Ngày 0472017, Chính quyền thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết 042017NQHĐND về Tăng cường quản lý phương tiện giao thông đường bộ nhằm giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 20172020, tầm nhìn đến năm 2030 với nhiều giải pháp mang tính chiến lược nhằm giải quyết những vấn đề ùn tắc giao thông và ô nhiêm môi trường đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng và nhức nhối, trong đó không thể không kể đến giải pháp “Xây dựng Đề án giao thông thông minh trong tổng thể đề án thành phố thông minh” với những mục tiêu cụ thể xây dựng cơ sở dữ liệu về hạ tầng giao thông và phương tiện giao thông, và các phần mềm phục vụ công tác quản lý, điều hành hệ thống giao thông thông minh, điều hành tổ chức giao thông và xử lý vi phạm giao thông.
ỨNG DỤNG GIAO THÔNG THÔNG MINH TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ GIAO THÔNG ĐÔ THỊ CỦA HÀ NỘI Hoàng Quang Vinh – Viện Chiến lược Phát triển GTVT Tóm tắt: Ngày 04/7/2017, Chính quyền thành phố Hà Nội thông qua Nghị 04/2017/NQ-HĐND Tăng cường quản lý phương tiện giao thông đường nhằm giảm ùn tắc giao thông ô nhiễm môi trường địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2017-2020, tầm nhìn đến năm 2030 với nhiều giải pháp mang tính chiến lược nhằm giải vấn đề ùn tắc giao thông ô nhiêm môi trường diễn ngày nghiêm trọng nhức nhối, không kể đến giải pháp “xây dựng Đề án giao thông thông minh tổng thể đề án thành phố thông minh” với mục tiêu cụ thể xây dựng sở liệu hạ tầng giao thông phương tiện giao thông, phần mềm phục vụ công tác quản lý, điều hành hệ thống giao thông thông minh, điều hành tổ chức giao thông xử lý vi phạm giao thông Những vấn đề giao thông đô thị Hà Nội Trong năm qua, hạ tầng giao thông Thành phố quan tâm đầu tư Hiện địa bàn thành phố có 4.000 km đường, có 2.052km đường thị với cơng trình trọng điểm cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, đại lộ Thăng Long, nút giao thông Khuất Duy Tiến, cao tốc đô thị (Vành đai cao), Hệ thống giao thông công cộng với điểm nhấn tuyến đưa vào hoạt động tuyến xe buýt nhanh BRT số 01 Kim Mã – Yên Nghĩa, xây dựng 02 tuyến đường sắt đô thị hứa hẹn thay đổi mặt giao thông đô thị Hà Nội Tuy nhiên, phát triển hạ tầng giao thông không đáp ứng so với việc phát triển đô thị, diện tích đất dành cho giao thơng đạt 8,65% đất xây dựng đô thị, thấp nhiều so với quy định (phải đạt từ 16-26%) Tốc độ đô thị hóa nhanh với gia tăng dân số kéo theo phương tiện giao thông cá nhân tạo áp lực lớn lên hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông Hiện nay, địa bàn thành phố Hà Nội có tổng số khoảng 6,5 triệu phương tiện giao thông đường bộ, chủ yếu phương tiện cá nhân với xe máy với 5,9 triệu xe máy, khoảng 420.000 ô tô Tăng trưởng phương tiện giao thơng cá nhân bình qn 11%/năm, tăng trưởng chiều dài đường đạt 3,9%/năm, diện tích mặt đường 0,25%/năm, đặc biệt khu vực Trung tâm thành phố gần không tăng Các tuyến đường sắt đô thị liên tục bị chậm tiến độ thiếu vốn yếu tố