N ội dung chính
Phân nguồn thu: thuế, vay nợ
Giao nhieọm vuù chi
Tự chủ về ngân sách: quyền phân bổ
Trong phân cấp tài chính, không nên chỉ tập trung nâng cao tính tự chủ tài chính của các cấp chính quyền mà còn nâng cao trách
nhiệm về chính trị, tính hiệu quả và tính minh bạch.
Bốn nội dung phân cấp tài chính
Phân định chi tiêu: Quyết định về trách
nhiệm của các cấp chính quyền thực hiện các khoản chi tiêu công cụ thể.
Phân chia nguồn thu: Quyết định về phân phối nguồn thu thuế, hay sự phân chia nguồn thu thuế giữa các cấp chính quyền
Trợ cấp / chuyển giao giữa các cấp
chính quyền: Quá trình phân định, phân bổ lại nguồn tài chính tăng thêm
nợ của chính quyền địa phương: Chính sách về quyền của địa phương khi vay nợ
Nguyên tắc phân cấp ngân sách tại VN
Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể;
Ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo;
Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động trong thực hiện những nhiệm vụ được giao; tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã.
Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương;
Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp;
Trường hợp cơ quan cấp trên uỷ quyền cho cơ quan cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình, thì phải chuyển kinh phí cho cấp dưới; không
được dùng NS cấp này để chi cho cấp khác;
Thực hiện phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) đối với các khoản thu phân chia giữa NS các cấp và bổ sung từ NS cấp trên cho NS cấp dưới để bảo đảm công bằng, phát triển cân đối giữa các địa phương. Tỷ lệ này được ổn định từ 3 đến 5 năm.
Trong thời kỳ ổn định NS, các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu được hưởng để phát
triển kinh tế - xã hội trên địa bàn; sau mỗi thời kỳ ổn định NS, phải tăng khả năng tự cân đối, phát triển NS địa phương, thực hiện giảm dần số bổ sung từ NS cấp trên hoặc tăng tỷ lệ phần trăm (%) điều tiết số thu nộp về NS cấp trên;
Nguyên tắc phân cấp ngân sách tại VN
Phaõn caỏp nhieọm vuù chi
Bước đầu tiên và rất quan trọng trong
thiết kế một hệ thống tài chính phân cấp giữa các cấp chính quyền
Trong thập niên 90, tại Châu Mỹ latinh và Đông Âu, nhiều quốc gia chỉ tập trung đến thu trong quá trình phân cấp mà bỏ qua xác định nhiệm vụ chi nên đẩy gánh nặng chi về chính quyền trung ương
Hậu quả của sự thiếu rõ ràng trong xác định nhiệm vụ chi
Khó xác định đúng nguồn thu cần thiết tương ứng
Hướng đến lợi ích ngắn hạn nhiều hơn lợi ích dài hạn
Lẫn lộn giữa mục tiêu theo đuổi của chính quyền địa phương với mục tiêu ủũnh saỹn cuỷa trung ửụng
Một vài con số tại VN
Tỉnh Quảng Nam năm 2005 thu ngân sách được 1.000 tỷ đồng thì chi 2.100 tỷ đồng.
Nghệ An năm 2005 thu đạt 1.532 tỷ đồng, chi
vượt kế hoạch 1.340 tỷ đồng. Ngay cả chi thường xuyên (lương, quản lý hành chính nhà nước...)
của tỉnh này cũng đã lên đến 2.081 tỷ đồng.
Tỉnh Thanh Hóa, năm 2005 thu ngân sách đạt 1.468 tỷ đồng, chi ngân lên đến 3.587 tỷ đồng.
Trong đó, chi thường xuyên của tỉnh này cũng quá tay so với tổng mức Quốc hội cho phép chi đầu tư phát triển kinh tế - xã hội toàn tỉnh là hơn 1.000 tỷ đồng.
www.thoibaoviet.com, 21-11-2006
Căn cứ giao nhiệm vụ chi
Hiệu quả kinh tế : dịch vụ được cung cấp với chi phí thấp nhất.
Công bằng tài chính : mức chi tiêu không quá chênh lệch giữa các địa phương.
Trách nhiệm chính trị : sự tham gia của đông đảo quần chúng trong quá trình thực thi nhieọm vuù coõng.
Hiệu lực hành chính : khả năng và hiệu lực quản lý của các cấp chính quyền.
