ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP VÀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN
TỔNG QUAN VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP VÀ KẾ TOÁN TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
1.1.1 Khái quát chung về đơn vị sự nghiệp công lập
1.1.1.1 Khái niệm, đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị SNCL là những đơn vị do cơ quan Nhà nước thành lập hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân
Các đơn vị sự nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực quan trọng như giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, nông lâm ngư nghiệp, thủy lợi và các lĩnh vực kinh tế khác.
- Đơn vị SNCL có một số đặc điểm cơ bản sau:
+ Đơn vị SNCL là những tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận.
Kết quả của hoạt động sự nghiệp chủ yếu là cung cấp các dịch vụ công, góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình tái sản xuất xã hội.
Việc sử dụng hàng hóa công cộng từ các hoạt động sự nghiệp như giáo dục, y tế và thể dục thể thao không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tái sản xuất của cải vật chất trong xã hội mà còn nâng cao hiệu quả Các hoạt động này cung cấp tri thức và đảm bảo sức khỏe cho lực lượng lao động, từ đó cải thiện chất lượng nguồn nhân lực Đồng thời, sự nghiệp khoa học và văn hóa cũng đóng góp vào việc nâng cao hiểu biết về tự nhiên và xã hội, thúc đẩy sự phát triển công nghệ phục vụ sản xuất và đời sống Do đó, các hoạt động sự nghiệp có vai trò quan trọng và ảnh hưởng tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội.
+ Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị SNCL luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Trong nền kinh tế thị trường, nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và duy trì hoạt động sự nghiệp nhằm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội Để đạt được các mục tiêu này, nhà nước triển khai các chủ trương, chính sách và chương trình mục tiêu như xóa mù chữ, xóa đói giảm nghèo và kế hoạch hóa gia đình Chỉ có nhà nước mới có khả năng thực hiện các chương trình này một cách hiệu quả, đồng thời gắn kết các hoạt động sự nghiệp với các chương trình phát triển kinh tế xã hội, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
1.1.1.2.Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập
Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, đơn vị SNCL được chia thành:
Đơn vị SNCL chuyên hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, bao gồm các cơ sở giáo dục công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân như trường mầm non, tiểu học, phổ thông cơ sở và phổ thông trung học, cùng với các học viện, trường và trung tâm đào tạo.
- Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực y tế: Cơ sở khám chữa bệnh; Trung tâm điều dưỡng;…
- Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực văn hoá nghệ thuật: Các đoàn nghệ thuật; Trung tâm chiếu phim quốc gia; Nhà văn hoá;…
- Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao: Trung tâm huấn luyện thể dục thể thao; Câu lạc bộ thể dục thể thao;…
- Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực kinh tế: Các viện thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn; Các đơn vị sự nghiệp giao thông đường bộ,…
Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp, đơn vị SNCL bao gồm:
Theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP, các đơn vị sự nghiệp công lập (SNSCL) có quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính Các đơn vị này được phân loại dựa trên các tiêu chí cụ thể.
Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động là những tổ chức có khả năng tự tạo ra nguồn thu để trang trải toàn bộ chi phí cho các hoạt động thường xuyên của mình.
Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động là những tổ chức có khả năng tự tạo nguồn thu để trang trải một phần chi phí thường xuyên, trong khi phần còn lại được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước (NSNN).
Đơn vị sự nghiệp có nguồn thu thấp hoặc không có nguồn thu, hoạt động chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước Toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên của đơn vị này được đảm bảo bởi ngân sách nhà nước, giúp duy trì chức năng và nhiệm vụ của đơn vị.
Công thức xác định loại hình đơn vị SNCL:
Mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị (%)
Tổng số nguồn thu sự nghiệp x 100% Tổng số chi hoạt động thường xuyên
Vào ngày 14/02/2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định 16/2015/NĐ-CP, quy định cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp công lập, thay thế Nghị định 43/2006/NĐ-CP Theo nghị định này, các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được phân loại theo các tiêu chí cụ thể.
- Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.
- Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên.
- Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên
- Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên.
Căn cứ vào cấp ngân sách,đơn vị sự nghiệp được phân loại như sau:
- Đơn vị sự nghiệp trực thuộc Trung ương: do Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ chủ quản;
- Đơn vị sự nghiệp trực thuộc địa phương: do Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ quản
Căn cứ vào cấp dự toán, đơn vị SNCL được chia thành 3 loại:
Đơn vị dự toán cấp I là đơn vị nhận dự toán ngân sách năm từ Thủ tướng Chính phủ hoặc UBND Đơn vị này có nhiệm vụ phân bổ và giao dự toán ngân sách cho các đơn vị cấp dưới, đồng thời chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc tổ chức và thực hiện công tác kế toán cũng như quyết toán ngân sách của mình và các đơn vị cấp dưới theo quy định.
