Các tài li�u trình bày trên v�các t� h�p núi l�a - pluton tr�ng Tú L�
và granitoid ki�m (và á ki�m) trên kh�i nâng Phan Si Pan ch�ng t�chúng là các s�n ph�m c�a ho�t��ng magma giai �o�n Permi - Trias trên lãnh th� TBVN. �i�u �ó có ý ngh�a quan tr�ng trong vi�c làm sáng t� thêm b�n ch�t ki�n t�o c�a c�u trúc Sông �à c�ng nhưl�ch s� hình thành và ti�n hóa c�a nó. Thêm vào �ó, l�ch s� ��a ch�t c�a “tr�ng Tú L�” nói riêng, các c�u trúc ��a ch�t trên lãnh th�TBVN nói chung, v�i s�thay ��i l�n v�tu�i thành t�o c�a các t�h�p núi l�a - pluton và pluton á ki�m và ki�m phát tri�n trên �ó, c�n�ư�c vi�t l�i.
Trư�c h�t, d�a vào các ��c�i�m th�ch hóa (cao titan, cao ki�m, giàu P2O5) và ��a hóa-��ng v� (giàu Nb, Ta, Zr, Hf, REE, tương ��i cao
nâng Phan Si Pan, Tây B+c Vi#t Nam
87Sr/86Sr), basalts khu v�c Su�i Bé và monzogabroid khu v�c B�n Hát r�t g�n g�i v�i các basalts Permi và các xâm nh�p mafic thu�c lo�t cao titan c�a ��i Sông �à. S�g�n g�i v� không gian, thành ph�n là nh�ng tiêu chí cho phép coi chúng là s�n ph�m c�a ho�t��ng magma mafic-siêu mafic
��i Sông �à và trong trư�ng h�p này, chúng c�ng có chung ch�t ngu�n v�i basalts cao titan ��i Sông �à, mà v� thành ph�n tương�ng v�i manti th�ch quy�n ki�u á l�c ��a. Như �ã trình bày � chương 1, manti th�ch quy�n ki�u này �ã t�ng t�n t�i � rìa n�n Dương T� t� Paleozoi mu�n.
C�ng tương t�nhưtrư�ng h�p các basalt cao titan ��i Sông �à, ��c trưng cao t�l�87Sr/86Sr nguyên th�y và giá tr� �Nd(T) th�p trong các �á mafic c�a
“tr�ng Tú L�” có th� �ư�c gi�i thích b�i s� h�n nhi�m v�t ch�t v� c�a magma basalt và �ư�c th� hi�n� ��c�i�m hơi th�p Nb, Ta, Sr trong các s�n ph�m c�a chúng.
Ngu�n g�c và �i�u ki�n hình thành c�a các t�h�p núi l�a - pluton và pluton felsic á ki�m và ki�m c�a “tr�ng Tú L�” và kh�i nâng Phan Si Pan là m�t v�n��ph�c t�p do có nh�ng m�u thu�n v�các tài li�u ��ng v�Sr và Nd. M�t m�t chúng ch�ng t�magma ban ��u có ngu�n g�c v�n�u d�a vào t� l� nguyên th�y 87Sr/86Sr, m�t khác dung th� ban ��u có th� �ư�c hình thành do phân d� t� ngu�n manti giàu theo các d�u hi�u v� giá tr�
�Nd(T). D�a vào các ��c trưng ��a hóa và ��ng v�Nd, có th� ��ng ý v�i mô hình c�a [Lan et al, 2000], theo �ó các �á núi l�a và xâm nh�p ki�m
“tr�ng Tú L�” là s�n ph�m k�t tinh c�a dung th� �ư�c phân d�t�magma tương t� như dung th� magma c�a basalts và picrite Emeishan, ngh�a là dung th� �ư�c nóng ch�y t� manti giàu. Trong trư�ng h�p này, các �á felsic á ki�m và ki�m là s�n ph�m phân d�t�dung th�(mafic) ban ��u mà t� �ó các t�h�p mafic-siêu mafic thu�c lo�t cao titan c�a��i Sông �à và
“tr�ng Tú L�” �ã hình thành. Tuy nhiên, s� khác bi�t v� tu�i mô hình (model age) c�a các �á mafic và felsic nhưtrên �ã nêu c�n�ư�c làm sáng t�thêm, b�i l�theo các s�li�u hi�n có, dư�ng nhưchúng b�t ngu�n t�các ch�t n�n khác nhau. Ngoài ra, kh� n�ng hình thành m�t kh�i lư�ng l�n dung th� felsic ki�m t� dung th� mafic ban ��u theo cơ ch� phân d� t�i bu�ng trung gian là �i�u c�n�ư�c cân nh�c, b�i l�trong trư�ng h�p Sông
�à-Tú L�, ho�t��ng magma Permi - Trias mang tính bimodal rõ r�t. ��i v�i granit ki�m Mư�ng Hum và granit á ki�m khu v�c Ô Quy H�và Thác B�c, d�a theo các ��c �i�m ��a hóa -��ng v� và tu�i��ng v�, vi�c x�p chúng vào ho�t��ng magma Permi - Trias là �i�u không có gì �áng nghi ng�và mô hình thành t�o c�a các t�h�p núi l�a-pluton “tr�ng Tú L�” áp d�ng vào �ây có th� là phù h�p.��c tính ki�m m�nh hơn (xu�t hi�n ph�
bi�n khoáng v�t màu ki�m) không mâu thu�n v�i b�n ch�t �ư�c hình thành t�các dung th�phân d�t�magma ban ��u có thành ph�n mafic giàu ki�m và các nguyên t� hi�m-v�t không tương thích. ��ng th�i, ��c�i�m ki�m cao v�i khuynh hư�ng siêu ki�m kali c�a granit Mư�ng Hum trên
88
kh�i nâng Phan Si Pan có th�là do chúng �ư�c hình thành trong khu v�c có l�p v�l�c��a r�t dày [Tr n Tr,ng Hòa, 2007]. Khác v�i các thành t�o magma felsic á ki�m và ki�m c�a “tr�ng Tú L�”, granitoid ki�m trên kh�i Phan Si Pan ch�u tác ��ng c�a các chuy�n ��ng ki�n t�o mu�n hơn r�t m�nh m�, b�bi�n d�ng v�i m�c ��tương t� nhưcác thành t�o ��a ch�t khác trên ranh gi�i v�i ��i trư�t Kainozoi Sông H�ng. �nh hư�ng c�a ho�t��ng bi�n d�ng này bi�u hi�n�s�hình thành các ki�n trúc ép phi�n (foliation) ph�bi�n trong granit ki�m kh�i Mư�ng Hum và �ôi khi có th�
quan sát th�y trong granit ki�u Ô Quy H�.
