6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
1.2.5. Kết quả và hiệu quả hoạt động của HTXNN
Kết quả và hiệu quả hoạt động SXKD của HTXNN là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh tình hình SXKD của các HTX, biểu hiện rõ ràng nhất về giá trị, hiệu quả kinh tế cuối cùng mà HTXNN tạo ra. Một khi các HTXNN trên một địa bàn có kết quả và hiệu quả hoạt động SXKD liên tục tăng, thì đó là cơ sở quan trọng nhất cho kết luận về sự phát triển của HTX trên địa bàn đó.
Đánh giá kết quả, hiệu quả hoạt động SXKD của HTXNN có thể thông qua kết quả phân loại hoạt động HTX hàng năm do thành viên đánh giá, song đánh giá qua các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp sẽ cho ra nhận xét chính xác nhất.
Các chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động của HTXNN, gồm 3 chỉ tiêu:
- Doanh thu thuần của HTX/năm, đƣợc tính bằng tổng giá trị bằng tiền của tổng sản phẩm hàng hóa, dịch vụ do HTX làm ra trong một năm. Doanh thu càng lớn cho thấy quy mô SXKD của HTX càng lớn.
- Lợi nhuận trước thuế của HTX/năm, đƣợc tính bằng tổng doanh thu thuần của HTX trừ các chi phí (chƣa trừ thuế) SXKD, dịch vụ.
Đối với bản thân HTX, nếu HTX cải tiến hoạt động SXKD, dịch vụ làm giảm chi phí và hạ giá thành sẽ làm cho lợi nhuận tăng lên. Lợi nhuận còn là nguồn tích luỹ cơ bản để HTX tái sản xuất mở rộng, là nguồn vốn rất quan
trọng để đầu tƣ phát triển HTX. HTX hoạt động có lợi nhuận sẽ có điều kiện nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần, đảm bảo quyền lợi cho thành viên và ngƣời lao động, có điều kiện xây dựng các quỹ của HTX nhƣ quỹ dự phòng tài chính, quỹ đầu tƣ phát triển, quỹ khen thƣởng, phúc lợi…
Đối với xã hội, HTX có lợi nhuận tức là đang hoạt động tốt, góp phần ổn định xã hội và là cơ sở để tham gia đóng góp vào ngân sách nhà nƣớc theo luật định.
Tuy nhiên, nghiên cứu trong luận văn này hƣớng vào mục tiêu chính là xem xét, đánh giá kết quả, hiệu quả hoạt động của HTXNN, không xem xét góc độ đóng góp ngân sách nhà nƣớc, nên các chỉ tiêu tính toán về lợi nhuận, doanh thu và các loại tỷ suất lợi nhuận đều đƣợc tính toán trƣớc thuế.
- Thu nhập bình quân/năm của lao động trong HTXNN. Gia tăng thu nhập cho ngƣời lao động sẽ khuyến khích thành viên, ngƣời lao động tích cực làm việc, nâng cao ý thức trách nhiệm, phát huy tính sáng tạo trong lao động và gắn bó với HTX. Nhờ vậy năng suất lao động sẽ đƣợc nâng cao, góp phần đẩy mạnh hoạt động SXKD, tiếp tục làm tăng lợi nhuận cho HTX.
Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của HTXNN, gồm 3 chỉ tiêu:
- Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, đƣợc tính bằng tổng lợi nhuận chia cho tổng doanh thu của HTX. Chỉ tiêu này phản ánh kết quả hoạt động SXKD của HTX, cho thấy cứ một đồng doanh thu thì sẽ mang lại bao nhiêu đồng lợi nhuận. Nếu tỷ suất lợi nhuận/doanh thu càng cao thì chứng tỏ hoạt động SXKD của HTX đạt hiệu quả tốt, chi phí cho hoạt động SXKD của HTX là hợp lý và ngƣợc lại.
Khi so sánh tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của HTX với HTX khác hoạt động cùng lĩnh vực mà thấy thấp hơn, chứng tỏ HTX đang bán với giá thấp hơn hoặc giá thành sản phẩm của HTX cao hơn (có chi phí cao hơn) so
với HTX kia. Tuy nhiên, điều này cần xem xét trên 2 khía cạnh:
Nếu là cung ứng dịch vụ cho xã viên thì HTX đang cung ứng cho thành viên với giá thấp hơn, nghĩa là HTX đang hỗ trợ tốt (về giá) cho thành viên.
Nếu là bán sản phẩm, cung ứng dịch vụ cho bên ngoài thì HTX phải xác định lại giá bán cho phù hợp (nếu cần) hoặc nghiên cứu các biện pháp để giảm chi phí hoạt động để giảm giá thành.
- Tỷ suất lợi nhuận trên vốn hoạt động của HTX, đƣợc tính bằng tổng lợi nhuận chia cho tổng vốn hoạt động của HTX. Chỉ tiêu này phản ánh trình độ sử dụng tài sản, vật tƣ, tiền vốn của HTX, hay nói cách khác phản ánh mức sinh lời của vốn kinh doanh, tức là cứ một đồng vốn kinh doanh bỏ ra trong kỳ sẽ thu đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn càng cao thì chứng tỏ hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của HTX là tốt.
Lưu ý: Tùy theo yêu cầu nghiên cứu, có thể sử dụng tỷ suất lợi nhuận trên vốn cố định hay vốn lƣu động để phân tích, đánh giá sâu hơn về hiệu quả sử dụng của từng loại vốn.
- Tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ (vốn chủ sở hữu), đƣợc tính bằng tổng lợi nhuận chia cho tổng vốn điều lệ của HTX. Ý nghĩa của chỉ tiêu này cũng tƣơng tự nhƣ tỷ suất lợi nhuận trên vốn hoạt động, nhƣng là phản ánh mức sinh lời của vốn điều lệ.