Lịch sử nghiên cứu việc sử dụng phế liệu tự tạo đồ chơi cho trẻ mẫu giáo
Những nghiên cứu ở nước ngoài
Theo Tổ chức Thế giới về giáo dục trẻ em ở giai đoạn sơ khai, hoạt động vui chơi đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện của trẻ cả về thể chất lẫn tinh thần Đồ chơi không chỉ là công cụ giải trí mà còn giúp trẻ phát triển các khía cạnh nhân cách, trí tuệ và sức khỏe, đồng thời khám phá thế giới xung quanh Sự phát triển của trẻ được hỗ trợ bởi ba nhóm đồ chơi chính: đồ chơi phát triển thể chất, đồ chơi phát triển trí tuệ và đồ chơi phát triển cảm xúc, phù hợp với từng độ tuổi.
Buckminster Fuller, một nhà giáo dục nổi tiếng, cho rằng mọi trẻ em khi sinh ra đều là thiên tài, nhưng 80% khả năng thiên tài này bị hủy hoại trong 6 năm đầu đời Nghiên cứu cho thấy trẻ em học ngôn ngữ tốt hơn bất kỳ nhà ngôn ngữ học nào trong hai năm đầu và sử dụng ngôn ngữ thành thạo trong ba đến bốn năm sau Do đó, việc hướng dẫn trẻ học từ sớm qua trò chơi hàng ngày là rất quan trọng để phát huy khả năng tự nhiên của chúng.
Cha mẹ có thể thay vì mua đồ chơi đắt tiền cho trẻ, hãy phối hợp với giáo viên để tạo ra những món đồ chơi tự tạo giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo Các loại đồ chơi phát triển trí tuệ như xếp hình, cắt dán, tô màu và phân biệt màu sắc không chỉ kích thích trí tưởng tượng mà còn giúp trẻ phát triển sự khéo léo và tự tin Những đồ chơi này yêu cầu trẻ hoàn thành sản phẩm từ các thành phần cơ bản, như bộ xếp hình khối, giúp trẻ phát huy khả năng sáng tạo Theo giáo sư Glenn Doman, việc kích thích trí tuệ trẻ trong giai đoạn đầu đời là rất quan trọng để phát triển trí thông minh Nếu không được sử dụng, các tế bào não sẽ mất chức năng, dẫn đến sự chậm phát triển trí tuệ Trẻ em có thể chơi với bất cứ thứ gì xung quanh, và đồ chơi đã tồn tại từ nền văn minh cổ đại như xe thồ nhỏ hay đồ chơi con khỉ trượt trên dây cho thấy tầm quan trọng của trò chơi trong sự phát triển của trẻ.
Những đồ chơi cổ xưa được làm từ vật liệu tự nhiên như đá, củi và đất sét đã tồn tại hàng nghìn năm Trẻ em Ai Cập cổ đại đã vui chơi với những búp bê có tóc giả và các bộ phận làm từ đá, gốm và gỗ.
Trong Hy Lạp và La Mã cổ đại, trẻ em thường chơi với búp bê làm từ sáp hoặc terracotta, cùng với các đồ chơi như khúc củi nhỏ, cung và yo-yo Khi đến tuổi trưởng thành, đặc biệt là các bé gái, họ sẽ dâng hiến đồ chơi cho các vị thần Vào đêm trước ngày cưới, các cô gái trẻ khoảng 14 tuổi sẽ thực hiện nghi thức mang búp bê của mình đến một ngôi đền như một biểu tượng của sự trưởng thành.
Trò chơi câu đố cơ học cổ nhất có nguồn gốc từ Hy Lạp và xuất hiện vào thế kỷ thứ 3 TCN, với cấu trúc gồm 1 ô vuông chia thành 14 phần, cho phép người chơi tạo ra nhiều hình dạng khác nhau Đến đầu thế kỷ 17, Iran đã phát triển một loại câu đố mới gọi là "puzzle-lock".
Những nghiên cứu ở Việt Nam
Kết quả khảo sát cho thấy việc tự làm đồ dùng, đồ chơi của giáo viên và trẻ là nhu cầu thiết yếu, làm phong phú hoạt động tại trường mầm non Nhiều sản phẩm ý tưởng tốt đã được tuyển chọn và nhân rộng, giúp giáo viên khắp nơi sáng tạo và áp dụng Hoạt động này không chỉ phát huy năng lực của giáo viên mà còn phù hợp với tâm sinh lý trẻ, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi Đây là hình thức hiệu quả trong chăm sóc giáo dục trẻ, giúp trẻ học tập, thực hành, trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng cần thiết Qua đó, trẻ thực hiện nhiệm vụ nhận thức một cách nhẹ nhàng và tự nguyện, phù hợp với khả năng của mình.
