Nhỡn lại chặng đường quan hệ 5 năm qua, cú thể thấy, quan hệ chớnh trị Việt Nam -
Trung Quốc đó được khụi phục hồn tồn và phỏt triển khụng ngừng. Cỏc chuyến thăm viếng lẫn nhau giữa lónh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước diễn ra liờn tục hàng năm, sự giao lưu, hợp tỏc giữa cỏc ngành, cỏc giới, cỏc đồn thể xó hội diễn ra dồn dập. Tỡnh hỡnh thế giới trong những năm qua cú rất nhiều biến động, nền chớnh trị toàn cầu diễn biến phức tạp. Sự kiện 11/ 09/ 2001 khụng chỉ làm chấn động toàn thế giới mà cũn đem đến cho nền chớnh trị, an ninh thế giới nhiều biến cố.
Bước sang thế kỷ XXI, nền kinh tế toàn cầu khụng ngừng phỏt triển theo chiều hướng
đi lờn, đũi hỏi Trung Quốc và Việt Nam phải ngày càng phỏt huy hơn những hiệu quả của mối quan hệ hợp tỏc hữu nghị truyền thống giữa hai nước. Điều đú được thể hiện trờn một số
lĩnh vực cụ thể nh: chớnh trị - ngoại giao; kinh tế - thương mại; khoa học - kỹ thuật; văn hoỏ - giỏo dục…
1.1. Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc trờn lĩnh vực chớnh trị - ngoại giao
Năm 2000, là năm mở đầu của một thiờn niờn kỷ mới và cũng là năm đỏnh dấu quan
hệ Việt Nam và Trung Quốc cú những bước phỏt triển mới vụ cựng quan trọng.
Một trong những sự kiện nổi bật nhất của năm 2000 là ở cả hai nước Việt Nam và
Trung Quốc đều diễn ra cỏc hoạt động kỷ niờm 50 năm ngày thiếp lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (18/ 01/ 1950 - 18/ 01/ 2000), nhằm thắt chặt hơn nữa quan hệ lỏng giềng thõn thiện giữa nhõn dõn hai nước.
Tại cuộc hội thảo 50 năm quan hệ Việt - Trung được tổ chức tại Hà Nội ngày 12
thỏng 01 năm 2000, Thứ trưởng ngoại giao Nguyễn Đỡnh Bin, trong bài phỏt biểu của mỡnh đó núi: “.. trờn chặng đường 50 qua, mối quan hệ Việt Nam và Trung Quốc đó kinh qua
những thử thỏch, được tụi luyện trong đấu tranh Cỏch mạng giành độc lập và giải phúng dõn tộc ở mỗi nước đang trở nờn ngày càng bền vững và đúng vai trũ hết sức quan trọng trong quỏ trỡnh phỏt triển đi lờn của mỗi nước”. Lịch sử đó chứng minh trong 50 năm qua,
mối quan hệ hữu nghị truyền thống và tỡnh cảm gắn bó “ vừa là đồng chớ, vừa là anh em” giữa hai dõn tộc. Cũng tại cuộc hội thảo này, đại sứ Trung Quốc Lý Gia Trung đó núi: “…
Nửa thế kỷ qua, trong cuộc đấu tranh chống thực dõn Phỏp và đế quốc Mỹ cứu nước của Việt Nam, cũng như trong cuộc xõy dựng CNXH ở mỗi nước, nhõn dõn hai nước đó kề vai sỏt cỏnh, nhường cơm sẻ ỏo; chia ngọt sẻ bựi, với tỡnh cảm “ vừa là đồng chớ, vừa là anh em” như Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó núi”. Đặc biệt, kể từ khi bỡnh thường hoỏ (1991),
mối quan hệ lỏng giềng hữu nghị giữa hai nước trờn tất cả cỏc lĩnh vực kinh tế, chớnh trị, an ninh….. đều được phỏt triển một cỏch toàn diện.
Để thắt chặt hơn nữa mối quan hệ hữu nghị hợp tỏc giữa hai nước Việt Nam và
Trung Quốc, ngày 25 thỏng 01 năm 2000, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam Trần Đức Lương đó sang thăm chớnh thức theo lời mời của Chủ tịch nước CHND Trung Hoa. Nhõn chuyến thăm này, hai bờn đó đạt được thoả thuận lịch sử, đặt nền múng vững chắc cho bước phỏt triển mới to lớn hơn, quy mụ hơn trong thế kỷ XXI.
Hai bờn đó ký tuyờn bố chung Việt Nam - Trung Quốc nhằm cụ thể hoỏ quan hệ hợp
tỏc hữu nghị theo phương chõm 16 chữ “ lỏng giềng hữu nghị , hợp tỏc toàn diện, ổn định
lõu dài, hướng tới tương lai” đó được xỏc định. Đồng thời, hai bờn cũng đó ký Hiệp định
phõn định lónh hải; vựng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa trong Vịnh Bắc Bộ giữa nước CHXHCN Việt Nam và nước CHND Trung Hoa; Hiệp định hợp tỏc nghề cỏ ở Vịnh Bắc Bộ giữa Chớnh phủ hai nước Việt Nam và Trung Quốc.