Hình 2.2.17. V2trí thành ph n c a granit ki4m M7png Hum và granit á ki4m khu v?c Ô Quy H1- Thác BDc trên các biWu01
t7/ng quan Rb - (Y+Nb) (a) và Y - Nb (b) (theo Pearce, 1984).
Chú thích nh7hình 2.2.15 và 2.2.16.
B�n ch�t là s�n ph�m ho�t��ng magma n�i m�ng c�a các t�h�p núi l�a - pluton và pluton á ki�m và ki�m Permi “tr�ng Tú L�” và kh�i nâng Phan Si Pan là �i�u không có gì ph�i bàn cãi. Các �i�m bi�u di�n thành ph�n c�a chúng trên các bi�u �� phân bi�t b�i c�nh ki�n t�o theo các tương quan Rb-(Nb+Y) và Nb-Y [Pearc et al, 1984] ��u n�m trùng v�i trư�ng các thành t�o magma (granit) ki�u n�i m�ng (Hình 2.2.17). Vi�c xác ��nh tu�i Permi - Trias cho các t� h�p núi l�a - pluton và pluton á ki�m và ki�m trong các c�u trúc này ch�ng t�s�hình thành chúng có liên quan ch�t ch� ��n quá trình hình thành và ti�n hóa c�a rift Sông �à. ��ng th�i, s� có m�t c�a các thành t�o á ki�m và ki�m này, �ã minh ch�ng thêm (m�t cách tuy�t��i) cho b�n ch�t rift n�i l�c c�a c�u trúc kép Sông
�à - Tú L�. N�u��i sánh các t�h�p mafic-siêu mafic cao titan và các t�
h�p felsic á ki�m và ki�m nghiên c�u v�i các t� h�p tương t� trong các rift l�c��a nhưrift �ông Phi, ��a hào Oslo, có th�th�y s�tương��ng c�
v� t� h�p �á l�n ��c �i�m thành ph�n c�a các �á. V�i cách hi�u m�i v�
ph�m vi c�a rift Sông �à, ranh gi�i c�phía �ông c�a nó, có l�không ph�i ch� là sư�n tây c�a ��i Phan Si Pan, mà có nh�ng ch� �ã m� r�ng��n
nâng Phan Si Pan, Tây B+c Vi#t Nam
giáp ��i Sông H�ng hi�n nay. Như v�y, h� th�ng rift Paleozoi mu�n - Mesozoi s�m ven rìa kh�i n�n Dương T�có kích thư�c r�t l�n, chi�u dài
��n hơn 700 km (t�vùng Jinping thu�c Vân Nam, Trung Qu�c [Wang et al, 2005], ��n vùng C�m Th�y, Vi�t Nam), chi�u r�ng không ít hơn 200 km là m�t c�u trúc ��a ch�t quan tr�ng c�a khu v�c �ông Nam Á. Tuy nhiên, khác v�i rift �ông Phi, h�th�ng rift Sông �à-Tú L� ��c�áo �s�
phát tri�n các t�h�p mafic-siêu mafic cao magne, th�p titan có thành ph�n tương�ng v�i các t� h�p basalt-komatite (xem chương I). S� ��ng nh�t v� thành ph�n c�a các t� h�p magma Permi thu�c lo�t th�p titan c�ng nhưlo�t cao titan c�a c�u trúc Sông �à-Tú L�v�i các thành t�o magma Permi c�a t�nh th�ch h�c l�n Emeishan (ELIP) là minh ch�ng cho m�i liên quan c�a chúng v�i plume manti c�ng nhưti�n hóa ki�n t�o c�a rìa tây nam n�n Dương T�. V�i nh�ng tưli�u m�i này, s�còn nhi�u v�n��
liên quan ��n l�ch s�hình thành và ti�n hóa c�a rift Sông �à-Tú L� c�n
�ư�c nghiên c�u thêm.
Ch ng 3