III. PHẨM CHẤT CỦA NGƯỜI THẦY
đốm sâng tđm linh
42 VÙN HÔA PHÍƠT GIÂO 1 - 4 - 2013
An Tđy lă phường mới lập, vốn được tâch ra từ xê Thủy An cũ (cùng với An Đơng). Một đơn vị hănh chính mới lập vinh hạnh được “sở hữu” nhiều giâ trị văn hĩa lịch sử hiếm cĩ như chùa Thuyền Tơn, chùa Tra Am, Khu tượng đăi Quang Trung, Khu di tích lịch sử Chín Hầm vă Trung tđm Văn hĩa Huyền Trđn, khu mộ dịng họ Nguyễn Khoa, lăng Cụ Kinh Tế, lăng câc cơng chúa, quan lại, hệ thống mộ Tău, Am Xĩm...
Nghe tín am Xĩm chắc khơng ai nghĩ am lại lớn đến vậy. Ở Huế, am thường được dựng lín lăm nơi trú ngụ cho những đm hồn bơ vơ khơng nơi nương tựa. Phải chăng nĩ lă chốn ở chung cho tất cả những người tứ tân chẳng may chết trín đất xĩm? Khơng hẳn. Am Xĩm An Tđy thực ra cĩ quy mơ như một ngơi đền. Từ ngoăi văo, trước lă hồ nước sắp bằng đâ (nay được dựng thím hịn non bộ lớn ở giữa vă xđy thím thănh), tiếp đến lă sđn rộng, tiếp nữa lă “trung điện” với bốn băi vị thờ câc thị vệ của Thần. Sau hết mới lă “điện” thờ Mẫu. Am trước lă điểm tđm linh chính của cả lăng An Cựu, nay lăng phđn ra nhiều xĩm. “Tín đồ” của am giảm nhiều song văo dịp lễ chính thường vẫn về khâ đơng đủ.
Am Xĩm nhìn từ ngoăi văo
Tơi đến am Xĩm nhiều lần. Một khuơn viín rộng, xanh mât với nhiều loại cđy cối thuộc hăng cổ thụ. Con đường dẫn tới am hiện cịn quanh co nhỏ hẹp, nhiều đoạn phải bỏ lại xe mă cuốc bộ. Năm vừa rồi xĩm cĩ vận động dđn lăng đĩng gĩp lăm đường nhưng chưa đủ kinh phí. Ai đầu tiín đến sẽ hết sức ngạc nhiín. Đđy chính lă chốn yín bình mă người ta cĩ thể thả hồn theo mđy giĩ. Thông đêng mă thđm nghiím. Dịng trích lục đê mất. Câc cụ âng chừng am Xĩm đê tồn tại trín hai trăm năm, do ngăi khai canh lăng lập nín (chứ khơng phải dđn lập thờ ai). Hỏi ơng trưởng xĩm thì được biết am thờ Bă Thânh Mẫu như ở điện Hịn Chĩn. Hay lă nơi thờ một Bă năo đĩ liín quan mật thiết đến Thiín Tiín Thânh giâo? Tuy nhiín, ở băi vị ghi: “Tả ban cơng tử chư vị/ Hữu ban cơng tử chư vị”; vă hai vị (khơng ghi tín tuổi) được phong thần: “Hữu vị tướng tiến phụ quốc cẩm y vệ” vă “Tả vị y cựu đại tướng quđn”.
Trín thực tế, với người dđn nơi đđy, việc am thờ ai khơng quan trọng lắm. Họ chỉ biết rằng am Xĩm rất linh. Ngoại trừ người xa lạ, kẻ “lăm liều” hay bọn thanh niín choai choai chưa đủ tầm suy nghĩ, cịn lại đều đến am bằng những bước chđn nhẹ nhăng vă với niềm kính trọng. Chẳng ai tự dưng mă vâc rựa chặt một nhânh cđy ở trong khu vực am. Anh hăng xĩm từng kể với tơi, hồi cịn nhỏ anh rủ một đứa bạn tới bắn chim. Thấy một con to như gă choai ở trong hăng răo câch văi mĩt, cả hai tranh nhau dùng nâ bắn mêi mă tuyệt chẳng trúng phât năo; nĩ cũng chẳng lủi mất hay bay đi, cứ đứng đực ra đĩ. Về nhă kể lại bị cha mẹ mắng tĩ tât, bảo nếu cịn bắn chim ở am Xĩm nữa thì liệu thần hồn! Người dđn thường gọi am lă “Ngăi”; cĩ gì thì lín
khấn nguyện, thỉnh Ngăi dạy bảo chở che... Suy cho cùng, đđy cũng lă một phần thuộc tín ngưỡng của người Việt. Nếu trong tđm thức ai đĩ khơng tồn tại một vị thần, khơng tồn tại một bậc siíu nhiín, biết đđu họ sẽ vung tay quâ trân?
