Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ n[r]
VÀI NÉT VỀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5 1 Những kết quả bước đầu của việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm
1 Những kết quả bước đầu của việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá
Trong những năm gần đây, sự phát triển của giáo dục phổ thông đã thúc đẩy hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá Những nỗ lực này đã được tổ chức và mang lại những kết quả bước đầu đáng ghi nhận.
1.1 Đối với công tác quản lý
Kể từ năm 2002, chương trình và sách giáo khoa phổ thông mới được triển khai với mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học, tập trung vào việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời rèn luyện kỹ năng tự học cho các em.
Các sở giáo dục và đào tạo cùng các phòng giáo dục đã triển khai nhiều hoạt động đổi mới phương pháp dạy học Điều này được thực hiện thông qua việc tổ chức hội thảo, lớp bồi dưỡng và tập huấn về phương pháp giảng dạy Bên cạnh đó, các đơn vị cũng tổ chức hội thi giáo viên giỏi ở các cấp, nhằm khuyến khích và khen thưởng những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong việc đổi mới phương pháp dạy học và các hoạt động hỗ trợ chuyên môn khác.
Triển khai “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học” là một hình thức sinh hoạt chuyên môn tập trung vào hoạt động của học sinh Giáo viên sẽ phân tích các vấn đề liên quan đến người học, bao gồm cách học của học sinh, những khó khăn mà các em gặp phải trong quá trình học tập, tính phù hợp và sự hấp dẫn của nội dung cùng phương pháp dạy học Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần xem xét kết quả học tập của học sinh để xác định những điều cần điều chỉnh và cách thức thực hiện các điều chỉnh đó.
Mô hình trường học đổi mới được triển khai thí điểm nhằm đồng bộ hóa phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Mục tiêu chính của mô hình là đổi mới các phương pháp dạy học và kiểm tra theo hướng khoa học và hiện đại, đồng thời tăng cường mối quan hệ giữa các hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động dạy học, giáo dục và đánh giá Mô hình cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện trung thực trong thi cử, góp phần xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, nhằm phục vụ cho việc cải cách chương trình và sách giáo khoa sau năm 2015.
Chương trình thí điểm phát triển giáo dục phổ thông theo Hướng dẫn số 791/HD-BGDĐT nhằm khắc phục hạn chế của chương trình hiện hành, nâng cao chất lượng dạy học và hoạt động giáo dục tại các trường tham gia Mục tiêu còn bao gồm củng cố cơ chế phối hợp giữa các trường sư phạm và trường thực hành, đồng thời phát triển năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục cho giảng viên và giáo viên Thí điểm cũng góp phần chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015.
Triển khai phương pháp “Bàn tay nặn bột” theo Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013 của Bộ GDĐT và áp dụng di sản văn hóa trong dạy học theo Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên Bộ GDĐT và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng thời, tổ chức Cuộc thi dạy học các chủ đề tích hợp dành cho giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo đổi mới hình thức và phương pháp tổ chức thi, kiểm tra đánh giá, chú trọng áp dụng ma trận đề thi theo Công văn số 8773/BGDĐT-GDTrH, nhằm đảm bảo tính bao quát nội dung dạy học và kiểm tra trình độ tư duy của học sinh Đề thi các môn khoa học xã hội được thiết kế theo hướng "mở", liên kết với thực tiễn cuộc sống, khuyến khích suy nghĩ độc lập và hạn chế việc học thuộc lòng Bên cạnh đó, việc tổ chức các đợt đánh giá học sinh trên phạm vi quốc gia và tham gia các kỳ đánh giá quốc tế như PISA cũng được triển khai Các cuộc thi như vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn và nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học nhằm khuyến khích nghiên cứu, sáng tạo và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, đồng thời thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, phát triển năng lực của học sinh.
Thực hiện Chỉ thị số 33/2006/CT-TTg ngày 08/9/2006 về việc chống tiêu cực và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục, cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” đã góp phần đáng kể vào việc hạn chế các hành vi tiêu cực trong thi cử và kiểm tra.
- Đông đảo GV có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học Nhiều
GV đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá.
Một số giáo viên đã áp dụng thành công các phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá tích cực, nâng cao kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học cũng như ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong tổ chức hoạt động dạy học Họ cũng đã vận dụng hiệu quả quy trình kiểm tra, đánh giá mới.
1.3 Tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học
Trong những năm qua, cơ sở vật chất phục vụ đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá đã được chú trọng đặc biệt Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai nhiều dự án trên toàn quốc nhằm cải thiện điều kiện dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông tại các trường trung học, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá.
Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích giáo viên và học sinh tích cực tự làm thiết bị dạy học, nhằm nâng cao sự chủ động và sáng tạo trong quá trình giảng dạy và học tập tại trường trung học.
Các cấp quản lý giáo dục đã có những tác động tích cực, dẫn đến sự chuyển biến trong nhận thức và chất lượng đổi mới phương pháp dạy học cũng như kiểm tra đánh giá tại các trường trung học Điều này đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và dạy học một cách đáng kể.
2 Những mặt hạn chế của hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá
Mặc dù đã đạt được một số kết quả ban đầu, nhưng việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá tại trường trung học vẫn gặp nhiều hạn chế cần được khắc phục.
Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học tại trường trung học cơ sở chưa đạt hiệu quả cao, khi mà phương pháp truyền thụ tri thức một chiều vẫn chiếm ưu thế Số lượng giáo viên chủ động và sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế, dẫn đến việc dạy học chủ yếu tập trung vào kiến thức lý thuyết Kỹ năng sống và khả năng giải quyết tình huống thực tiễn của học sinh chưa được chú trọng đầy đủ thông qua việc vận dụng tri thức tổng hợp Hơn nữa, việc ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông và sử dụng các phương tiện dạy học vẫn chưa phổ biến và hiệu quả trong các trường trung học cơ sở.
MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI GIÁO DỤC TRUNG HỌC 11 I ĐỔI MỚI CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN CỦA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG
Đổi mới giáo dục trung học cần tuân thủ các đường lối và quan điểm chỉ đạo của nhà nước, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chính sách giáo dục Việc cải cách phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá phải phù hợp với các định hướng đổi mới chung của chương trình giáo dục trung học.
Nhà nước đã thể hiện quan điểm và đường lối chỉ đạo về đổi mới giáo dục, đặc biệt là giáo dục trung học, qua nhiều văn bản quan trọng Các tài liệu này đóng vai trò then chốt trong việc định hình và phát triển hệ thống giáo dục hiện đại.
1 Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS".
2 Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, tập trung vào việc hiện đại hóa phương pháp dạy và học Điều này bao gồm việc khuyến khích tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời chuyển từ hình thức học truyền thống sang các phương pháp học tập đa dạng, chú trọng đến hoạt động xã hội, ngoại khóa và nghiên cứu khoa học Việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục cũng được đẩy mạnh Ngoài ra, cần đổi mới hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá để đảm bảo tính trung thực và khách quan, đồng thời phối hợp kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, tạo sự liên kết giữa giáo viên, học sinh, gia đình và xã hội.
3 Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi".
III ĐỔI MỚI CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN CỦA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, với mục tiêu phát triển mạnh mẽ các yếu tố cơ bản Đặc biệt, nghị quyết tập trung vào việc nâng cao phẩm chất và năng lực của người học, nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới.
Tập trung vào việc phát triển trí tuệ, thể chất và phẩm chất công dân cho học sinh, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cũng như định hướng nghề nghiệp Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện với trọng tâm là giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, và kỹ năng thực hành Khuyến khích khả năng sáng tạo và tự học, thúc đẩy việc học tập suốt đời Do đó, các yếu tố trong quá trình giáo dục tại trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới.
1 Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học
Chương trình dạy học truyền thống, hay còn gọi là chương trình giáo dục "định hướng nội dung", tập trung vào việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học đã được quy định Nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên ngành tương ứng, nhằm trang bị cho người học một hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau.
Chương trình giáo dục định hướng nội dung hiện nay chưa chú trọng đầy đủ đến người học và khả năng ứng dụng tri thức trong thực tiễn Mục tiêu dạy học được đưa ra một cách chung chung, thiếu chi tiết và không thể đánh giá cụ thể, dẫn đến chất lượng dạy học không đảm bảo Quản lý chất lượng giáo dục chủ yếu tập trung vào "điều khiển đầu vào" là nội dung dạy học Mặc dù chương trình này có ưu điểm trong việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học, nhưng nó đã trở nên không còn phù hợp với thực tế hiện nay.
Ngày nay, tri thức thay đổi nhanh chóng, khiến cho việc quy định cứng nhắc nội dung chương trình dạy học trở nên lạc hậu Điều này dẫn đến việc chương trình dạy học không theo kịp với tri thức hiện đại Do đó, rèn luyện phương pháp học tập trở nên vô cùng quan trọng, giúp con người chuẩn bị cho khả năng học tập suốt đời.
