3. CÁC NGUỒN MƠ DÙNG ĐỂ NUƠI CẤY NGUYÊN BÀO SỢI
3.3.5. KHẢ NĂNG GĨP PHẦN SỬA CHỬA VẾT THƯƠNG,
thương của nguyên bào
sợi. [12]
a./ Sửa chửa vết đứt gãy đơn giản ở xương.
Gồm các bước sau:
Bước 1:
Khối tụ máu hình thành: Khi xương bị gãy mạch máu trong chính
bản thân xương đĩ bị vở, rồi máu từ mạch đến bao quanh vùng mơ đĩ, hình thành: vết bị đứt gãy và khối băng huyết. Kết quả là: khối tụ máu hay cịn gọi là khối máu được kết vĩn, hình thành tại vị trí đứt gãy. Sau đĩ một thời gian ngắn, các tế bào xương do bị tước mất nguồn dinh dưỡng nên bắt đầu chết dần và mơ tại vị trí đứt gãy đĩ trở nên: sưng tấy, đau và sự viêm bắt đầu hình thành rõ ràng.
Bước 2:
Khối sụn sợi chai cứng hình thành : Sự kiện tiếp theo là hình thành nên mơ hạt mềm. Điều đĩ xảy ra vào khoảng tuần thứ 3 – 4 kế tiếp. Cĩ moat vài sự kiện khác nữa giúp hình thành mơ hạt, ban đầu được gọi là mơ chai mềm: ở đĩ mao mạch mọc tiến dần vào khối tụ máu và thực bào cũng tiến vào lấn chiếm khu vực bị tổn thương này, bắt đầu dọn sạch cặn rác. Cũng trong lúc đĩ, nguyên bào sợi và nguyên bào xươngmọc lan vào; và bắt đầu cơng việc kết cấu lại xương. Các nguyên bào sợi sản xuất sợi collagen để làm cầu nối xuyên qua vết đứt gãy và cuối cùng chấp nối lại xương bị gãy. Song song đĩ, đã diễn ra một vài sự biệt hĩa biệt hĩa cho ra nguyên bào tạo sụn, rồi nguyên bào tạo sụn chế tiết chất nền sụn. Bên trong khối mơ sửa chửa này, nguyên bào tạo xương bắt đầu hình thành xương dạng xốp. Những sự kiện xảy ra tiếp theo sau đĩ là:
mao mạch cung cấp, chế tiết chất dịch làm cho nền tạo sụn phình ra bên ngồi; sự kiện diễn ra sau đĩ nữa là sự vơi hĩa xảy ra. Tồn bộ khối mơ sửa chửa này, bay giờ được gọi là khối sụn sợi chai, đĩng vai trị như bĩ thanh nẹp xương bị gãy. Vị trí mà ở đĩ trực tiếp xảy ra sự chấp nối cuối cùng vùng xương bị gãy được gọi là khối sẹo sợi bên trong (internal callus); Phần mà nĩ nhơ ra khỏi bề mặt bình thường của xương gọi là khối sẹo sợi bên ngồi (external callus).
Mấu thể chai hình thành: Nguyên bào tạo xương và nguyên bào tủy tiếp tục di trú vào trong, tăng sinh số lượng nhanh chĩng trong khối sẹo sụn
(fibrocartilaginous callus). Kết quả của sự chuyển đổi là làm biến đổi dần dần sẹo xương chai cứng xốp. Sự kiện này xảy ra len lõi bên trong xương. Sự kiện tạo mấu thể chai cũng bắt đầu từ tuần thứ 3 – 4 sau tổn thương, và tiếp tục diễn ra cho tới khi cĩ được sự liên kết xương cứng chắc – điều này được hình thành sau đĩ từ 2 -3 tháng.
Bước 4:
Cấu tạo lại: Bắt đầu xuyên suốt từ khi mấu thể xương chai hình thành và diễn tiến trong nhiều tháng tiếp theo sau đĩ, mấu thể xương chai được xây doing lại. Chất liệu thừa thải dơi ra bên ngồi, trong quá trình sửa chửa thân xương, bên trong hốc tủy xương sẽ được loại bỏ đi, và xương đặc ở thành sẽ được xây dựng lại thành trụ xương. Cấu trúc cuối cùng của việc cấu tạo lại là: giống nguồn xương ban đầu trước khi bị gãy bởi vì nĩ đáp ứng lại với chất kích thích kiến tạo cùng loại.
b./ Sửa chửa vết rách đứt đơn giản ở da:
Các bước sửa chửa cơ bản ở da giống như ở xương, đều cĩ sự tham gia của nguyên bào sợi trong quá trình lành hĩa vết thương.