kỹ thuật Tuyến Cát Linh – Hà Đông khởi công từ năm 2011 đến chưa thể vào hoạt động Những vấn đề Hà Nội phải đối mặt trình phát triển Trên giới, hầu hết đô thị trải qua tình trạng Cùng với biện pháp chế sách quản lý, điều hành giao thông, tận dụng phát triển Cách mạng công nghiệp 4.0, thành phố giải thành công vấn đề giao thông đô thị thông qua xây dựng hệ thống giao thông thông minh – ITS Tại Singapore, hệ thống ITS phát triển từ năm 1980 đến liên tục nâng cấp Với gần 40 năm phát triển, hạ tầng giao thông minh Singapore với ứng dụng bật công nghệ thu thập liệu giao thông đại, tiên tiến linh hoạt xử lý liệu lớn sử dụng phân tích liệu thơng minh cung cấp thông tin giao thông chất lượng cao đáp ứng nhu cầu đa dạng, giúp nâng cao trải nghiệm người đường với tính tương tác thơng minh góp phần quản lý phương tiện, tăng cường khả tích hợp phương tiện cơng cộng hoạt động đồng bộ, góp phần cải thiện an tồn giao thông, hạn chế ùn tắc giao thông, thúc đẩy kết nối phương tiện giao thông với sở hạ tầng Tại Trung Quốc, từ năm 1995, phủ xây dựng hệ thống giao thông thông minh đến phát triển đáng kể, với lĩnh vực dịch vụ gồm Quản lý lập kế hoạch giao thơng; Thu phí điện tử; Dịch vụ thơng tin giao thơng’ Thiết bị an tồn phương tiện hỗ trợ lái xe; Ứng phó tình khẩn cấp; Hỗ trợ an tồn giao thơng; Vận hành quản lý vận tải đa phương thức; Đường cao tốc tự động quản lý lái xe Với việc ứng dụng ITS góp phần cải thiện đáng kể tình hình ùn tắc giao thơng, cụ thể: thời gian khơng có ùn tắc tăng 7%; lượng khí thải xe giảm 3%; thời gian xử lý lưu lượng giao thơng thời gian thực phút với tỷ lệ xác 92%; thời gian trung bình chuyến phút Thời gian xử lý tai nạn giảm 25% Sự phát triển hệ thống giao thông thông minh Hà Nội Hệ thống giao thông thông minh bắt đầu hình thành Hà Nội từ năm cuối kỷ 19 đầu kỷ 20 với hệ thống đèn tín hiệu (năm 1996) Trung tâm điều khiển giao thông (năm 2000) với hệ thống thiết bị hãng SAGEM điều khiển đèn tín hiệu giao thơng Chính phủ Pháp tài trợ Có thể nói hạ tầng giao thông thông minh công nghệ ITS khu vực đô thị Việt Nam Đến nay, trung tâm nâng cấp nhiều lần hoạt động hiệu quả, góp phần giám sát, điều hành giao thơng tồn thành phố Đến nay, Hà Nội trình triển khai xây dựng hạ tầng hệ thống giao thông thông minh với ứng dụng tiên tiến hệ thống giám sát, điều hành giao thông sử dụng hệ thống camera giám sát, trung tâm điều khiển giao thông, hệ thống radio để thu thập thông tin, điều hành giao thông cung cấp thông tin cho người sử dụng; hình thành Trung tâm quản lý đường cao tốc Hà Nội quản lý an tồn giao thơng, xử lý tai nạn giao thơng biện pháp phòng ngừa với công nghệ đại phân loại phương tiện giao thông tự động, hệ thống camera giám sát, hệ thống cân tự động, hệ thống bảng thông báo điện tử,… Dự án REMON triển khai Hà Nội với mục tiêu theo dõi xác định trực tuyến lưu lượng giao thông đồng thời tạo nguồn liệu giao thông cho giai đoạn ngắn hạn dài hạn Dự án sử dụng phương tiện giao thông giám sát (tốc độ hướng chuyển động), định