Băi vị trong am Xĩm
Cũng như ở nhiều đình lăng được ban sắc phong vă những hoănh phi từ nhă nước phong kiến, am Xĩm được vua Nguyễn ban bức hoănh bốn chữ “Phong Đơn Tục Mỹ” thếp văng. Dăm năm trước nĩ đê cĩ lần bị đânh cắp. Chẳng lđu sau, kẻ trộm, cĩ lẽ bị Ngăi “trâch phạt”…, đím hơm đê lĩn lút băy lễ trước cửa am thắp hương khấn vâi, tạ lỗi vă trả lại bức hoănh mă y đê [lỡ] cạo lấy văng. Đđy lă sự thật hiển nhiín, người đứng tuổi năo trong xĩm cũng thừa nhận.
Hăng năm xĩm tổ chức cúng am hai lần, một văo thâng Hai, Xuđn kỳ, vă một văo thâng Tâm, Thu tế. Câc xĩm cùng chung lễ gồm: xĩm Hănh, xĩm Giĩng, Tứ Tđy, Ngũ Tđy, vă một số người ở An Lăng (An Cựu). Mỗi lần cúng như vậy sẽ cĩ một người đứng ra lo toăn bộ chi phí (giâ bđy giờ cũng trín chục triệu); sau đĩ người trong xĩm cúng văo, tiền đĩ sẽ đưa lại cho người đứng lo lễ; nhiều nhất lă bù được một nửa. Mỗi người lă chủ hộ trong một đời người chỉ lo một lần. Cho đến bđy giờ số người tự nguyện đăng ký lo lễ nối đến năm 2015 mới hết (vă sẽ tiếp tục cĩ những người khâc đăng ký, “xếp hăng” chờ). Nhiều người dẫu tĩc đê bạc, biết đời mình khơng thể lo lễ, bỉn tới am xin trước xĩm cho đĩng số tiền từ một phần tư đến phđn nửa, cũng được chấp thuận xem như xong phận sự.
Lễ khĩ nhất lă phải mua cho được ba con heo đen tuyền. Điều năy khơng bắt buộc; song đê thănh lệ, vì họ ngại nếu năm năo đĩ cúng heo trắng nhỡ ra trong xĩm cĩ chuyện (dẫu chỉ lă trùng hợp ngẫu nhiín)..., nín ai cũng ngại ngần. Xĩt cho cùng điều năy hơi mí tín; cĩ lẽ nín thay đổi cho tiện. Với lại khơng nhất thiết phải giết heo mổ bị, vừa tốn kĩm vừa mang sât nghiệp. Theo quan điểm Phật giâo, thật khĩ chấp nhận việc khơng tốt lă lúc ta giết những sinh mạng như heo, bị (lăm vật cúng) mă lại muốn cầu xin một điều tốt đẹp cho mình. Ở trong xĩm cũng cĩ gia đình lă Phật tử muốn lo lễ vă yíu cầu được cúng chay, đê khơng được xĩm đồng tình.
Dịp Tết, xĩm cũng duy trì lễ thượng vă hạ níu. Lễ hạ níu theo theo lệ xưa lă ngăy cuối cùng của Tết Nguyín đân, được định kỳ văo mùng bảy Tết hăng năm tại am Xĩm. Lễ băy biện khâ tươm tất. Câc ơng câc cụ đều khăn đĩng âo dăi, trước lúc văo lễ thì cùng trải chiếu ngồi uống tră trín thềm am, chuyện trong thơn ngoăi xĩm đều được “thơng qua” rơm rả, tạo nín nĩt đẹp vốn cĩ nay nhiều lăng đê mai một. Cĩ một việc khâ quan trọng nữa lă người đứng ra lo lễ, đím trước phải đến am để được câc cụ trong ban điều hănh “tập dượt” câch lễ lạy cho đúng với nghi thức xưa nay. Câch mấy