Giao nhiệm vụ chi: kết quả kỳ vọng
Hiệu quả kinh teá
Coâng baèng tài chính
Trách nhiệm chính trò
Hiệu lực hành chính
Cung caỏp dũch vuù có chi phí thấp nhất; Thỏa mãn sở thích của “người
tiêu dùng-bầu cử”
Giúp sử dụng dịch vụ công hiệu quả
Giảm thiểu mất cân đối giữa các địa phương; Tránh
tình trạng ỷ lại
Khuyếch tán quyền lực chính
trò; Tính daân chủ được nâng
cao; Tránh tệ tham nhuõng
Gia tăng ý thức tôn trọng luật pháp và năng lực qlý; Thúc đẩy hợp tác trên cơ
sở chuyên môn hóa; Qlý hành chính
hiệu quả hơn
Phaân caáp nguoàn thu
Cho pheựp chớnh quyeàn ủũa phửụng aỏn ủũnh thueỏ.
Phí người sử dụng Hiệu quả phân bổ.
Số thu phải ổn định và phải dự đoán được ít nhất trong ba năm.
Hệ thống thu phải được kiểm soát chặt chẽ, phải minh bạch và có trách nhiệm giải trình nhằm tránh làm kiệt quệ
nguoàn thu trong tửụng lai.
Trợ cấp/Chuyển giao
Mất cân đối dọc: phân bổ thu-chi giữa chính quyền trung ương và địa phương chưa tương xứng với hoạt động và
nhieọm vuù.
Mất cân đối ngang: khả năng tài
chính địa phương khác nhau nhưng phải thực hiện những chức năng và nhieọm vuù nhử nhau.
Cơ chế trợ cấp/chuyển giao giúp địa phương thực thi chức năng và nhiệm vụ tốt và bền vững hơn.
Trợ cấp có điều kiện/ Trợ cấp vô điều kieọn.
Phân cấp tài chính: Vay nợ
Trong tài chính công hiện đại, thâm hụt ngân sách và nợ công là hai vấn đề đặc trưng.
Lý do vay nợ của chính quyền địa phương:
– Mất cân đối ngắn hạn giữa thu chi – Phát triển kinh tế
– Sự công bằng giữa các thế hệ
Khả năng trả nợ
“Lỗ hổng tài chính”
Các vấn đề
Công bằng
Kiểm soát tổng mức chi tiêu công
Chỉ đạo chính sách chiến lược quốc gia
Hàng hoá công cộng so với lợi nhuận
Sự chồng chéo
Làm suy yếu sự điều phối của trung ương
Làm xuống cấp một số ngành quan trọng
Các vấn đề thiết kế
Phân loại chính quyền địa phương theo các cấp được hiến pháp quy định
Cơ cấu, vai trò, trách nhiệm của tổ chức
Nhiệm kỳ , quyền và thủ tục hoạt động
Vai trò của công chức
Các chính sách mang tính cá nhân
Các vấn đề thiết kế
Quyền đánh thuế/đi vay của chính quyền
địa phương
Phân phối yêu cầu kiểm toán, ngân sách và báo cáo
Cung cấp và tiêu chuẩn dịch vụ
Cơ chế tham gia của người dân
Cơ chế giải quyết xung đột
Cơ chế bù đắp
Những cảnh báo
Năng lực của các địa phương có số dân như
nhau có thể khác nhau
Năng lực đi vay phải là năng lực trả nợ
Luật và quy định cứng nhắc có thể ảnh hưởng
đến sức sáng tạo của địa phương
Nhu cầu về sự công khai và minh bạch
Nhiệm kỳ bầu cử ở địa phương có thể ảnh hư
ởng đến tầm nhìn dài hạn
Phân quyền có thể trở thành đùn đẩy trách nhiệm
Tham nhòng
Bài tập nhóm
Vào trang web của Bộ Tài chính, chỉ rõ từ năm 2002 đến năm 2005 những tỉnh, thành phố nào có tổng số thu trên địa bàn > tổng số chi trên địa bàn.
Phân bố địa lý của chúng?
Nguyên nhân?
Bài tập nhóm
Ngân sách nhà nước VN có những nguồn thu nào?
Liệt kê bốn nguồn thu chiếm tỷ trọng lớn nhất.
Ngân sách nhà nước VN có những khoản chi nào?
Liệt kê sáu khoản chi chiếm tỷ trọng lớn nhất.