Việt Nam đang được xem là thị trường tiêu thụ đầy tiềm năng đối với ngành
Thị trường đồ chơi trẻ em tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ nhờ vào tỷ lệ trẻ em (0-14 tuổi) chiếm 36% trong tổng dân số 85 triệu người Mức sống của người dân cũng được cải thiện, tạo điều kiện cho các gia đình mua sắm đồ chơi cho con cái Các sản phẩm đồ chơi hiện có mặt từ chợ quê đến siêu thị và cửa hàng nhỏ Tuy nhiên, thị trường đồ chơi trong nước chủ yếu do các doanh nghiệp tư nhân nhỏ lẻ sản xuất, dẫn đến tình trạng manh mún và không đáp ứng đủ nhu cầu Mặc dù có nhu cầu lớn, sản phẩm đồ chơi Việt Nam vẫn chưa thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu, đặc biệt là đồ chơi Trung Quốc, do thiếu tính đa dạng và công nghệ tiên tiến Các sản phẩm đồ chơi truyền thống của Việt Nam cũng chưa được phát huy tối đa, khiến cho "made in Vietnam" chỉ giữ một vị trí khiêm tốn trên thị trường.
Theo thống kê, 87,77% đồ chơi nhập khẩu vào Việt Nam có xuất xứ từ Trung Quốc, với 180 lô đạt yêu cầu về chất lượng và ghi nhãn, trong khi nhiều lô khác không được ghi nhãn đầy đủ Tuy nhiên, thực tế còn nhiều đồ chơi nhập lậu không đảm bảo chất lượng, gây nguy hiểm cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ nhỏ Đồ chơi an toàn thường có giá cao, khiến người tiêu dùng chỉ có thể lựa chọn những sản phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc Hầu hết các sản phẩm này đều thiếu thông tin bắt buộc, như nhãn phụ và cảnh báo an toàn, và nhiều loại còn chứa hóa chất độc hại Những đồ chơi mang tính bạo lực, như súng bắn máu hay mặt nạ kinh dị, vẫn được bày bán công khai, ảnh hưởng tiêu cực đến nhân cách trẻ em Sự vô tình của cha mẹ, lợi nhuận của nhà cung cấp và sự lỏng lẻo trong quản lý nhà nước đang tạo ra mối nguy cho thế hệ tương lai.
Lý luận về việc sử dụng phế liệu tự tạo đồ chơi cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 11 1 Phế liệu
Trẻ 5-6 tuổi
1.2.2.1 Đặc điểm tâm sinh lí của trẻ Đặc điểm sinh lý:
Sự phát triển thể chất của trẻ ở độ tuổi này đã tương đối hoàn thiện, đánh dấu giai đoạn chững lại trong biểu đồ phát triển Trẻ bắt đầu có khả năng độc lập về mặt sinh lý và thực hiện tốt các vận động cơ bản, từ đó mở rộng khả năng tiếp cận môi trường xung quanh Vận động tinh của trẻ cũng phát triển tốt, cho phép trẻ tự phục vụ trong sinh hoạt như cài cúc hay kéo phéc-mơ-tuya Đây là cơ hội để trẻ luyện tập và phát triển vận động tinh thông qua các bài tập làm đồ chơi từ phế liệu Các phẩm chất vận động như thăng bằng, nhanh nhẹn, và khéo léo được trẻ thực hiện tương đối tốt, hỗ trợ cho các hoạt động cơ bản và tinh Trẻ cũng dần nhận thức được những vật dụng nguy hiểm và có cách ứng xử phù hợp, giúp giáo viên mầm non yên tâm hơn trong việc mở rộng mối quan hệ của trẻ với môi trường xung quanh.
Khả năng tự phục vụ và hỗ trợ người khác của trẻ được cải thiện rõ rệt, cho thấy trẻ đã có ý thức về bản thân và đồ dùng cá nhân Giáo viên mầm non có thể hướng dẫn trẻ nhận biết những đồ dùng không cần thiết, lý do không cần và cách xử lý chúng một cách hiệu quả, không chỉ cho bản thân mà còn cho người khác.
Sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt) trong cuộc sống hàng ngày giúp trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động như làm đồ chơi từ phế liệu Qua việc lắng nghe và hiểu những hướng dẫn từ cô giáo, trẻ không chỉ học được cách thực hiện mà còn phát triển tư duy logic thông qua việc tự tạo ra sản phẩm Điều này cũng giúp trẻ cải thiện kỹ năng ngôn ngữ nói khi diễn đạt quá trình làm và ý nghĩa của sản phẩm Ở độ tuổi 5-6, ý thức bản ngã của trẻ bắt đầu hình thành, và việc tham gia vào các hoạt động sáng tạo từ phế liệu mang lại cho trẻ cơ hội khám phá bản thân, nhận thức về nhu cầu, khả năng và mong muốn của chính mình.