Cũng trong năm 2000, nhận lời mời của phớa Trung Quốc, Chủ tịch Quốc hội Nụng
Đức Mạnh đó sang thăm hữu nghị chớnh thức nước CHND Trung Hoa, thỏng 04 năm 2000. Chuyến thăm này đó gúp phần thỳc đẩy, phỏt triển hơn nữa quan hệ hợp tỏc toàn diện giữa Quốc hội và Chớnh phủ hai nước. Hai bờn đó thụng bỏo cho nhau về tỡnh hỡnh phỏt triển kinh tế - xó hội ở mỗi nước và đỏnh giỏ cao việc hai nước ký Hiệp định về biờn giới trờn bộ thỏng 12 năm 1999. Đồng thời, hai nước cũng bày tỏ nỗ lực chung của hai bờn về vấn đề phõn định Vịnh Bắc Bộ sớm được giải quyết thoả đỏng. Trong cuộc hội đàm giữa hai nhà lónh đạo, Chủ tịch Quốc hội Nụng Đức Mạnh đó khẳng định chớnh sỏch nhất quỏn của Việt Nam chỉ
cụng nhận một nước Trung Quốc, cỏc vấn đề nội bộ do nhõn dõn Trung Quốc tự giải quyết.
Đến năm 2001, tỡnh hỡnh thế giới cú nhiều biến động và trong nội bộ của hai nước
cũng cú rất nhiều sự kiện quan trọng. Ở Việt Nam, chúng ta đó tổ chức thành cụng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX và ra sức thực hiện mục tiờu phỏt triển kinh tế xó hội (2000 - 2001). Cũn Trung Quốc đang tớch cực chuẩn bị Đại hội Đảng lần thứ XVI vào năm 2002. Và đồng thời, năm 2001 cũng chớnh thức là năm Trung Quốc trở thành thành viờn chớnh thức của tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc ngày càng phỏt triển mạnh mẽ trong những năm
đầu thế kỷ XXI. Cỏc chuyến thăm viếng lẫn nhau giữa hai Đảng, hai Nhà nước và cỏc cuộc giao lưu, hợp tỏc giữa cỏc ngành, cỏc cấp, địa phương trở nờn thường xuyờn hơn. Ngày 25 thỏng 05 năm 2001, Bộ trưởng cụng nghệ thụng tin Trung Quốc Ngụ Cơ Truyền đó sang thăm Việt Nam theo lời mời của Bộ trưởng cụng nghệ thụng tin Việt Nam. Trong chuyến thăm này, hai Đảng, hai Nhà nước đó thụng bỏo cho nhau về những thành tựu phỏt triển cụng nghệ thụng tin ở mỗi nước.
Nhận lời mời của Chủ tịch nước CHND Trung Hoa Giang Trạch Dõn, ngày 02 thỏng 12 năm 2001, Tổng bớ thư Nụng Đức Mạnh đó sang thăm hữu nghị Trung Quốc. Trong cỏc cuộc toạ đàm, phớa Trung Quốc đó quyết định cung cấp cho Việt Nam khoản tớn dụng ưu đói 40,5 triệu nhõn dõn tệ.
Để củng cố tỡnh hữu nghị Việt - Trung “ vừa là đồng chớ, vừa là anh em”, ngày 27
thỏng 02 năm 2002, nhận lời mời của Đảng và Nhà nước Việt Nam, Tổng bớ thư, kiờm Chủ tịch nước CHND Trung Hoa Giang Trạch Dõn thăm chớnh thức Việt Nam. Thành cụng của chuyến thăm này đó tạo động lực mới thỳc đẩy hai Đảng, hai Nhà nước ngày càng phỏt triển, nõng cao vị thế ở khu vực và trờn thế giới.
Trong chuyến thăm này, hai bờn đó ra thụng cỏo chung khẳng định sự hài lũng trước
những bước phỏt triển mạnh gần đõy trong quan hệ hai nước, khẳng định mong muốn phỏt triển hơn nữa mối quan hệ lỏng giềng hữu nghị, hợp tỏc truyền thống giữa Việt Nam và Trung Quốc đó được Chủ tịch Hồ Chớ Minh cựng cỏc thế hệ cỏch mạng của hai Đảng, hai Nhà nước dày cụng vun đắp.
Lónh đạo hai nước đó bày tỏ “ quyết tõm nhanh chúng việc hoàn tất, giải quyết cỏc
vấn đề liờn quan đến hợp tỏc nghề cỏ giữa hai nước ở Vịnh Bắc Bộ; sớm đưa Hiệp định phõn định Vịnh Bắc Bộ và Hiệp định hợp tỏc nghề cỏ đi vào cuộc sống”16. Đõy là điều mà
nhõn dõn hai nước Việt Nam, Trung Quốc và dư luận quốc tế đang rất quan tõm.
Hai bờn đó ký 44 Hiệp định và thoả thuận cấp Nhà nước, ngày 30 thỏng 12 năm 1999,
hai bờn ký Hiệp ước trờn đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tiếp theo, ngày 25 thỏng 02 năm 2000 là Hiệp định phõn định Vịnh Bắc Bộ và Hiệp định hợp tỏc nghề cỏ. “Hai bờn
đỏnh giỏ cao ý nghĩa của việc tiến hành lễ cắm mốc quốc giới đầu tiờn trờn đất liền cuối thỏng 12 năm 2004 như một bước tiến quan trọng đưa Hiệp định biờn giới hoà bỡnh, hữu nghị, ổn định lõu dài giữa hai nước. Hai bờn khẳng định quyết tõm triển khai tớch cực quỏ trỡnh phõn giới, cắm mốc trờn thực địa”17.
Trong khụng khớ cả nước chuẩn bị bầu cử đại hội quốc hội lần thứ XI, ngày 15
thỏng0 4 năm 2002, Chủ tịch Quốc hội Lý Bằng đó sang thăm Việt Nam. Lónh đạo hai nứơc đó giới thiệu về những hoạt động của Quốc hội trong thời gian qua, hai nước tăng 16 Trích thơng cáo chung Việt Nam - Trung Quốc , 2002.