- Tính Chất Vô Luân Của An Tử Và Trợ Tử – Đại Chủng viện
2) Hành (萬; P: Saṅkhāra; S: Saṃskāra): Nói về con người, hành là động lực
tâm lý thể hịên ý chí mong muốn (ý muốn) hướng tới hành động. Khi hành bộc lộ trên
hành động của thân-khẩu-ý mang tính chấp ngã hay chấp pháp (vô minh) ở cả 2 mặt thiện-ác, thì đều có sự phản hồi một năng lượng, năng lượng này tích lũy tiềm ẩn và có ảnh hưởng trong sự biến đổi về tính và lượng của 12 duyên. Năng lượng này được gọi là nghiệp, nghiệp này có tính chất tương ứng với 2 mặt thiện-ác của hành động.
Nghiệp tích lũy đa dạng trong suốt quá trình của kiếp sống hiện tại và các kiếp sống quá khứ, và chính là yếu tố chuyển tiếp từ kiếp này sang kiếp khác không ngừng nghỉ.
Trong kinh Tương Ưng có chép : “Người làm thiện ác trong đời này, đó là sở
hữu của người đó. Người ấy mang theo nó trong khi tái sinh. Nghiệp theo người ấy như bóng với hình ” (như thân cây sẽ ngã theo hướng nghiêng của nó).
Theo Phật giáo, sự chết xảy ra do một trong bốn nguyên nhân sau :
1/ Dẫn nghiệp đã hết: Dẫn nghiệp (P: khammakkhaya; E: reproductive kamma) là nghiệp dự vào việc tái sinh trong 6 cõi = lục đạo [3 đường dữ : địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh; 3 đường lành : Atula, người (sống tốt với 5 giới), Trời (sống tốt với 10 giới)]. Trong cõi người, tuổi thọ cao nhất khoảng 100 năm theo dân gian, khoảng 120 năm theo y học. Biểu trưng của dẫn nghiệp là dầu trong cây đèn.
2/ Mãn nghiệp đã hết: Mãn nghiệp (P: ayukkhaya; E: supportive kamma) là nghiệp dự vào việc tái sinh, thể hiện sự khác biệt nơi cùng một cõi tái sinh như - giới :
nam-nữ; sắc: đẹp-xấu; sức: mạnh-yếu; trí: khôn-ngu; lộc: giàu-nghèo; danh: uy-liệt;
tánh: thiện-ác; mệnh: thọ-yểu … . Biểu trưng của mãn nghiệp là dây bấc trong cây đèn.
3/ Dẫn nghiệp và Mãn nghiệp cùng lúc chấm dứt (P: ubbayakkhaya; E: Exhaustion of both the life span and kamma energy).
4/ Đoạn nghiệp trổ quả : Đoạn nghiệp (P: upacchedake; E: destructive kamma) là nghiệp có cường độ rất mạnh, có thể do:
+ Biệt nghiệp (E: individual kamma) đã tạo tác nay trổ quả, như cá nhân gặp tai nạn, có thể do
+ Cộng nghiệp (E: communal kamma) tác động như thiên tai lụt, bão, động đất, sóng thần … Biểu trưng cho Đoạn nghiệp là làn gió mạnh thổi tắt cây đèn, dù đèn còn dầu và bấc.