3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIấN CỨU
3.2.1 Phương phỏp chọn điểm nghiờn cứu
Khi nhắc đến nước mắm Phỳ Quốc, bưởi Năm Roi, bỏnh cỏy Thỏi Bỡnh… thỡ chắc hẳn ai cũng biết đú là những sản vật nổi tiếng, gắn liền với vựng đất tạo nờn nú, mặc nhiờn nú trở thành một “thương hiệu” độc quyền mang nột đặc trưng của một vựng quờ, là hơi thở của đất và con người nơi đú. Và tất nhiờn khi nhắc đến Hưng Yờn, người ta khụng chỉ nhớ đến mảnh đất
ngàn năm văn vật với cõu dõn gian: Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhỡ Phố Hiến mà cũn nhắc đến Nhón Lồng - một trong những sản vật chỉ Hưng Yờn mới cú. Ở nơi đõy cú cõy nhón tổ được trồng lõu nhất ở chựa Phố Hiến, thuộc xó Hồng Chõu, thị xó Hưng Yờn, tỉnh Hưng cỏch đõy chừng 300 năm. Theo Giỏo sư Vũ Cụng Hậu (1982): “… cú thể miền bắc nước ta là một trong những vựng quờ hương của cõy nhón…”.
Tại sao cú tờn Nhón Lồng? Tại cỏc phiờn chợ miền quờ hay cỏc cửa hàng, siờu thị của thành phố lớn thường bày bỏn sản phẩm thụ từ quả nhón hoặc đó qua chế biến, người sành ẩm thực qua hương vị họ cú thể nhận ra ngay đú cú phải là nhón lồng Hưng Yờn hay khụng. Nhưng khi được hỏi tại sao được gọi là Nhón Lồng Hưng Yờn thỡ quả thực nhiều người chưa biết đến. Theo lưu truyền dõn gian thỡ cú nhiều cỏch lý giải về xuất xứ của tờn Nhón Lồng, người cho rằng một năm chỉ cú một vụ nhón, khi thu hoạch người ta đan những chiếc sọt (lồng tre) bảo vệ chựm nhón khỏi bị dập nỏt, chảy mật để tiến vua. Cú người thỡ cho rằng đầu bếp trong chốn hoàng cung búc vỏ nhón, lột bỏ hạt và lồng hạt sen vào bờn trong để nấu chố dõng vua, lại cú ý giải thớch rằng quả Nhón Lồng Hưng Yờn cú cựi rất dày và cỏc mỳi được xếp lờn nhau, búc từng lớp một để ăn.
Trước đõy nhón Hưng Yờn được trồng nhiều trong cỏc vườn cõy mà người dõn vẫn chỉ coi như một trong số những loại cõy ăn quả. Quả nhón khi ấy cũn nhỏ, vỏ mỏng với ưu điểm chớnh là thơm và nhiều nước. Những năm gần đõy xuất hiện loại nhón quả to, khi chớn vỏ mỏng dần, cú màu nõu sạm, sau lớp vỏ là cựi trắng dầy và nhón khi đó chớn (người dõn gọi là vào nước) thỡ vừa ngọt vừa thơm, cựi khụng bị nỏt, lại khụng bị khụ, rất vừa vặn, ăn nhiều chỉ no mà khụng thấy chỏn. Hiện nay nhón là cõy trồng chủ yếu của người dõn Hưng Yờn, nhiều vựng đó chuyển đổi cơ cấu cõy trồng bỏ lỳa, đổ đất thành vườn trồng nhón đem lại năng suất và hiệu quả cao. Ở Hưng Yờn cú nhiều giống nhón khỏc nhau
nhưng được chia chủ yếu thành ba trà: trà chớn sớm, trà chớn chớnh vụ, trà chớn muộn và hầu hết cỏc vườn nhón đều tập trung vào trà chớn chớnh vụ, chớn rộ vào thời gian ngắn, dẫn đến tỡnh trạng giỏ bỏn quả thấp, người trồng bị thua thiệt. Một trong những giải phỏp khắc phục là chuyển đổi cơ cấu giống nhón theo hướng rải vụ thu hoạch. Do cỏc giống chớn sớm cớ thời gian thu hoạch gần với vải thiều nờn Bộ Nụng nghiệp và Phỏt triển nụng thụn chủ trương chuyển đổi cơ cấu giống nhón chủ yếu theo hướng tăng tỷ lệ diện tớch cỏc giống chớn muộn. Viện Nghiờn cứu Rau quả cựng cỏc Sở, Ban, Ngành của Hưng Yờn đó tập trung nghiờn cứu và tuyển chọn được cỏc giống chớn muộn PHM - 99 -1.1, PHM - 99 -2.1, PHM - 99 - 2.2, PHM 1 - 6, PHM1 - 7, cỏc giống này cho năng suất cao trung bỡnh từ 50 - 300kg/cõy giống như nhón chớnh vụ, do thu hoạch muộn nờn cú giỏ cao đem lại hiệu quả kinh tế cao, diện tớch trồng nhón muộn hiện nay chiếm khoảng 15 - 20% diện tớch nhón của tỉnh.
Từ những lý do trờn chỳng tụi chọn địa bàn nghiờn cứu mụ hỡnh sản xuất nhón muộn trờn địa bàn Hưng Yờn.
Cõy nhón được trồng rải rỏc trờn địa bàn tỉnh Hưng Yờn, nhưng tập trung nhiều nhất là ở 4 vựng: Thành Phố Hưng Yờn, Huyện Khoỏi Chõu, Huyện Kim Động, Huyện Tiờn Lữ, nhón muộn được trồng nhiều nhất ở Thành Phố Hưng Yờn và Huyện Khoỏi Chõu. Vỡ vậy chỳng tụi chọn điểm nghiờn cứu là Thành phố Hưng Yờn và Huyện Khoỏi Chõu.
Ở hai trung tõm vựng nhón truyền thống là thành phố Hưng Yờn và Huyện Khoỏi Chõu, nơi nhón cú vị thơm ngon riờng biệt mà khụng nơi nào cú được. Tỉnh Hưng Yờn đó cú chủ trương, kế hoạch và biện phỏp chỉ đạo nhằm phỏt triển mạnh cõy nhón, nhằm khụng những nõng cao được sản lượng nhón thương phẩm quý, mà với ba giống nhón ưu tỳ PHM - 99 -1.1, PHM - 99 -2.1, PHM - 99 - 2.2, đó được Bộ Nụng nghiệp và phỏt triển nụng thụn cụng nhận, mà cũn kộo dài được thời vụ thu hoạch nhón tới hơn 3 thỏng. Do đú chỳng tụi
chọn điểm nghiờn cứu chớnh là xó Hồng Nam, Quảng Chõu thuộc Thành phố Hưng Yờn và xó Hàm Tử, Bỡnh Minh của Huyện Khoỏi Chõu - nơi tạo ra cỏc giống nhón muộn trờn và là cơ sở để đề ra giải phỏp phỏt triển mụ hỡnh sản xuất nhón muộn trờn địa bàn Hưng Yờn.