Tính chủ định trong các hoạt động tâm lý của trẻ được thể hiện qua khả năng chú ý lâu dài, nỗ lực và kinh nghiệm sống Việc cho trẻ tham gia vào quá trình tạo hình sản phẩm từ phế liệu không chỉ phát triển tính chủ định mà còn củng cố kỹ năng tư duy Ở độ tuổi này, trẻ bắt đầu phát triển tư duy trực quan sơ đồ và yếu tố tư duy logic, giúp trẻ nhận ra mối liên hệ giữa các sự vật Quá trình quan sát và làm đồ chơi từ phế liệu sẽ thúc đẩy sự phát triển này, góp phần nâng cao khả năng khái quát và tư duy logic của trẻ.
Tình cảm của trẻ em phát triển theo chiều sâu, không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận thế giới xung quanh mà còn gia tăng các cung bậc cảm xúc Giáo viên mầm non có thể tận dụng hoạt động làm đồ chơi từ phế liệu để thúc đẩy sự phát triển tình cảm giữa cô và trẻ, cũng như giữa các trẻ với nhau.
1.2.2.2 Đồ chơi đối với trẻ 5-6 tuổi Đồ dùng đồ chơi (ĐDĐC) có tác dụng lớn lao đến việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ Chính những đồ chơi này giúp trẻ được thao tác, được hoạt động, trải nghiệm, được thể hiện những nhu cầu cá nhân, được phát triển cân đối hài hòa, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện.
Đồ chơi là một phần không thể thiếu trong tuổi thơ của trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn mầm non Chúng không chỉ mang lại niềm vui mà còn là công cụ để trẻ khám phá thế giới xung quanh và phát triển khả năng tưởng tượng Đồ chơi đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của trẻ, giống như thực phẩm, quần áo hay sách giáo khoa đối với học sinh Do đó, việc lựa chọn đồ chơi phù hợp cho trẻ em là vấn đề cần được xã hội, đặc biệt là các nhà giáo dục và nhà thiết kế đồ chơi, quan tâm.
Trẻ em cần nhiều cơ hội học hỏi và khám phá thông qua việc chơi hàng ngày, vì chơi là phương pháp học tập hiệu quả giúp trẻ tìm tòi và phát triển kỹ năng trong nhiều tình huống Đồ chơi đóng vai trò quan trọng, tương tự như cuốc cày đối với nông dân hay máy móc đối với công nhân, giúp trẻ rèn luyện thể lực và khám phá thế giới xung quanh Đồ chơi không chỉ thỏa mãn nhu cầu vui chơi mà còn giúp trẻ làm quen với các đặc điểm, tính chất của đồ vật và công dụng của chúng trong cuộc sống Hơn nữa, đồ chơi còn là phương tiện giúp trẻ nhận thức mối quan hệ xã hội, chuẩn bị cho việc hòa nhập vào cộng đồng và phát triển thể chất, tư duy trước khi bước vào tiểu học.
1.2.2.3 Đồ chơi từ phế liệu đối với trẻ 5- 6 tuổi:
Trẻ em cần đồ chơi như người lớn cần hy vọng, vì đồ chơi mang lại niềm vui và cơ hội khám phá Đồ chơi từ phế liệu là một phần quan trọng trong thế giới đồ chơi, giúp trẻ phát triển khi tiếp xúc với môi trường xung quanh Những món đồ chơi này mở ra cánh cửa mới với nhiều điểm hấp dẫn mà đồ chơi thương mại không có, đặc biệt là tính độc đáo của từng sản phẩm Điều này rất phù hợp với tâm lý trẻ em, vì chúng thường có khả năng chú ý và tập trung thấp, thích những điều mới lạ và dễ chán Đồ chơi từ phế liệu sẽ luôn là nguồn thu hút không bao giờ cạn cho trẻ em.
Đồ chơi từ phế liệu không chỉ đáp ứng nhu cầu sáng tạo mà còn giúp trẻ em thể hiện bản thân Khi tham gia cùng giáo viên để tạo ra đồ chơi, trẻ không chỉ thực hiện một nhiệm vụ mà thực sự đang trải nghiệm quá trình chơi Sản phẩm cuối cùng không chỉ là đồ chơi mà còn là minh chứng cho sự tham gia và cảm xúc của trẻ, với tình cảm dành cho đồ chơi tương ứng với mức độ và thời gian tham gia của chúng.
Đồ chơi từ phế liệu mang đến sự phong phú cho nội dung chơi của trẻ em Với tính độc đáo, những món đồ chơi này kích thích trí tưởng tượng và sáng tạo, cho phép trẻ em phát huy vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của mình, từ đó tạo ra những hình thức chơi đa dạng và thú vị.
Trẻ em tự hướng dẫn nhau trong việc chơi, phát triển nội dung trò chơi một cách tự nhiên và phong phú Đồ chơi, đặc biệt là những sản phẩm từ phế liệu, đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích trẻ sáng tạo và phát triển nội dung chơi mà không cần sự can thiệp từ giáo viên mầm non Điều này không chỉ giúp trẻ em tự lập mà còn tạo ra sức hấp dẫn lớn trong quá trình học hỏi và khám phá.