Mươt ăươc giă : 50 cuưịn/kyđ
Ư. Vuơ Chíìm,Vina Giíìy : 38 cuưịn/kyđ
Ư. Phaơm Vùn Nga : 40 cuưịn/kyđ
Bađ Huyđnh Kim Lûu : 30 cuưịn/kyđ
Nhađ hađng Tib, Hai Bađ Trûng : 25 cuưịn/kyđ
PT Chânh An & Chún Hođa : 14 cuưịn/kyđ
Cư sĩ Lương Trung Hiếu : 12 cuốn/kỳ
Đđ. Thích Viín Anh + Đđ. Thích Viín Hải, Chuđa Bâo Ín : 12 cuốn/kỳ
Cư Nga : 10 cuưịn/kyđđ
PT. Tím Hiïìn, Tím Hoa (USA): 10 cuưịn/kyđ
Ư. Vùn Cât Tiïn : 10 cuưịn/kyđ
Ư Huyđnh Vùn Lươc, Q. BT : 10 cuưịn/kyđ
Tâc giă Miïn Ngoơc : 10 cuưịn/kyđ
Nhađ sâch Thâi Hađ : 10 cuưịn/kyđ
Bađ Lûúng Thõ Ngoơc Haơnh, Q. 5
PD: Diïơu Ăûâc : 10 cuưịn/kyđ
Ư. Tríìn Quưịc Ăõnh : 10 cuưịn/kyđ
Bađ Lyâ Thu Linh : 9 cuưịn/kyđ
Phật tử Diïơu Ăõnh : 8 cuưịn/kyđ
Phật tử đ Nguýỵn Thõ Hoa : 7 cuưịn/kyđ
Cư Cíím Hađ (USA) : 6 cuưịn/ky
Hưìng Phuâc & Xuín An : 6 cuưịn/kyđ
Ơ. Võ Ngọc Khơi : 6 cuưịn/kyđ
Bađ Tưn Nûơ Thõ Mai, Q. BT : 5 cuưịn/kyđ
Ư. Nguýỵn Maơnh Huđng,
CTCP. ThaiHa Books : 5 cuưịn/kyđ
Cûêa hađng Tím Thuíơn : 5 cuưịn/kyđ
Cư Tuâ Oanh, Hađ Nươi : 5 cuưịn/kyđ
Ư/Bađ Nguýỵn Vùn Băn, USA : 5 cuưịn/kyđ
Phật tử Trûúng Troơng Lúơi : 5 cuưịn/kyđ
Ư. Lï Xuín Triïìu, Q. BT : 5 cuưịn/kyđ
Cư Nguýỵn Kim Sún, Q. 2 : 5 cuưịn/kyđ
Cư Nguýỵn Thõ Ngoơc, Phan Thiïịt : 5 cuưịn/kyđ
Lakinh.com : 5 cuưịn/kyđ
Cơ Nguyín Hịa : 4 cuưịn/kyđ
Bađ Tríìn Thõ Bđch Trím : 3 cuưịn/kyđ
Bađ Lï Tûơ Phûúng Thuây : 3 cuưịn/kyđ
Bađ Lï Thõ Thu Thanh : 3 cuưịn/kyđ
Bă Phaơm Thõ Kim Anh : 3 cuưịn/kyđ
Châu Thiïn An : 3 cuưịn/kyđ
Phíơt tûê Diïơu Ín : 2 cuưịn/kyđ
BBT www.thuongchieu.net : 2 cuưịn/kyđ
Chõ Tuýìn,
CT TNHH Cú khđ Mï Linh : 2 cuưịn/kyđ
Bađ Kim Anh, Q. 2 : 2 cuưịn/kyđ
Phật tử Từ Minh : 2 cuưịn/kyđ
BBT Viïơn khongtu.com : 2 cuưịn/kyđ CT TNHH SXTM
Nïịn Haơnh Phuâc, Q. BT : 2 cuưịn/kyđ
Cơ Nguyễn Cao Nguyệt Ânh : 2 cuưịn/kyđ
CTy TNHH Thêp Thiïn Tím : 2 cuưịn/kyđ
Phíơt tûê Thiïơn Thađnh, Q. 6 : 2 cuưịn/kyđ
Ư. Lï Hûng Khanh, Gođ Víịp : 2 cuưịn/kyđ
Nguýỵn Duơng : 2 cuưịn/kyđ
Phật tử Quảng Mỹ : 1 cuưịn/kyđ
Cơ Diệp Anh vă Chị Ngănh : 1 cuưịn/kyđ
Cơ Kim : 1 cuưịn/kyđ
Phật tử Chânh Hiếu Trung : 1 cuưịn/kyđ
Phật tử Buđi Quang Viïơt : 1 cuưịn/kyđ
Thíìy Haơnh Thưng, TCPH ĂN : 1 cuưịn/kyđ
CTy Dûúơc phíím Phuâc Thiïơn : 1 cuưịn/kyđ
Chõ Kiïìu Oanh : 1 cuưịn/kyđ
PT. Nguyen Thuan
(namgiao1942@yahoo.com) : 1 cuưịn/kyđ
Cư Chíu : 1 cuưịn/kyđ Tưíng sưị bâo tùơng kyđ nađy: 439 cuưịn
Moơi thưng tin vïì chûúng trịnh tùơng bâo ăïịn câc chuđa, trûúđng, thû viïơn, trung tím xaơ hươi..., xin liïn laơc: Tođa soaơn,Phođng Phât hađnh VHPG :(08) 3 8484 335.