Chương trình dạy học hiện nay chủ yếu tập trung vào việc kiểm tra khả năng tái hiện tri thức, dẫn đến việc đánh giá không chú trọng vào khả năng vận dụng tri thức trong các tình huống thực tiễn.
Phương pháp dạy học thụ động dẫn đến việc hình thành những cá nhân thiếu sáng tạo và năng động, không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động Chương trình giáo dục hiện tại cần cải thiện để phát triển năng lực hành động, khả năng sáng tạo và tính năng động của người học.
2 Chương trình giáo dục định hướng năng lực
Chương trình giáo dục định hướng năng lực, hay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra, đã được thảo luận và phát triển từ nhiều năm trước Mô hình này tập trung vào việc phát triển năng lực cho học sinh, nhằm đảm bảo rằng họ có thể đạt được các kết quả học tập cụ thể và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn Sự chuyển hướng này không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.
Vào những năm 90 của thế kỷ 20, giáo dục định hướng năng lực đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế, với mục tiêu chính là phát triển năng lực cho người học.
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
1 Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của HS
Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực chú trọng vào việc khuyến khích học sinh hoạt động trí tuệ và rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp Việc kết hợp giữa hoạt động trí tuệ và thực hành, cùng với việc tăng cường học tập nhóm và đổi mới mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh theo hướng hợp tác, là rất quan trọng để phát triển năng lực xã hội Ngoài việc tiếp thu tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học, cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm nâng cao khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp.
Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:
Cần khuyến khích tính tích cực, tự giác và chủ động của người học để phát triển năng lực tự học, bao gồm việc sử dụng sách giáo khoa, nghe giảng, ghi chép và tìm kiếm thông tin Qua đó, người học sẽ trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập và sáng tạo trong tư duy.
Có thể linh hoạt lựa chọn giữa các phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên, bất kể phương pháp nào được sử dụng, nguyên tắc quan trọng là học sinh phải tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên.
Việc áp dụng phương pháp dạy học cần gắn liền với các hình thức tổ chức phù hợp, tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể Các hình thức tổ chức học tập như học cá nhân, học nhóm, học trong lớp hay học ngoài lớp đều có thể được sử dụng để tối ưu hóa hiệu quả giáo dục.
Để đảm bảo hiệu quả trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành, cần chuẩn bị kỹ lưỡng về phương pháp cho các giờ thực hành Điều này không chỉ giúp người học vận dụng kiến thức vào thực tiễn mà còn nâng cao hứng thú học tập của họ.
- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định.
Có thể sử dụng đồ dùng dạy học tự làm khi phù hợp với nội dung bài học và đối tượng học sinh Đồng thời, việc tích cực áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng rất quan trọng.
Việc đổi mới phương pháp dạy học của GV được thể hiện qua bốn đặc trưng cơ bản sau:
Dạy học hiệu quả thông qua việc tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập giúp học sinh tự khám phá kiến thức mới, thay vì chỉ tiếp thu thụ động Giáo viên đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn học sinh trong việc ôn lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới và vận dụng sáng tạo vào các tình huống thực tiễn.
Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp giúp họ biết cách đọc sách giáo khoa và tài liệu học tập, tự tìm kiếm kiến thức đã có, cũng như suy luận để khám phá kiến thức mới Các tri thức phương pháp bao gồm quy tắc, quy trình và phương thức hành động, bên cạnh đó cũng cần chú ý đến những phương pháp dự đoán và giả định như cân bằng phương trình hóa học hay giải bài tập toán Học sinh cần được rèn luyện các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự và quy lạ về quen, từ đó dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo của mình.
(iii) Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác theo phương châm
Việc tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, làm việc và thảo luận nhiều hơn giúp các em tự lực và hợp tác chặt chẽ trong việc khám phá kiến thức mới Lớp học trở thành môi trường giao tiếp giữa thầy và trò cũng như giữa các học sinh, từ đó vận dụng hiểu biết và kinh nghiệm cá nhân cũng như tập thể để giải quyết các nhiệm vụ học tập chung.
Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt quá trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi và bài tập, nhằm nâng cao hiệu quả đánh giá lớp học Đồng thời, cần phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh thông qua nhiều hình thức, như theo lời giải mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí Điều này giúp học sinh phê phán, tìm ra nguyên nhân và đề xuất cách sửa chữa các sai sót trong quá trình học tập.