Đồ chơi từ phế liệu đáp ứng nhu cầu khám phá không ngừng của trẻ mầm non, những em luôn tràn đầy năng lượng Trong khi người lớn thường cảm thấy mệt mỏi với sự hiếu động của trẻ và gán cho chúng cái mác “quậy phá”, thì tính dễ hư hỏng của đồ chơi từ phế liệu lại trở thành ưu điểm Nó tạo cơ hội cho trẻ thực hiện hành động “thử và sai”, giúp trẻ học hỏi một cách ít tốn kém và không sợ bị la mắng Đồ chơi từ phế liệu thực sự là một phương tiện tuyệt vời cho sự sáng tạo và khám phá của trẻ.
Nghiên cứu lịch sử sử dụng phế liệu để tạo đồ chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở cả nước ngoài và Việt Nam cho thấy tầm quan trọng của đồ chơi trong việc phát triển tâm sinh lý của trẻ Đồ chơi không chỉ đáp ứng nhu cầu vui chơi thiết yếu mà còn hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần Việc nắm rõ các khái niệm, phân loại và kỹ thuật làm đồ chơi từ phế liệu giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đặc điểm và nhu cầu chơi của trẻ.
- 6 tuổi ở các trường mầm non, sau đây là phần thực trạng.
THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG PHẾ LIỆU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP NĂNG CAO VIỆC SỬ DỤNG PHẾ LIỆU ĐỂ TẠO RA ĐỒ CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM
Thực trạng việc sử dụng phế liệu để tạo ra đồ chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại một số trường MN trên địa bàn TP Thủ Dầu Một
• • 9 • • 9 1 • • 9 tuổi tại một số trường MN trên địa bàn TP Thủ Dầu Một.
2.1.1 Thực trạng về nhận thức của GV
2.1.1.1 Thực trạng về nhận thức của GV về sự đa dạng, phong phú của phế liệu
Tìm hiểu thực trạng về nhận thức của giáo viên về sự đa dạng, phong phú của phế liệu, chúng tôi có 5 câu hỏi trong phiếu khảo sát.
Câu 1: Như thế nào là “ phế liệu dùng làm đồ chơi cho trẻ ” ?
Với câu hỏi này chúng tôi có các hướng trả lời của giáo viên:
Phế liệu có đặc điểm nổi bật là đã qua sử dụng, điều này được xác nhận bởi 100% phiếu câu hỏi từ giáo viên Như vậy, đặc điểm đã qua sử dụng và tái sử dụng gần như là yếu tố chủ chốt trong việc hình thành phế liệu.
- Mục đích của đồ dùng, vật liệu đã qua sử dụng: làm đồ chơi cho trẻ 100% giáo viên đều có cùng ý kiến này.
Hai đặc điểm quan trọng của khái niệm "phế liệu dùng làm đồ chơi cho trẻ" đã được giáo viên mầm non, đặc biệt là giáo viên lớp 5-6 tuổi, hiểu và nắm vững Những giáo viên này thường có kinh nghiệm giảng dạy ở nhiều độ tuổi khác nhau trong lứa tuổi mầm non và đã từng làm đồ chơi cho trẻ trong lớp cũng như tham gia các cuộc thi Do đó, họ có kiến thức vững chắc về việc sử dụng phế liệu để tạo ra đồ chơi cho trẻ em.
Ngoài hai yêu cầu chính, nhiều phiếu đề xuất cần đảm bảo an toàn cho trẻ em và có lợi cho môi trường Khoảng 1/3 số phiếu nhấn mạnh tính an toàn của đồ chơi cho trẻ mầm non, cho thấy đây là một yếu tố quan trọng mà các giáo viên cần lưu ý.
Câu 2 : Theo cô, như thế nào là sự đa dạng, phong phú của phế liệu ?
Câu hỏi này cho thấy sự đa dạng trong cách trả lời của giáo viên, phản ánh nhận thức khác nhau giữa các giáo viên.
Sự đa dạng và phong phú của phế liệu thể hiện ở khả năng tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau từ một vật liệu đã qua sử dụng Khoảng 30% ý kiến đồng tình với quan điểm này, mặc dù cách diễn đạt có thể khác nhau Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa sự đa dạng của phế liệu và sự sáng tạo của con người, bởi chính con người là người nhận diện và liên kết hình ảnh từ thế giới xung quanh với vật liệu phế liệu để tạo ra những sản phẩm mới.
Sự đa dạng và phong phú của phế liệu được hiểu qua hai khía cạnh chính: chất liệu và đồ dùng trong cuộc sống Theo một khảo sát, có 30% giáo viên đồng tình với quan điểm này Đặc biệt, sự phong phú của phế liệu không chỉ đến từ nhiều loại chất liệu mà còn từ những đồ vật được sản xuất trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài qua nhiều kênh khác nhau, tạo nên một thế giới đồ dùng rộng lớn và đa dạng.