vị qua hệ thống GPS để thu thập số liệu phản ánh tình trạng dòng giao thơng, phát vị trí ùn tắc qua cung cấp thơng tin cho người sử dụng Các thông tin thu thập phục vụ công tác quản lý, điều hành giao thông, đánh giá quy hoạch giải pháp tổ chức, điều khiển giao thông, xây dựng quy hoạch, chiến lược phát triển dài hạn để giải vấn đề giao thơng Ngồi ra, giao thơng thơng minh ứng dụng hệ thống giao thông công cộng biển báo thời gian thực số tuyến xe buýt, hệ thống thẻ vé điện tử tuyến BRT 01 Kim Mã – Yên Nghĩa, hình thành bước cho thành phố lĩnh vực tương đối mẻ Việt Nam Một số khó khăn việc ứng dụng giao thơng thơng minh Thực trạng khó khăn không Hà Nội mà nhiều thành phố nước ta áp dụng ITS thiếu đồng Tuy có nhiều dự án nghiên cứu triển khai chúng mang tính chất thí điểm, riêng lẻ Chưa có nghiên cứu tổng thể trạng, định hướng phát triển ITS Các ứng dụng giao thông thông minh dừng mức độ khiêm tốn, chủ yếu tập trung vào ứng dụng điều hành giao thông thơng thường, mức độ tự động hóa chưa cao Mặc khác, phía người dân, đặc thù đa số người tham gia giao thông sử dụng xe máy, nên khả tiếp cận thơng tin tình hình giao thơng trực tuyến theo thời gian thực khó Đây trở ngại lớn cho hiệu việc triển khai hệ thống ITS Thành phố chưa có trung tâm điều hành tập trung với quy mơ, để kết nối điều khiển hệ thống quản lý Quan trọng nữa, hệ thống hạ tầng giao thông chưa khai thác hiệu quả, chưa đủ để đáp ứng nhu cầu Thêm vào đó, nguồn nhân lực chất lượng cao có kiến thức việc quản lí vận hành hệ thống tiên tiến hạn chế, chưa thể đảm bảo cho phát triển bền vững ITS Hệ thống đèn tín hiệu hoạt động cách thủ cơng, độc lập Chỉ có 3% hệ thống đèn tín hiệu kết nối trung tâm Giải pháp phát cố tự động, nhận dạng phương tiện vi phạm chưa phổ biến Mạng lưới camera chưa bao phủ tồn hệ thống giao thông, lắp đặt khu vực cục Công tác bảo trì, nâng cấp hệ thống giao thơng chưa triển khai thường xuyên Và thiếu nhất, định hướng phát triển hệ thống giao thông thông minh thiếu Khung kiến trúc, tiêu chuẩn ITS chưa xây dựng rõ ràng Nhiều dự án triển khai chưa đánh giá cách xác Việc tiếp cận cơng nghệ đại gặp nhiều vấn đề chưa đủ điều kiện để đáp ứng Để thực thi giải pháp ITS hiệu cần có thiết bị đại, chuyên dụng cho hệ thống Việt Nam chưa làm chủ công nghệ sản xuất thiết bị Một khung sách để thực thi chưa đưa cho việc gắn kết hoạt động các ngành với quyền thành phố Giải pháp, mơ hình áp dụng cho hệ thống giao thông thông minh cho thành phố Hà Nội Hiện trạng ứng dụng công nghệ thông tin vào điều hành hệ thống giao thông minh địa bàn thành phố Hà Nội bước ban đầu Trong giai đoạn tới, thành phố cần áp dụng số ứng dụng giao thông thông minh sau: a) Trung tâm điều khiển giao thông thông minh Trung tâm quản lý điều hành (TCC) cần bố trí xây dựng khu vực có đầy đủ điều kiện diện tích sử dụng cho phòng chức năng, tiêu chuẩn thiết kế trung tâm liệu, phù hợp với mơ hình Smartcity, thống quản lý điều hành tập trung, hướng tới ứng dụng giải pháp Nền tảng quản lý giao