2 Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học
2.1 Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống
Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại và luyện tập vẫn giữ vai trò quan trọng trong giáo dục Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ những phương pháp này, mà là cải tiến chúng để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu nhược điểm Giáo viên cần nắm vững các kỹ thuật như mở bài, trình bày, giải thích, đặt câu hỏi và xử lý câu trả lời để thực hiện hiệu quả trong lớp học Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống cũng có những hạn chế, do đó cần kết hợp với các phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh, chẳng hạn như khuyến khích sự chủ động trong thuyết trình và đàm thoại theo hướng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
2.2 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học
Không có phương pháp dạy học nào phù hợp với tất cả mục tiêu và nội dung giảng dạy Mỗi phương pháp và hình thức dạy học đều có những ưu nhược điểm riêng, do đó, việc kết hợp đa dạng các phương pháp trong quá trình giảng dạy là cần thiết để nâng cao chất lượng học tập Các hình thức dạy học như dạy học toàn lớp, dạy nhóm, nhóm đôi và cá nhân cần được sử dụng kết hợp, mỗi hình thức đảm nhận những chức năng khác nhau Cần khắc phục tình trạng lạm dụng phương pháp thuyết trình và độc tôn dạy học toàn lớp, đặc biệt thông qua việc khuyến khích làm việc nhóm.
Trong thực tiễn dạy học ở trường trung học, nhiều giáo viên đã cải tiến phương pháp giảng dạy bằng cách kết hợp thuyết trình với làm việc nhóm, từ đó nâng cao hoạt động nhận thức của học sinh Hình thức làm việc nhóm không chỉ giới hạn ở việc giải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ trong bài thuyết trình, mà còn bao gồm các nhiệm vụ phức tạp hơn, có thể kéo dài qua nhiều tiết học và sử dụng các phương pháp như đóng vai, nghiên cứu trường hợp, hay dự án Tuy nhiên, việc tích hợp làm việc nhóm chỉ thể hiện sự tích cực hóa "bên ngoài" của học sinh Để đảm bảo sự tích cực hóa "bên trong", cần chú trọng đến phương pháp dạy học, áp dụng các phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề cũng như các phương pháp dạy học tích cực khác.
2.3 Vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp giáo dục nhằm nâng cao năng lực tư duy và khả năng nhận biết của học sinh Phương pháp này đặt học sinh trong tình huống có vấn đề, nơi chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, từ đó giúp các em giải quyết vấn đề và tiếp thu tri thức, kỹ năng cùng phương pháp nhận thức Đây là cách hiệu quả để khuyến khích tính tích cực trong học tập của học sinh, có thể áp dụng linh hoạt trong nhiều hình thức dạy học với mức độ tự lực khác nhau.
Các tình huống có vấn đề trong giáo dục bao gồm cả khía cạnh khoa học chuyên môn và thực tiễn Trong bối cảnh dạy học hiện nay, việc phát hiện và giải quyết vấn đề thường tập trung vào các vấn đề khoa học chuyên môn, trong khi ít chú ý đến các tình huống thực tiễn Điều này dẫn đến việc học sinh chưa được chuẩn bị đầy đủ để đối mặt với các tình huống thực tế Do đó, bên cạnh việc dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, cần xây dựng quan điểm dạy học theo tình huống để nâng cao khả năng ứng dụng kiến thức của học sinh.
2.4 Vận dụng dạy học theo tình huống
ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HS
Đổi mới phương pháp dạy học cần thiết phải kết hợp với việc cải cách đánh giá quá trình học tập và kiểm tra thành tích của học sinh Đánh giá kết quả học tập là một quá trình quan trọng, bao gồm việc thu thập, phân tích và xử lý thông tin để hiểu rõ thực trạng đạt được các mục tiêu giáo dục Qua đó, việc tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra các quyết định sư phạm sẽ giúp học sinh tiến bộ hơn trong quá trình học tập.
1 Đánh giá theo năng lực
Theo quan điểm phát triển năng lực, đánh giá kết quả học tập không chỉ tập trung vào việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức mà còn chú trọng vào khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong các tình huống khác nhau Đánh giá này là biện pháp quan trọng để xác định mức độ thực hiện mục tiêu dạy học và cải thiện kết quả học tập của học sinh Nói cách khác, đánh giá theo năng lực bao gồm việc xem xét kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa.