Email: vanhoaphatgiao@vnn.vn, hóơc
toasoanvhpg@gmail.com Ban Biïn tíơp
CÂC ĂÚN VÕ, CÂ NHÍNTÙƠNG BÂO VHPG NÙM 2013 TÙƠNG BÂO VHPG NÙM 2013
Ban Biïn tíơp Vùn Hôa Phíơt Giâo ăaơ nhíơn ặúơc mươt sưị thû ăïì nghõ tùơng bâo, Tođa soaơn ăaơ chuýín ăïì nghõ trïn ăïịn câc ăún võ, câc doanh nhín Phíơt tûê vađ thín hûơu; nùm múâi 2013, câc câ nhín, ăún võ hûúêng ûâng tùơng bâo Vùn Hôa Phíơt Giâo ăïịn câc chuđa, trûúđng Phíơt hoơc, trung tím xaơ hươi troơn nùm vúâi danh sâch nhû sau:
năm trước, người lo lễ do điều kiện khâ giả nín thuí cả phường chầu văn cĩ nghề về hât xướng. Đím đĩ thanh niín trai gâi nhđn dịp kĩo về thỏa thuí vui vẻ mă khơng ngại bị Ngăi trâch phạt.
Am Xĩm nằm giữa lùm cđy quý hiếm
Am Xĩm nằm giữa lùm cđy hơn hai mẫu đất. Xưa lùm cĩ vơ số cổ thụ, thời Phâp bị đốn hạ để chúng lăm trại lính (như trại An Cựu, trại An Lăng, trại Trường Bia). Hiện nay nhiều cđy thuộc hăng “chít chắt” vẫn to cao lừng lững. Cuối năm kia bị mất một cđy sanh (ước giâ mấy chục triệu) ngay phía sau am. Kẻ xấu đê thắp đỉn đăo trộm về đím, văo lúc mưa lớn. Mất cũng khâ lđu người dđn xĩm mới phât hiện. Xĩt về bản chất cũng như diện mạo, vị trí tọa lạc, phải khẳng định am Xĩm lă một di tích văn hĩa rất quý. Việc mất cắp hiện vật ở trong am, cũng như cđy cảnh cổ thụ bín ngoăi bị bứng đê đặt ra vấn đề phải giữ nguyín trạng toăn thể khuơn viín am (gồm cả đất đai, cđy cối...). Việc năy nhất thiết phải cĩ sự giúp đỡ của câc cơ quan văn hĩa liín ngănh chứ khơng đơn thuần phĩ thâc hẳn cho xĩm được.
Am Xĩm An Tđy lă một địa chỉ tđm linh độc sâng của cả phường vă một số con dđn lđn cận văo dịp Tết, lễ Xuđn kỳ, Thu tế, lễ cúng đầu năm. Trong mỗi dịp lễ trọng như vậy, tình cảm xĩm giềng, dịng họ thím gắn kết vững bền. Tơi bỗng nhớ năm đầu đến ngụ cư nơi đđy, buổi ấy chừng chập choạng chợt nghe tiếng phỉng la từ đầu xĩm. Người đăn ơng ấy cịn vâc phỉng la qua ngõ đânh rền vang mă khơng ai chạy ra, đến chĩ cũng chẳng buồn sủa. Hỏi mới
biết đĩ lă thơng tin bâo hiệu xĩm sắp chuẩn bị cúng lễ ở am, đânh phỉng la cho khí thế, hơn thế để nhă nhă chuẩn bị tinh thần gĩp “chút chút” văo việc chung mă người ta vẫn gọi lă “Việc Ơn Trín”.
44 VÙN HÔA PHÍƠT GIÂO 1 - 4 - 2013
Cũng như nhiều người dđn thănh phố Huế, tơi thường đi bộ sâng sớm, vă con đường quen thuộc của tơi lă đường đi bộ ven bờ sơng Hương. Sau đĩ, cùng với những người quen, tơi văo quân că phí lộ thiín, băn ghế nhựa, giâ bình dđn. Thế mă thú vị vì ngồi giữa trời, bín cđy xanh, khơng khí ban mai tốt lănh, vă nhất lă nhìn lêng đêng sơng Hương từ khi sương nhẹ phủ lín dịng sơng cho đến lúc mặt trời vừa lín, sương tan, dịng sơng trơi nhẹ.
Quân că phí năy được hưởng lộc trời từ sơng Hương, vă biết đđu cĩ quân că phí nơi khâc ven sơng cũng thú vị như vậy? Tơi vừa đặt cđu hỏi như thế thì cĩ