Đơn vị dự toán cấp II là đơn vị dưới quyền của đơn vị dự toán cấp I, có nhiệm vụ nhận và phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp III (nếu được ủy quyền) Đơn vị này chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của mình, cũng như quản lý kế toán và quyết toán cho các đơn vị dự toán cấp dưới theo quy định.
- Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị cấp dưới đơn vị dự toán cấp II và không có đơn vị trực thuộc
1.1.1.3 Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập đối với nền kinh tế quốc dân
Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, góp phần ổn định và phát triển xã hội Những đóng góp của các đơn vị này đã thể hiện rõ nét trong sự phát triển kinh tế của đất nước trong thời gian qua.
Cung cấp dịch vụ công chất lượng cao trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và thể thao nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân, từ đó cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho cộng đồng.
TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
1.2.1 Khái niệm, nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập
Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập (SNCL) bao gồm việc áp dụng khoa học các phương pháp như hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán, sổ sách kế toán, báo cáo tài chính và kiểm tra kế toán.
- Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm:
Tổ chức bộ máy kế toán một cách hợp lý là cần thiết để phù hợp với đặc điểm và điều kiện hoạt động của đơn vị Việc này không chỉ giúp hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ kế toán mà còn xác định rõ mối quan hệ giữa bộ phận kế toán và các bộ phận khác trong tổ chức.
Tổ chức thực hiện các phương pháp và nguyên tắc kế toán, áp dụng chế độ kế toán và Luật kế toán đã ban hành là rất quan trọng Việc lựa chọn hình thức kế toán phù hợp với điều kiện cụ thể của đơn vị sẽ giúp tối ưu hóa quá trình thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả công việc mà còn đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý của đơn vị.
Tổ chức áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao trình độ quản lý và nghiệp vụ cho cán bộ kế toán Đồng thời, tổ chức phổ biến hướng dẫn về chế độ, chính sách tài chính kế toán cho nhân viên, đặc biệt là cán bộ kế toán, và thực hiện kiểm tra kế toán nội bộ trong đơn vị.
1.2.2 Yêu cầu của tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập
Để tổ chức kế toán hiệu quả trong các đơn vị sự nghiệp công lập, cần tuân thủ các yêu cầu cơ bản phù hợp với hoạt động và đặc thù của những đơn vị này.
Tổ chức công tác kế toán cần phải đáp ứng yêu cầu khoa học và hợp lý, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và phù hợp với các chính sách, chế độ tài chính kế toán hiện hành.
Tổ chức công tác kế toán tại đơn vị cần phải phù hợp với đặc điểm quản lý, quy mô và hoạt động cụ thể của từng đơn vị, nhằm đảm bảo hiệu quả tối ưu trong công tác kế toán.
Tổ chức công tác kế toán cần được điều chỉnh phù hợp với số lượng và năng lực của đội ngũ cán bộ kế toán hiện tại trong đơn vị.
Tổ chức công tác kế toán cần thực hiện đầy đủ chức năng và nhiệm vụ kế toán, bao gồm thu nhận, xử lý, kiểm tra và cung cấp thông tin kế toán một cách nhanh chóng, kịp thời và đáng tin cậy, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý và quản trị của đơn vị.
1.2.3 Nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập
Để tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập một cách khoa học và hợp lý, cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản.
Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán trong đơn vị phải đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật về kế toán.
Để tạo ra môi trường pháp lý cho hoạt động kế toán, mỗi quốc gia cần ban hành hệ thống quy định pháp luật về kế toán Do đó, để đảm bảo tuân thủ pháp luật, các tổ chức kế toán phải tuân thủ các quy định kế toán của quốc gia nơi họ hoạt động.
Thứ hai, tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo nguyên tắc thống nhất.
Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị SNCL cần đảm bảo sự thống nhất giữa các bộ phận kế toán và các bộ phận quản lý khác Điều này giúp phát huy tối đa vai trò và nhiệm vụ trong hệ thống quản lý chung, đồng thời đảm bảo tính nhất quán trong việc xử lý, cung cấp thông tin, điều hành và kiểm soát các hoạt động của đơn vị.
Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập (SNCL) cần đảm bảo tính thống nhất giữa các nội dung kế toán, đồng thời duy trì sự đồng bộ giữa đối tượng, phương pháp và hình thức tổ chức bộ máy kế toán.
Tổ chức công tác kế toán cần tuân thủ nguyên tắc phù hợp, bao gồm sự tương thích với đặc điểm hoạt động và quản lý của đơn vị, yêu cầu và trình độ quản lý của cán bộ kế toán, cũng như các trang thiết bị hỗ trợ cho công tác kế toán và quản lý chung trong đơn vị.
Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị SNCL cần tuân thủ nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả, với bộ máy kế toán gọn nhẹ về phương tiện và số lượng ghi chép Đồng thời, cần đảm bảo thu thập, hệ thống hóa và cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và kịp thời.
1.2.4 Nội dung tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập
1.2.4.1 Tổ chức bộ máy kế toán