Sự đa dạng và phong phú của phế liệu có thể được hiểu qua màu sắc và hình dạng của chúng Khoảng 10% giáo viên đã nhận định theo hướng này, cho thấy rằng sự đa dạng về màu sắc và hình dạng thực chất phản ánh sự phong phú của các đồ vật trong cuộc sống hàng ngày.
Như vậy, cách hiểu thứ hai và thứ ba có phần tương đương nhau, nhưng cách hiểu thứ hai sẽ tốt hơn vì nó trọn vẹn hơn.
30% còn lại bỏ qua không trả lời câu hỏi này.
Nhận thức của giáo viên về sự đa dạng của phế liệu cần được chú trọng, vì tỷ lệ hiểu biết chưa đầy đủ vẫn còn cao Điều này dẫn đến việc giáo viên khó nhận diện phế liệu trong cuộc sống hàng ngày Khi quan sát tinh tế hơn, chúng ta có thể phát hiện ra những đồ vật mà người khác cho là không còn cần thiết Phế liệu luôn hiện hữu với sự đa dạng và phong phú, là một thuộc tính ổn định trong thế giới xung quanh.
Câu 3: Theo cô, phế liệu dùng làm đồ chơi cho trẻ dễ kiếm hay không?
Phế liệu dễ kiếm và 100% giáo viên đều nhất trí với điều này Sự dễ dàng này đến từ việc phế liệu hiện diện xung quanh chúng ta, tồn tại trong cuộc sống hàng ngày và có mặt ở khắp mọi nơi.
Có 2 phiếu vừa cho rằng dễ kiếm và cũng vừa cho rằng khó kiếm Giải thích vì sao dễ kiếm, các giáo viên này đưa ra lý do tương tự như trên Giải thích vì sao khó kiếm phế liệu trong cuộc sống xung quanh, các giáo viên cho rằng không có thời gian để tìm cái phù hợp với nhu cầu của mình, không biết cách phối hợp với phụ huynh.
Câu 4: Có thể kiếm phế liệu ở đâu ?
Có hai cách để trả lời câu hỏi về việc giáo viên mầm non kiếm phế liệu Thứ nhất, nhiều giáo viên cho rằng việc này là trách nhiệm của họ và họ có thể tìm thấy phế liệu ở khắp nơi Theo khảo sát, 85% giáo viên mầm non đều có quan điểm như vậy.
Phần còn lại là ở hướng thứ hai: vận động phụ huynh ủng hộ Có nghĩa là vận động phụ huynh kiếm phụ, kiếm giúp.
Có một giáo viên ghi rõ rằng có thể kiếm phế liệu ở 3 cách: liên hệ với phụ huynh; gợi ý, khuyến khích trẻ và giáo viên sưu tầm.
Giáo viên mầm non hiện nay chưa áp dụng nhiều nguyên tắc "xã hội hóa trong giáo dục mầm non", mặc dù có sự hỗ trợ từ các lực lượng khác Một giáo viên đã khuyến khích trẻ tìm kiếm phế liệu, đây là phương pháp hiệu quả cần được nhân rộng Việc trẻ tự kiếm phế liệu không chỉ giúp các em quan sát tốt hơn thế giới xung quanh mà còn khuyến khích việc xem xét cách sử dụng đồ dùng cá nhân.
5: Những loại phế liệu nào thích hợp với ngành mầm non ?
Vỏ chai nhựa, hộp sữa và ống hút là những vật liệu được giáo viên mầm non nhắc đến đầu tiên trong danh sách các loại rác thải cần phân loại Sự phổ biến và tính an toàn của chúng khiến chúng xuất hiện trong 100% phiếu câu hỏi, khẳng định vai trò quan trọng của những vật dụng này trong giáo dục về bảo vệ môi trường.
Giáo viên thường ghi chú rất ít về các loại phế liệu từ giấy và vật liệu thiên nhiên như lá cây, cành cây, vỏ quả, quả, và hột Chủ yếu, họ chỉ tập trung vào loại đầu tiên và sử dụng dấu ba chấm để biểu thị sự thiếu thông tin hoặc sự không quan tâm đến các loại phế liệu khác.
Có số ít giáo viên cho rằng tùy thuộc vào giáo viên chọn làm cái gì thì sẽ kiếm những loại phế liệu phù hợp.
Đồ chơi trong trường mầm non chủ yếu được làm từ nhựa, do đó phế liệu an toàn để chế tạo đồ chơi cũng nên là nhựa Những loại phế liệu phù hợp trong ngành mầm non bao gồm nhựa, giấy, cây cỏ, cát và sỏi.
2.1.1.2 Nhận thức của GV về tầm quan trọng của việc sử dụng phế liệu
Câu 1: Sử dụng phế liệu mang lại lợi ích gì ?