thơng tích hợp - ITMP (Integrated Traffic Management Platform) để tích hợp hệ thống ITS kết nối với bên ngồi hệ thống Mơ hình ứng dụng cho trung tâm điều hành chung b) Hệ thống điều khiển tín hiệu giao thơng Hệ thống điều khiển tín hiệu giao thơng nâng cấp vận hành theo thờigian-thực thông qua hệ thống camera thu thập liệu giao thơng bố trí nút giao, dọc tuyến đường, tự động điều chỉnh thời gian tín hiệu tương ứng với yêu cầu giao thông khả hệ thống Cùng với thiết lập tuyến đường, hành lang điều khiển theo dạng "làn sóng xanh” Mơ hình hệ thống điều khiển đèn tín hiệu giao thơng c) Hệ thống quan sát giao thông Lắp đặt hệ thống camera giám sát giao thông (gồm camera quan sát nútPTZ, camera cố định-FIX) nút giao thông lớn tuyến giao thơng chính, vị trí trọng yếu như: đoạn đường giao nhau, lối vào/ lối đường quốc lộ, cao tốc nhằm quan sát, phân luồng giao thông Hệ thống camera giám sát giao thông d) Hệ thống phát vi phạm trật tự an tồn giao thơng Lắp đặt hệ thống camera phát vi phạm vượt đèn đỏ, rẽ sai làn, lấn vượt tốc độ nút giao thông trọng điểm vi phạm TTATGT nhằm nâng cao an tồn giao thơng, ý thức người tham gia giao thông Khi phát phương tiện vi phạm giao thông camera xác định hoạt động vi phạm chụp lại hay vài ảnh phương tiện vi phạm trước gửi Trung tâm TCC, nhân viên trung tâm kiểm tra hình chụp để xác định tính chất vi phạm Hệ thống phát vi phạm giao thông – vượt đèn đỏ e) Hệ thống thu thập liệu giao thông Lắp đặt camera thu thập liệu giao thông nút giao có đèn tín hiệu, dọc số tuyến đường phục vụ cơng tác điều khiển đèn tín hiệu tự động, thu thập liệu tình trạng đường, cố giao thông, Thông tin luồng giao thơng thời-gianthực có nguồn gốc từ liệu tun truyền tới người tham gia giao thơng qua hệ thống cung cấp thông tin giao thông Hệ thống thu thập liệu giao thông g) Hệ thống cung cấp thông tin giao thông Hệ thống cung cấp thơng tin thời gian thực hữu ích cho người tham gia giao thông Tiến hành lắp đặt hệ thống bảng thông tin điện tử cung cấp thông tin giao thông (VMS) khu vực nút giao thông lớn tuyến vành đai, tuyến trục thành phố Cùng với thiết kế hệ thống website Appmobile phổ biến thông tin giao thông h) Hệ thống điều động định vị phương tiện Lắp đặt hệ thống định vị điều động phương tiện phục vụ lực lượng cảnh sát giao thơng xử lý tình huống, cố, giao thông trật tự xã hội Hệ thống tạo điều kiện cho CSGT phản hồi xử lí cố giao thơng theo cách hiệu có tính hệ thống Hệ thống điều động định vị phương tiện i) Hệ thống quản lý VTHKCC xe buýt, vé điện tử cho phương tiện VTHKCC: Lắp đặt hệ thống bảng thông tin điện tử hoạt động vận tải xe buýt (bản đồ mạng lưới tuyến, thông tin tuyến, biểu đồ chạy xe,…) điểm dừng, nhà chờ, phương tiện xe buýt; lắp đặt trang thiết bị hệ thống vé điện tử liên thông điểm dừng, nhà ga, phương tiện VTHKCC Hệ thống vé điện tử thông minh để lại, dễ dàng nạp tiền vào thẻ từ kênh toán điện tử.T rong tương lai vé điện tử sử dụng liên thơng cho tất hệ thống giao thông công cộng xe buýt, BRT, metro, không