nam da timg budc xay dimg dirge nhimg mat hang co quy mo lan dugc thi trudng the gidi chap nhan nhu: dau khi, gao, thuy san, det may, giay dep... Viec xay dirng mot so mat hang tren day cho phep chiing ta khai thac dugc nhung lgi the so sanh cua n&n kinh te Viet Nam trong phan cong lao dong va hop tac quoc te.
- Nen ngoai thuang Viet Nam da chuyen ddn tu c a che ke hoach hoa tap trung quan lieu bao cap sang c a che hach toan kinh doanh. phat huy quyen tu chu cho cac doanh nghiep, chuyen tir viec vay ng d£ nhap khau la chu yeu sang day manh xuat khau de lay kim ngach xuat trang trai cho nhap khau, nang cao dan hieu qua kinh te xa hoi cua hoat dong ngoai thuang.
- Cung vai qua trinh m d cira va hoi nhap kinh te qudc te cua Viet Nam, sir tham gia vao cac dinh che kinh te quoc te va dam phan gia nhap cac 16 churc kinh te khu vuc va toan cau, c a che, chfnh sach cua Viet Nam da dugc doi mdi manh me theo hudng tang tu do hoa thuang mai va dau tu, giam thieu mire do, pham vi can thiep ciia Nha nude vao linh vuc buon ban qudc te. Dieu dd dang gop phan thuc day su phat trien m anh me cua ngoai thuang Viet Nam trong nhung nam dau cua the ky XXL
2.9.2. Nhirgc diem
- Ben canh cac uu diem k i tren, ngoai thuang Viet N am v in ton tai nhung han che. Dd la quy mo xuat - nhap khau con qua nho
s
be so vdi cac quoc gia trong khu vuc Dong Nam A.
- Co ca'u mat hang xua't khau cua Viet Nam con trong tinh trang lac hau, chat luong thap, mat hang manh mun, sure canh tranh yeu (g£n 30% kim ngach xua't khau la hang n6ng, lam, thuy
san; 20% kim ngach xuat khau la hang khoang san, tren 20% kim ngach xuat khau la hang gia cong). Ty le nay cho tha'y: hang xuat khau cua Viet N am chu yeu la hang nguyen lieu, ham luang khoa hoc - cong nghe thap, do do chiu nhieu thua thiet trong buon ban quoc te.
- Thi trudng ngoai thuang Viet Nam con nhi£u bap benh, chu yeu la thi trudng cua cac nude trong khu vuc va cac thi trudng qua trung £;ian, con thieu nhung hop dong ldn va dai han.
- Cong tac quan ly hoat dong xuat - nhap khau con thieu dong bo va nhat quan, khi thi cung nhac, thu tuc rudm ra, khi thi buong long, J6 dai. Trong hoat dong xuat - nhap khau, nhieu doanh nghiep Vi6t Nam chua giu dugc chu tin vdi ban hang nude ngoai, nhieu dii giao hang khong dung chat lugng quy dinh, bi phat hgp dong, gay hau qua nghiem trong; trinh do nghiep vu ngoai thuang cua nhieu can bo con non yeu.
- Tinh trang buon lau, gian lan thuang mai dang la van de
"quoc nan" can sdm dugc giai quyet co hieu qua,...
- Tuy c a che, chfnh sach dang dugc tiep tuc doi mdi theo hudng ndi long su can thiep cua N ha nude vao linh vuc buon ban quoc te, nhung hien tai ca che, chfnh sach cung nhu viec td chuc thirc thi lai dang boc lo khong ft bat cap, doi hoi phai tiep tuc thao gd. Vi du: cac van ban hudng d in con thieu, khong kip thdi; chi dao thue hien qua chung chung, thieu cu the, v.v... Dieu do dang lam ci.n trd, gay thiet hai khong nhd cho ca Nha nude va cac nha kinh doanh trong va ngoai nude.
I l i S 1 i j l l l f l l i i i l d a i h o c KiNH T g o u b c ' M l l f i i
GIAO TRINH KINH l £ QUOC ifes
iSSii
CAU HOI ON TAP VA BAI TAPm m
I - L Y THUYET
1. Phan tich dac diem cua thuang mai quoc te cua cac quoc gia trong didu kien hoi nhap kinh te quoc te.
2. Phan biet cong cu thue quan va han ngach trong chinh sach thuang mai quoc te cua cac quoc gia. Lien he su van dung hai cong cu nav a Viet Nam trong thai gian qua.
3. Phan tich tac dong cua cong cu thue quan nhap khau trong viec dieu chinh chinh sach thuang mai quoc te cua cac quoc gia hien nay. Lien he van dung viec sir dung cong cu nay a Viet Nam hien nay.
4. Thirang mai tu do co toi da lgi fch cua the giai hay khong? Vi sao m6i quoc gia c&n co chfnh sach thuang mai quoc te va phai sir dung cac cong cu de didu chinh chfnh sach thuang mai quoc te?
5. Phan tich c a sa khach quan, noi dung va moi quan he cua xu hirang bao ho mau dich va tu do hoa thuang mai trong chfnh sach thuang mai quoc te cua cac quoc gia. Lien he van dung hai xu huang nay a Viet Nam trong thai gian qua.
6. Danh gia hoat dong thuang mai quoc te cua Viet Nam trong nhung nam qua. Cac giai phap de thuc day xuat khau hang hoa Viet Nam sang thi truang the giai la gi?
It
m lipililiij m m
III! |g | ( r h u d n g nrla t <|U O C te Va c h in h s a e f t
n - bA t a p
1. Cho mo hinh thucmg mai quoc te sau day:
Q u d c g i a
H a n g h o a s a n p h a m / g i t i
Q u d c g i a 1 Q u d c g i a i l
X 1 6
Y 2 4
a) Xac dinh loi the cua cac quoc gia cho trong md hinh tren.
Cac quoc gia nen xuat khaiu, nhap khau mat hang nao? Tai sao?
b) Xac dinh ty le trao d6i quoc te d£ ca hai qu6c gia cung co lei?
c) Tinh lgi ich toi da cua cac quoc gia co th i dat dugc khi trao d5i 1.000 dcm vi san phalm dugc lua chon.
d) Tinh ty le trao d6i quoc te d6 lgi fch cua cac quoc gia la ngang bang nhau.
2. Cho phuang trinh dudng cung va ducmg cau ve mat hang X cua mo quoc gia lan lugt la: Sx = 1 + 2Px, Dx = 13 - Px. Gia hang hoa nhu p khau trong dieu kien thuang mai hoan toan tir do la P() = 1USD. Chfnh phu danh thue quan nhap khau doi vai hang hoa X la t = 30°/c.
H ay tinh:
a) Thu nhap cua Chfnh phu tu thue quan nhap khau.
b) Thang du cua nha san xuat tu thue quan nhap khau.
c ) Chi phf bao ho cua Chfnh phu tu thue quan nhap khau.
d) Su giam thang du cua nguai tieu dung khi Chfnh phu danh th-ie quan nhap khau.
* Nay do dieu kien hoi nhap kinh te quoc te thue quan nhap k li u doi vai mat hang phai giam xuong con 5%, ket qua tren se
thay doi nhu the nao? Hay rut ra nhung ket luan can thiet tu ket qua tfr.h toan tren.