Đề xuất một số biện pháp nâng cao việc sử dụng phế liệu để tạo ra đồ chơi
2.2.1 Cơ sở định hướng cho việc đề xuất các biện pháp nâng cao việc sử dụng phế liệu để tạo ra đồ chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
Đồ chơi đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ em, giúp trẻ học hỏi và phát triển kỹ năng cần thiết cho thành công trong học tập và cuộc sống Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em chủ yếu học thông qua việc chơi, và đồ chơi giáo dục đặc biệt giúp nâng cao ý thức bản thân, trách nhiệm, hành vi xã hội, cũng như hoàn thiện kỹ năng vận động, quan sát, tư duy logic và giải quyết vấn đề, bên cạnh các kỹ năng cơ bản như nghe, nói, đọc và viết.
Đồ chơi là nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của trẻ mầm non Để thỏa mãn hoạt động vui chơi của trẻ, giáo viên mầm non có thể tự tay làm đồ chơi từ nguyên vật liệu phế liệu dễ kiếm và đa dạng Những vật liệu này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn gần gũi với hoạt động của trẻ, giúp phát triển toàn diện Các đồ chơi tự tạo từ những nguyên liệu đơn giản như vỏ chai nhựa hay vỏ lon bia mang lại sự hứng thú và sáng tạo cho trẻ, đồng thời thể hiện sự khéo léo của giáo viên.
Đồ chơi đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ em, nhưng không phải tất cả trẻ em đều có đủ đồ chơi, đặc biệt là ở những lớp điểm lẻ trong trường Giáo viên mầm non thường tự làm đồ chơi để bổ sung cho lớp, nhằm giảm thiểu chi phí và khắc phục sự thiếu thốn Trẻ em rất thích thú với các loại đồ chơi, đặc biệt là những đồ chơi tự làm đơn giản, giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh, giải trí và học tập Việc tạo ra đồ chơi từ nguyên vật liệu phế thải không chỉ đáp ứng nhu cầu chơi của trẻ mà còn góp phần bảo vệ môi trường, đặc biệt là tại các trường mầm non ở vùng sâu, vùng xa và khó khăn.
Trong thời đại công nghiệp hóa và hiện đại hóa ngày nay, đồ chơi cho trẻ em trở nên phong phú và hiện đại hơn bao giờ hết Tuy nhiên, bên cạnh những loại đồ chơi bổ ích, vẫn tồn tại không ít sản phẩm mang tính bạo lực và độc hại, không phù hợp với sự phát triển của trẻ Đồ chơi giáo dục, giúp phát triển trí tuệ, cần được bổ sung đa dạng để kích thích sự tò mò và ham hiểu biết của trẻ Việc lựa chọn đồ dùng và đồ chơi phù hợp với từng giai đoạn phát triển trí tuệ sẽ góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển khả năng tư duy của trẻ.
Trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 5 tuổi, luôn có nhu cầu khám phá và tạo ra đồ chơi mới Để đáp ứng nhu cầu này, giáo viên mầm non cần sáng tạo ra nhiều đồ dùng và đồ chơi phù hợp với nội dung bài dạy và các tình huống giáo dục Trẻ nhỏ thường thích thú với những đồ chơi mới lạ, đặc biệt là những sản phẩm do chính tay chúng tạo ra Tuy nhiên, các đồ chơi hiện có trong lớp học thường mang tính phổ biến, số lượng hạn chế và ít thay đổi, dẫn đến việc trẻ không thể phát huy tối đa tính sáng tạo trong các hoạt động học tập.
Trong cuộc sống hàng ngày, nhiều sản phẩm như vỏ chai, hộp xốp, và túi nilon thường bị bỏ đi, nhưng chúng lại là nguồn vật liệu phong phú có thể tái sử dụng để tạo ra đồ dùng và đồ chơi hữu ích Nếu chúng ta thu gom và sáng tạo, những vật liệu này có thể biến thành ô tô, tàu hỏa, hoặc đồ chơi giáo dục như trò chơi “lật nắp chai” để hỗ trợ trẻ học toán và chữ viết Việc làm này không chỉ tiết kiệm chi phí mua
2.2.2 Một số biện pháp nâng cao việc sử dụng phế liệu để tạo ra đồ chơi cho trẻ f f i Át mẫu giáo 5-6 tuổi
Biện pháp 1: Thu thập phế liệu
Phế liệu sắt, thép, chì, đồng, nhôm, phế liệu xốp, phế liệu chai nhựa, hộp giấy, bánh xe máy, lon bia, ống nhựa.
+ Nơi chứa (đơn giản, diện tích nhỏ)
Góc nhỏ trong phòng để đồ dùng đồ chơi của trường
+ Tiết kiệm từ gia đình của GV
Giáo viên thường tận dụng các phế liệu như hộp sữa, lon bia, xốp, len vụn, vải vụn, gỗ và giấy gói kẹo để sáng tạo đồ dùng và đồ chơi cho trẻ em Việc này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn khuyến khích trẻ em tham gia vào các hoạt động thủ công, phát triển kỹ năng sáng tạo và bảo vệ môi trường.