Đánh giá năng lực không mâu thuẫn với đánh giá kiến thức và kỹ năng, mà thực tế là bước phát triển cao hơn Để chứng minh năng lực của học sinh, cần tạo cơ hội cho họ giải quyết vấn đề thực tiễn, kết hợp kiến thức và kỹ năng học được với kinh nghiệm cá nhân từ gia đình và cộng đồng Qua việc hoàn thành nhiệm vụ trong bối cảnh thực, có thể đánh giá cả kỹ năng nhận thức, thực hiện, cũng như giá trị và tình cảm của người học Ngoài ra, đánh giá năng lực không hoàn toàn phụ thuộc vào chương trình giáo dục môn học, vì nó tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ và giá trị hình thành từ nhiều lĩnh vực học tập và sự phát triển xã hội.
Có th t ng h p m t s d u hi u khác bi t c b n gi a ánh giá n ng l c ngể ổ ợ ộ ố ấ ệ ệ ơ ả ữ đ ă ự ười h c v ánh giá ki n th c, k n ng c a ngọ à đ ế ứ ỹ ă ủ ườ ọi h c nh sau:ư
Tiêu chí so sánh Đánh giá năng lực Đánh giá kiến thức, kỹ năng
1 Mục đích chủ yếu nhất
- Đánh giá khả năng HS vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã học vào giải quyết vấn đề thực tiễn của cuộc sống.
- Vì sự tiến bộ của người học so với chính họ.
- Xác định việc đạt kiến thức, kỹ năng theo mục tiêu của chương trình giáo dục.
- Đánh giá, xếp hạng giữa những người học với nhau.
Gắn với ngữ cảnh học tập và thực tiễn cuộc sống của HS.
Gắn với nội dung học tập (những kiến thức, kỹ năng, thái độ) được học trong nhà trường.
Những kiến thức, kỹ năng và thái độ từ nhiều môn học cùng các hoạt động giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực thực hiện của học sinh Các trải nghiệm cá nhân trong cuộc sống xã hội cũng góp phần hình thành nên những năng lực này, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.
- Quy chuẩn theo các mức độ phát triển năng lực của người học.
- Những kiến thức, kỹ năng, thái độ ở một môn học.
- Quy chuẩn theo việc người học có đạt được hay không một nội dung đã được học.
Nhiệm vụ, bài tập trong tình huống, bối cảnh thực.
Câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ trong tình huống hàn lâm hoặc tình huống thức.
5 Thời điểm đánh giá Đánh giá mọi thời điểm của quá trình dạy học, chú trọng đến đánh giá trong khi học.
Thường diễn ra ở những thời điểm nhất định trong quá trình dạy học, đặc biệt là trước và sau khi dạy.
- Năng lực người học phụ thuộc vào độ khó của nhiệm vụ hoặc bài tập đã hoàn thành.
- Thực hiện được nhiệm vụ càng khó, càng phức tạp hơn sẽ được coi là có năng lực cao hơn.
- Năng lực người học phụ thuộc vào số lượng câu hỏi, nhiệm vụ hay bài tập đã hoàn thành.
- Càng đạt được nhiều đơn vị kiến thức, kỹ năng thì càng được coi là có năng lực cao hơn
2 Định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS Đánh giá kết quả giáo dục các môn học, hoạt động giáo dục ở mỗi lớp và sau cấp học cần phải:
Dựa trên chuẩn kiến thức và kỹ năng theo định hướng tiếp cận năng lực, mỗi môn học và hoạt động giáo dục cần xác định yêu cầu cơ bản về kiến thức, kỹ năng và thái độ mà học sinh cần đạt được trong từng cấp học.
- Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giá của
GV và tự đánh giá của HS, giữa đánh giá của nhà trường và đánh giá của gia đình,cộng đồng.
- Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan và tự luận nhằm phát huy những ưu điểm của mỗi hình thức đánh giá này.
Sử dụng công cụ đánh giá phù hợp giúp thực hiện việc đánh giá một cách toàn diện, công bằng và trung thực, đồng thời có khả năng phân loại hiệu quả Điều này hỗ trợ giáo viên và học sinh điều chỉnh kịp thời quá trình dạy và học.
Việc đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập môn học của giáo viên được thể hiện qua một số đặc trưng cơ bản Trước hết, mục đích chính của đánh giá là so sánh năng lực của học sinh với yêu cầu chuẩn kiến thức và kỹ năng của môn học theo từng chủ đề và lớp học, nhằm cải thiện kịp thời hoạt động dạy và học Thứ hai, quá trình đánh giá được tiến hành qua ba công đoạn cơ bản: thu thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, xác nhận kết quả học tập, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh hoạt động dạy và học Mỗi công đoạn này đều có yếu tố đổi mới quan trọng.