Sửa chửa mơ hoặc hàn gắn vết thương, xảy ra theo 2 cách thức chính:bằng cách tái sinh và bằng sự xơ hố.
Tái sinh là sự thay thế mơ bị phá hủy bằng những loại tế bào tương tự hoặc giống như những tế bào trước đĩ.
Ở những nơi mà sự hố xơ xảy ra, thì sự xơ hĩa đĩ sẽ bọc lấy vị trí cần sửa chửa bằng mơ liên kết cĩ sợi. Đĩ chính là sự hình thành mơ sẹo. Trước khi những sự kiện này xảy ra, thì cịn phụ thuộc vào:
(1)Loại mơ bị hư hại.
Người ta thường nĩi: cắt sạch (vết rạch) thì mơ hàn gắn vết thương dễ dàng hơn là mơ bị rách (vết cắt khía mép sẻ khơng đều).Mơ tổn thương sẽ thiết lập thành dãy bằng phẳng trong vùng bị tổn thương, khi đĩ, vùng tổn thương sẽ trở thành vùng vận động.
Đầu tiên, mao mạch ở vùng đĩ trở nên tăng tính thấm rất mạnh, và cho phép dịch kẽ tăng lên làm kết vĩn proteinvà các chất hoạt hĩa trong chất nền lọt ra khỏi vùng bị tổn thương đi vào dịng máu.
Sau đĩ, protein kết vĩn được tiết ra và kết lại thàng cục, ngừng mất máu, giữ mép cạnh vùng bị tổn thương lại với nhau, và tạo hàng rào bảo vệ một cách hiệu quả ở vùng bị tổn thương, ngăn chặn vi khuẩn hoặc những chất gây hại khác lan ra khỏi vùng bị tổn thương vào những vùng mơ lân cận. Ở đĩ, sự kết vĩn bộc lộ ra ngồi bề mặt da, nhanh chĩng khơ đi và cứng dần, tạo vảy.
Trong bước tiếp theo, mơ hạt hình thành. Mơ hạt là một mơ mỏng màu hồng kết hợp với mao mạch máu mà ở đĩ sẽ phát triển thành mạch máu lan vào vùng bị tổn thương bắt đầu từ những mạch máu khơng bị tổn thương. Những mao mạch ở đây thì giịn, dễ vỡ, và máu chảy tự do khi khi vảy bị xâm phạm (chĩc). Bình thường thì vảy bị tiêu dần, và khép vùng da bị tổn thương.
Mơ hạt cịn bao gồm cả đại thực bào, chính loại tế bào này là nguyên nhân gây ra khuynh hướng kết vĩn protein, đồng thời lúc đĩ mơ liên kết tổng hợp sợi collagene (hình thành mơ sẹo), và các tế bào mơ liên kết (chính nguyên bào sợi) tổng hợp sợi collagen (tạo mơ sẹo) cố định làm cầu kết nối qua lỗ khuyết.
Trong khi những sự kiện này đang diễn ra, bề mặt ngoại bì bắt đầu tái sinh bằng cách mọc lan xuyên qua bên dưới mơ hạt, vừa xác khít bên dưới sẹo, và tách rời ngay sau đĩ. Kết quả cuối cùng là tái sinh đầy bề mặt ngoại bì.[hình] mà ở đĩ mơ sẹo được lĩt ở bên dưới. Vết sẹo cĩ thể nhìn thấy hoặc thấy một vết trắng mảnh, điều đĩ phụ thuộc vào mức độ trầm trọng của vết thương.
Hình 8: Ảnh minh họa cho quá trình hàn gắn da cĩ sự tham gia của nguyên
bào sợi[12]
Các mơ khác nhau cĩ khả năng tái sinh rất khác nhau. Biểu mơ cũng giống như biểu bì da và biểu mơ nhầy tái sinh rất tốt. Cơ vân tái sinh kém, Trong tất cả các mơ: mơ cơ tim và mơ thần kinh bên trong não và trong tủy sống được thay thế chỉ duy nhất bởi mơ sẹo.
Mơ sẹo liên kết rất bền chắc, nhưng thiếu đi tính linh hoạt so với tất cả các mơ bình
thường, cĩ lẽ thậm chí quan trọng hơn thế nữa, là khả năng khơng phục hồi chức năng bình thường củ mơ mà nĩ thay thế. Vì vậy nếu sẹo hình thành trong vách của màng bao, vách của tim hoặc những tổ chức cơ khác, điều đĩ cĩ lẽ that nguy hiểm cho chức năng của cơ quan đĩ.