Vào đầu năm học, nhà trường tổ chức họp phụ huynh để thông báo về kế hoạch chung cũng như kế hoạch cụ thể của nhóm, lớp Trong buổi họp, nhà trường sẽ trình bày về việc thực hiện kế hoạch làm đồ dùng và đồ chơi từ phế liệu, nhằm phục vụ cho các hoạt động của cô giáo và trẻ em.
Nêu lên tầm quan trọng của việc làm đồ dùng, đồ chơi từ phế liệu để cùng đưa ra biện pháp thống nhất kết hợp.
Vận động phụ huynh và giáo viên cùng nhau sưu tầm và đóng góp phế liệu cũng như đồ vật từ cuộc sống hàng ngày nhằm giúp cô và trẻ tạo ra đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho các hoạt động học tập và vui chơi.
+ Liên kết với đoàn thanh niên Đoàn Thanh Niên sẽ tuyên truyền, quyên góp, vận động các thanh thiếu niên, nhà dân,
Kho chứa ở trường mầm non có thể một góc nhỏ nơi để dụng cụ đồ dùng, đồ chơi hay một phòng riêng nếu như trường rộng.
+ Phân loại phế liệu dựa vào chất lượng
Phế liệu còn có khả năng sử dụng được và phế liệu không có khả năng sử dụng
Biện pháp 2: Xử lý phế liệu
Với lon, chai nhựa thì nên rửa sạch bằng nước rửa chén hoặc xà phòng để đảm bảo vệ sinh, giấy nhỏ thì loại bỏ,
Chỉ vài tiếng là xong.
+ Học hỏi kinh nghiệm của người khác
+ Học cách làm đồ dùng, đồ chơi qua ti vi, sách báo, tài liệu giáo dục mầm non
+ Học cách làm ĐDĐC qua việc tham quan học tập các trường bạn trong và ngoài huyện
+ Hướng dẫn giáo viên tận dụng phế liệu để làm ĐDĐC
+ Phân loại phế liệu (lấy và loại bỏ)
Phế liệu nhỏ quá không dùng được thì loại bỏ, phế liệu dùng được để lại xài.
+ Bán những phế liệu không xài để mua đồ cần làm
Phế liệu như: Chai, lon, giấy, không xài được thì nên bán đi để lấy tiền mua keo nến, keo hai mặt, về làm đồ dùng, đồ chơi.
Biện pháp 3: Làm đồ chơi từ phế liệu
Chỉ 1 hoặc hai tiếng sẽ tạo ra được sản phẩm từ phế liệu
Các đồ chơi sáng tạo từ chất phế thải thu hút trẻ em như bánh xe sơn màu để nhảy lò cò, xích đu, xe trượt làm từ ván gỗ và ống nhựa, ghế ngồi từ chai nước, trống từ hộp bánh và bong bóng, cùng cây đàn làm từ ống tre hoặc gạch, tạo ra những âm thanh thú vị.
Internet là phương tiện hữu hiệu nhất, hầu như ở đó luôn có cách hướng dẫn làm hay có các mẫu làm sẵn để mình tham khảo.
Mỗi giáo viên đều có sự sáng tạo riêng, vì vậy việc học hỏi từ đồng nghiệp là một phương pháp hiệu quả Chẳng hạn, từ một cái chai, các cô có thể tạo ra nhiều sản phẩm sáng tạo, học hỏi lẫn nhau và thể hiện năng khiếu cá nhân Ngoài ra, việc tự sáng tạo đồ dùng phục vụ cho hoạt động, vệ sinh và lao động cũng rất quan trọng, như tận dụng can nước rửa bát để làm gàu hót rác, hoặc tạo ra những chiếc chổi lúa từ rơm nếp và bình tưới từ hộp sữa bột lớn.
- Làm nhiều đồ dùng phục vụ hoạt động có chủ đích như:
Hoạt động âm nhạc có thể được sáng tạo từ những vật liệu tái chế như vỏ hộp thạch, hộp bánh bằng tôn hay sắt, và hộp đựng chè để làm thành các nhạc cụ như xắc xô và trống Ngoài ra, những chiếc vợt muỗi hỏng có thể biến thành đàn, trong khi các đạo cụ như cánh Ong, cánh Bướm được làm từ giấy li nông cũ và giấy bóng kính sẽ tạo thêm sự sinh động cho tiết mục biểu diễn của trẻ trong buổi tổng họp.
Hoạt động LQV Toán và LQV chữ viết có thể được thực hiện sáng tạo bằng cách tận dụng các vật liệu như vỏ lon bia, vỏ hộp sữa bột, cốc nhựa cũ, bóng nhựa, xốp màu, gai dính và dây điện Những nguyên liệu này sẽ được sử dụng để tạo ra đồ dùng học tập mang tên “Sâu con học chữ, học toán”, phù hợp với chủ đề Động vật.