Để thu thập thông tin hiệu quả, cần sử dụng nhiều nguồn và phương pháp khác nhau như quan sát, kiểm tra, sản phẩm học tập, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau Việc lựa chọn các nội dung đánh giá cần tập trung vào kỹ năng và xác định đúng mức độ yêu cầu của từng nội dung dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng Sử dụng đa dạng công cụ như đề kiểm tra viết, câu hỏi trên lớp, phiếu học tập và bài tập về nhà là rất quan trọng Các công cụ đánh giá cần được thiết kế đúng kỹ thuật, đảm bảo đo lường chính xác mức độ đạt chuẩn và đáp ứng yêu cầu của các dạng trắc nghiệm khách quan hay tự luận Cuối cùng, việc tổ chức thu thập thông tin phải đảm bảo tính chính xác và trung thực.
HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho HS tham gia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học
Phân tích và xử lý thông tin học tập bao gồm việc thu thập thông tin định tính về thái độ và năng lực của học sinh qua các phương pháp như quan sát, trả lời miệng và trình diễn, với tiêu chí rõ ràng và được ghi chép trong sổ theo dõi hàng ngày Đồng thời, thông tin định lượng từ các bài kiểm tra được chấm điểm theo đáp án và hướng dẫn chấm, đảm bảo tính chính xác và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật Việc thống kê số lần kiểm tra, điểm trung bình và xếp loại học lực được thực hiện theo quy chế đánh giá và xếp loại đã được ban hành.
Xác nhận kết quả học tập là quá trình đánh giá sự đạt được mục tiêu của học sinh qua các kết quả định lượng và định tính, kèm theo chứng cứ rõ ràng Việc phân tích và giải thích sự tiến bộ học tập dựa vào kết quả đánh giá quá trình và tổng kết, cũng như thái độ học tập và hoàn cảnh gia đình của học sinh Điều này giúp giáo viên ra quyết định kịp thời để cải thiện hoạt động dạy và học, đồng thời đưa ra các quyết định quan trọng như lên lớp, thi lại, hay khen thưởng Kết quả học tập cũng cần được thông báo đến các bên liên quan như học sinh, phụ huynh, hội đồng giáo dục và quản lý cấp trên Ngoài ra, cần góp ý và kiến nghị về chất lượng chương trình, sách giáo khoa và cách tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục.
Đánh giá thành tích học tập của học sinh không chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng mà còn chú trọng đến quá trình học tập Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá không chỉ dừng lại ở khả năng tái hiện tri thức mà còn nhấn mạnh vào khả năng áp dụng kiến thức để giải quyết các nhiệm vụ phức tạp.
Cần sử dụng đa dạng các phương pháp kiểm tra và đánh giá trong giáo dục, bao gồm kiểm tra miệng, kiểm tra viết và bài tập thực hành Việc kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan đang trở nên phổ biến, đặc biệt trong các kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học tại Việt Nam Mặc dù trắc nghiệm khách quan mang lại nhiều ưu điểm cho các kỳ thi này, nhưng không nên lạm dụng nó trong quá trình đào tạo, vì nhược điểm chính của phương pháp này là khó đánh giá khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề phức tạp.
3 Định hướng xây dựng câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực HS
Dạy học định hướng năng lực yêu cầu thay đổi mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá Trong đó, việc điều chỉnh quan niệm và xây dựng các nhiệm vụ học tập, câu hỏi và bài tập đóng vai trò quan trọng.
3.1 Tiếp cận bài tập định hướng năng lực
Các nghiên cứu thực tiễn về bài tập trong dạy học đã rút ra những hạn chế của việc xây dựng bài tập truyền thống như sau:
- Tiếp cận một chiều, ít thay đổi trong việc xây dựng bài tập, thường là những bài tập đóng.
- Thiếu về tham chiếu ứng dụng, chuyển giao cái đã học sang vấn đề chưa biết cũng như các tình huống thực tiễn cuộc sống.
- Kiểm tra thành tích, chú trọng các thành tích nhớ và hiểu ngắn hạn.
- Quá ít ôn tập thường xuyên và bỏ qua sự kết nối giữa cái đã biết và cái mới.
- Tính tích lũy của việc học không được lưu ý đến một cách đầy đủ…
Còn đối với việc tiếp cận năng lực, những ưu điểm nổi bật là:
Trọng tâm của việc học không chỉ nằm ở các thành phần tri thức hay kỹ năng riêng lẻ, mà là khả năng vận dụng phối hợp các thành tích khác nhau để giải quyết một vấn đề mới.