tuyến nay, tiến tới sử dụng hệ thống toán điện tử cho tất hệ thống Hệ thống quản lý VTHKCC, vé điện tử cho phương tiện VTHKCC k) Hệ thống quản lý đỗ xe thơng minh, hệ thống thu phí điện tử: Triển khai giải pháp đỗ xe thông minh cho việc đỗ xe, bao gồm việc quản lý theo dõi từ xa, ứng dụng điện thoại di động giúp tìm vị trí trống, tốn phí tự động điều chỉnh giá cước linh hoạt tương ứng với nhu cầu sử dụng Cùng với giải pháp thu phí lưu thơng đặc biệt để hạn chế tơ vào trung tâm thành phố cao điểm,giải pháp sử dụng kết hợp thẻ từ RFID hệ thống camera nhận diện bảng số để thực thu phí tự động, đồng thời cảnh báo cho cảnh sát giao thông trường hợp xe thẻ để ngưng phương tiện xử phạt Triển khai hệ thống thu phí điện tử ETC trạm thu phí BOT địa bàn thành phố trạm lân cận Hệ thống quản lý bãi đỗ xe thơng minh, hệ thống thu phí tự động l) Hệ thống kiểm soát liệu giám sát hành trình Tập trung khai thác liệu giám sát hành trình phương tiện vận tải hàng hóa hành khách địa bàn thành phố (xe buýt, xe khách, taxi, Grab ) phục vụ công tác quản lý, kiểm soát, xử phạt cấp phép m) Hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông Xây dựng đồ số quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng giao thông thông tin địa lý (GIS), lắp đặt thiết bị cảm biến tuyến đường phục vụ công tác quản lý khai thác kết cấu hạ tầng giao thơng (số hóa liệu cơng trình đường bộ, cầu đường bộ, hệ thống chiếu sáng công cộng, biển báo hiệu đường bộ, xanh ) Tiến tới lắp đặt cảm biến IoT để giám sát tình trạng tuổi thọ sở hạ tầng thơng qua dự báo thời điểm bảo trì bảo dưỡng nhằm tiết kiệm chi phí nhân lực Kết luận Giải vấn đề giao thông đô thị việc ứng dụng công nghệ thông tin xu tất yếu đô thị đại, rõ ràng đường mà Hà Nội cần hướng đến để xây dựng đô thị văn minh đại, giải vấn đề giao thông cách bền vững Tài liệu tham khảo: (3) Nghiên cứu ứng dụng hệ thống giao thông thông minh quản lý vận hành giao thông đô thị Việt Nam, Đinh Văn Hiệp, 2017 (4) Đề án xây dựng phương án giá vé cho hoạt động VTHKCC xe buýt địa bàn TP Hồ Chí Minh phù hợp với mơ thình vé thơng minh; (5) Hệ thống giao thơng thơng minh, Modul 4e, Giao thơng bền vững: Giáo trình cho nhà hoạch định sách thành phố phát triển; (5) Các nguồn thông tin: ITS Hong Kong: http://www.itshk.org; ITS Singapore: http://www.itssingapore.org.; ITS Japan: http://www.iij.ad.jp; ITS Korea: http://www.itskorea.or.kr ... tầng giao thông phương tiện giao thông, phần mềm phục vụ công tác quản lý, điều hành hệ thống giao thông thông minh, điều hành tổ chức giao thông xử lý vi phạm giao thông Những vấn đề giao thông. .. hệ thống giao thông thông minh Hà Nội Hệ thống giao thông thông minh bắt đầu hình thành Hà Nội từ năm cuối kỷ 19 đầu kỷ 20 với hệ thống đèn tín hiệu (năm 1996) Trung tâm điều khiển giao thông (năm... thành phố Giải pháp, mơ hình áp dụng cho hệ thống giao thông thông minh cho thành phố Hà Nội Hiện trạng ứng dụng công nghệ thông tin vào điều hành hệ thống giao thông minh địa bàn thành phố Hà