Hoạt động tạo hình trong giáo dục mầm non sử dụng các vật liệu phế liệu như xốp ép, vỏ lọ hồ dán, đĩa CD hỏng, và nhiều loại vật liệu khác để tạo ra những hình ảnh sinh động như con thỏ, rối, cá, gà, vịt, mèo, gấu, và bướm Qua việc sử dụng những sản phẩm này, cô và trẻ không chỉ phát triển kỹ năng sáng tạo mà còn áp dụng chúng trong các hoạt động học tập như Toán, hoạt động góc, và xây dựng nhân vật cho các câu chuyện, từ đó tạo ra một môi trường học tập thú vị và bổ ích.
Hoạt động LQ Văn học, Hoạt động NB phân biệt, NB tập nói: con Gà trống- con vịt
Hoạt động khám phá và phát triển thể chất cho trẻ em có thể được thực hiện thông qua việc sử dụng các vật liệu tái chế như xốp ép, xốp màu, bột màu, thùng cát tông, lõi vệ sinh và bóng nhựa cũ từ hộp sữa Trẻ sẽ được tạo cơ hội để xây dựng “Mô hình động vật sống trong rừng” với các yếu tố như nấm, cà rốt, voi và hươu, sử dụng các vật liệu như hộp sữa tươi bằng giấy, thùng cát tông và cành cây khô Qua đó, trẻ không chỉ tìm hiểu và khám phá mà còn tham gia vào các trò chơi sáng tạo và thú vị.
Các ĐDĐC phục vụ Hoạt động vui chơi, Hoạt động góc:
Kết luận chung
Sử dụng phế liệu tại trường mầm non không chỉ là một hoạt động thường xuyên mà còn mang lại ý nghĩa lớn trong giáo dục mầm non Việc tận dụng phế liệu một cách hiệu quả góp phần phát triển hoạt động giáo dục, đặc biệt khi trẻ em tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm và đồ chơi từ phế liệu Hoạt động này không chỉ có lợi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi mà còn hỗ trợ giáo viên mầm non, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục mầm non nói chung.
Hiện nay, các nhà giáo dục đang chú trọng đến việc tạo ra đồ chơi từ phế liệu, thể hiện sự sáng tạo và đa dạng trong hoạt động giáo dục Tuy nhiên, khảo sát thực trạng cho thấy việc sử dụng đồ chơi từ phế liệu chưa đạt hiệu quả cao trong giáo dục Trẻ em chưa được tham gia vào quá trình sản xuất đồ chơi này, mà chúng chủ yếu chỉ được trưng bày trong các kỳ thi hàng năm Việc sử dụng đồ chơi từ phế liệu trong giảng dạy và giờ chơi của trẻ vẫn còn rất hạn chế.
Hiện nay, giáo viên gặp khó khăn trong việc khắc phục những hạn chế của đồ chơi làm từ phế liệu do lớp học đông học sinh và khối lượng công việc lớn Điều này dẫn đến việc chưa khai thác tối đa lợi ích của đồ chơi phế liệu trong giáo dục mầm non.
Dựa trên nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đã đề xuất một số biện pháp hiệu quả để sử dụng đồ chơi từ phế liệu Kết quả thực nghiệm ban đầu và ý kiến từ giáo viên mầm non cho thấy những biện pháp này rất khả thi.
So với nhiệm vụ của đề tài đã đặt ra, đề tài đã đạt được những kết quả sau:
- Bước đầu xây dựng được cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng đồ chơi làm từ phế liệu cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi sử dụng.
Để sử dụng hiệu quả đồ chơi làm từ phế liệu, cần áp dụng các biện pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa lợi ích từ nguồn nguyên liệu tái chế Tóm lại, với những nỗ lực không ngừng, chúng tôi đã hoàn thành mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đã đề ra.
Một số kiến nghị
Bộ giáo dục và các nhà nghiên cứu cần phối hợp để biên soạn và phổ biến tài liệu hướng dẫn, thiết kế quy trình tự làm đồ chơi cho trẻ mầm non Việc sản xuất các mẫu học liệu mở từ nguồn kinh phí bổ sung là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục Các ĐDĐC phức tạp sẽ hỗ trợ trẻ hoạt động, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc tổ chức hoạt động tự làm ĐDĐC Cán bộ quản lý giáo dục cần đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị cho trường mầm non, đặc biệt chú trọng đến dụng cụ và tài liệu hướng dẫn Tổ chức các lớp bồi dưỡng cho giáo viên nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng làm ĐDĐC cũng là một giải pháp hiệu quả Cần có hình thức khen thưởng để khuyến khích giáo viên sáng tạo trong việc sử dụng nguyên vật liệu địa phương để làm ĐDĐC.