Tự do là một giỏ trị cao cả của con người, nhưng con người sinh ra dự muốn hay khụng cũng đó rơi vào một hệ thống cỏc quan hệ, cỏc lề lối và thiết chế cụ thể. Vỡ vậy, con người đó mất tự do, và quỏ trỡnh sống của con người thực chất là quỏ trỡnh cố gắng đi tỡm cỏi mỡnh đó mất. Theo nghĩa đú, đi tỡm tự do cũng chớnh là đi tỡm giỏ trị của sự tự do.
Ở Mỹ, chủ nghĩa tự do được hỡnh thành gắn liền với quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển của nước Mỹ. Vào thế kỷ XVI sau khi chõu Mỹ được xỏc định về vị trớ địa lý trờn bản đồ thế giới thỡ hàng loạt cỏc cuộc di cư từ khắp nơi đó ồ ạt kộo đến nước Mỹ. Thoạt đầu, người ta tỡm đến nước Mỹ chủ yếu do những ỏp lực về chớnh trị, kinh tế và tụn giỏo. Nhưng càng về sau, người ta nhận thấy trong bản chất của mỗi chủ thể di cư đến lục địa mới một tinh thần, một khỏt vọng được tự do, được rũ bỏ, được thoỏt ra khỏi sự ràng buộc của những tớn điều tụn giỏo cú sẵn, được thoỏt khỏi sự hà khắc về chớnh trị và sự ngạt thở về kinh tế đang đố nặng lờn tinh thần và thể xỏc của họ, đặc biệt là những con người cú gốc gỏc từ chõu Âu. Trờn con đường tiến đến nước Mỹ, những con người Mỹ đầu tiờn đó tự thiết định một cụng ước về tư tưởng rằng, “Mỹ là một kết quả nhõn tạo, một sỏng tỏc hỡnh thành khụng do khuụn mẫu cơ hữu, lịch sử và văn húa nào mà chỉ dựa vào sự liờn kết tự nguyện của những cỏ nhõn khao khỏt tự do và chủ quyền của nhõn nhõn”1.
_______________
1. A.Lennkh, M.F.Toinet: Thực trạng nước Mỹ, Sđd, tr. 194.
Trong lịch sử nước Mỹ, Jefferson là người đi đầu trong cụng cuộc thể chế húa tư tưởng tự do thành những điều luật quy định phương thức sống của người Mỹ. Năm 1776, ụng
chấp bỳt soạn thảo bản Tuyờn ngụn độc lập, khai sinh ra
nước Mỹ. Trong bản Tuyờn ngụn này, Jefferson đó nờu rừ về quyền tự do của con người rằng, cú một sự thật hiển nhiờn là mọi người sinh ra đều cú quyền bỡnh đẳng, Chỳa đó ban cho họ những quyền khụng ai cú thể tước đoạt được, đú là quyền được sống, quyền được tự do và mưu cầu hạnh phỳc. Trong quyền được tự do của con người, Jefferson đặc biệt xem trọng quyền tự do về tụn giỏo, tớn ngưỡng và tự do về chớnh trị. Khụng biết vụ tỡnh hay hữu ý, nhưng vào năm Jefferson qua đời, tại cuộc họp ở Hạ viện Mỹ, chớnh trị gia Webster đó phỏt biểu: “Bất kể những gỡ ủng hộ tự do và hạnh phỳc của con người mà lịch sử chõu Âu đó phỏt biểu, bất kể những gỡ mà thiờn tài của chõu Âu đó sỏng tạo để cải thiện đời sống và đem lại thỳ vui cho họ, bất kể sự tinh tế và sắc sảo của văn húa chõu Âu và niềm vui thớch mà nú đem lại cho xó hội chõu Âu, tất cả những thứ ấy đều được dành cho nhõn dõn Mỹ, cộng thờm điều thuận lợi cú thể thực sự dựng nờn những hỡnh thức chớnh phủ theo những nguyờn tắc tự do và đơn giản mà khụng cần lật đổ những thể chế thớch hợp với những thời đó qua đi từ lõu nhưng vẫn cũn được sự ủng hộ quỏ mạnh của những lợi ớch hoặc những định kiến để cú thể bị xúa bỏ mà khụng gõy ra xung đột”1. _______________
Chủ nghĩa tự do lấy chủ nghĩa cỏ nhõn, chủ nghĩa bỡnh quõn và thuyết đa nguyờn làm nền tảng, vỡ vậy, “sợi chỉ đỏ”
xuyờn suốt của chủ nghĩa tự do ở Mỹ là sự đề cao giỏ trị cỏ
nhõn. Fichou cho rằng, cú lợi ớch cỏ nhõn thỡ mới cú tiến bộ
xó hội. Cũn Hayek thỡ khẳng định: “Một xó hội tự do, “do đú bao hàm việc cỏ nhõn làm chủ vài lĩnh vực quyết định riờng tư, vài yếu tố của mụi trường của mỡnh mà người khỏc khụng thể xõm phạm”1. Cú thể núi, cỏc nhà triết học bàn về tự do cú nhiều cỏch lý giải khỏc nhau nhưng cuối cựng vẫn quy tụ về với giỏ trị nhõn bản của cỏ nhõn.
Chủ nghĩa tự do ở Mỹ cú hai xu hướng chớnh là, bảo vệ
thị trường tự do và chủ trương bỡnh quõn tự do. Cả hai xu
hướng này, đều “nhằm vào mục đớch biện hộ cho quyền tự do của cỏ nhõn phải được ưu tiờn, phải được đặt lờn trờn cỏc giỏ trị khỏc của xó hội... những vấn đề như sự bỡnh đẳng về cơ hội, quyền lợi cỏ nhõn phải được tụn trọng, được bảo vệ bằng luật phỏp, phải là lý tưởng xó hội, là niềm tin, là đạo đức...”2.
Mỹ là một xó hội vừa khuyến khớch tự do cho mỗi cỏ nhõn, giải phúng năng lực nội sinh của mỗi cỏ nhõn..., vừa bảo đảm một trật tự xó hội, khụng để tỡnh trạng tự do hỗn độn theo kiểu trạng thỏi tự nhiờn của xó hội... Núi cỏch khỏc, chớnh quyền Mỹ - kết quả của “sự thỏa thuận” của tất cả cỏc cụng dõn Mỹ cú sứ mệnh khắc phục trạng thỏi _______________