§Ó ph¸t huy nç lùc chñ quan cña tõng em trong viÖc bï lÊp lç hæng kiÕn thøc, gi¸o viªn ph¶i ®éng viªn kÝch thÝch høng thó cña häc sinh tù ®i t×m hiÓu l¹i nguån gèc cña kh¸i niÖm ®· bÞ mÊ[r]
(1)Dạy khái niệm khắc phục
Tình trạng học sinh khái niệm môn toán
I Đặt vấn đề:
Nâng cao chất lợng giảng dạy mục tiêu hàng đầu nhà trờng nhằm đảm bảo cho học sinh năm lớp Với yêu cầu trình độ học vấn phải tơng xứng với chuẩn mực định mà chơng trình giáo dục đề Làm tốt yêu cầu trên, nhà giáo chúng tơi góp phần tích cực vào việc phổ cập giáo dục triệt để độ tuổi, đáp ứng đợc yêu cầu xã hội mong mỏi phụ huynh Đồng thời tăng cờng uy tín cho nhà trờng thân ngời thầy giáo
Nh biết, dạy học nhiệm vụ trọng tâm nhà trờng Chính việc nâng cao hiệu suất lên lớp vấn đề trọng tâm ngời thày giáo Trong hệ thống môn học nay, môn tốn chiếm vị trí hàng đầu phát triển trí tuệ học sinh Có thể nói cách tơng đối học sinh học tốt mơn tốn giúp em học tốt môn khác
Là giáo viên dạy tốn nhiều năm, thân tơi ln tự cố gắng, tự nghiên cứu để tìm phơng pháp giảng dạy có hiệu Tơi nhận thấy tốn học mơn học thống xối nhà trờng Nó có vai trị đặc biệt quan trọng việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp Dạy toán tức "dạy suy nghĩ" "tốn mơn thể thao trí tuệ, giúp nhiều việc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp suy luận, phơng pháp học tập, phơng pháp giải vấn đề, giúp rèn luyện trí thơng minh sáng tạo."
Cũng nh môn học khác, dạy toán việc làm cho học sinh nắm vững khái niệm có ý nghĩa quan trọng Học sinh có nắm xác khái niệm suy luận đắn Đơn giản học sinh có hiểu đầu bài: " Định nghĩa danh từ tốn học có đầu bài" giải tập đợc
II MÊt kh¸i niƯm nguyên nhân cớ dẫn tới viƯc häc To¸n kÐm ë bËc THCS.
Qua tìm hiểu nguyên nhân tợng học sinh học mơn tốn tơi thấy: học sinh học hệ thống khái niệm cũ học ngày bị dần (hiện tợng quên) dẫn tới việc tiếp thu khái niệm kiến thức nói chung thật vất vả hời hợt
Phân tích nguyên nhân học sinh không làm tập, nguyên nhân đợc điều tra là:
- Không làm đợc không hiểu
- Không hiểu đầu khơng hiểu định nghĩa danh từ tốn học có đầu
Ta đánh giá việc học sinh khái niệm quy tụ theo yếu tố sau:
1 Những điểm yếu học sinh việc nắm khái niÖm
a Lĩnh hội: Việc lĩnh hội khái niệm cha đợc hệ thống, cha thấy đợc vị trí chức khái niệm mơn tốn phần lớn dừng lại mức độ học vẹt, cha chịu đào sâu tìm tịi dấu hiệu: Bản chất khái niệm nh tìm hiểu "loại" gần khái niệm
b Tái hiện: Xuất phát từ chỗ lĩnh hội khái niệm cách hời hợt nên nhiều em bị qn khơng nói bị hẳn khái niệm, lĩnh hội không chắn dẫn đến khả tái tái thiếu chớnh xỏc
2 Nguyên nhân việc học sinh mÊt kh¸i niƯm.
a Ng ời dạy : Thiếu sót lớn phổ biến ngời dạy khơng thực phát huy đợc tính tích cực chủ động học sinh trình lĩnh hội khái niệm
- Trong giảng dạy coi hoạt động thày nh hoạt động thông tin chiều
- Truyền thụ kiến thức cách đơn điệu chí dễ dãi cách thái "học sinh học thuộc lịng định nghĩa theo SGK" ý đến việc sử dụng đồ dùng dạy học, giáo cụ trực quan, ví dụ đa thiếu chọn lọc
(2)b VÒ phÝa häc sinh
- Phơng pháp học tập thấp cha biết cách học bài, làm bài, ghi chép - Nhận thức ghi nhớ em chậm, lòng say mê tìm hiểu
III Một số biện pháp khắc phục tình trạng học sinh khái niệm
1 Thực kiểm tra phân loại xác từ đầu năm học
- Trớc hết cần có kế hoạch bàn giao giáo viên cũ mới, nhận xét cần cụ thể với tõng häc sinh
- Tiến hành khảo sát để phân loại cụ thể
- Xác định nội dung mức độ non học sinh việc nắm h thng khỏi nim
2 Cần vạch kế hoạch cụ thể, tích cực nhằm khắc phục tình trạng học sinh mÊt kh¸i niƯm.
Nên xác định phận quan trọng nằm kế hoạch dạy toán giáo viên bậc THCS Mỗi giáo viên phải thấy đợc việc nâng cao chất lợng đợc việc thực kế hoạch
Nội dung kế hoạch cần đề cập đến mức độ thiếu sót nguyên nhân khái niệm Từ bố trí biện pháp khắc phục thơng qua việc dạy khỏi nim mi
3 Biện pháp cải tiến cách dạy.
Vi thc trng hc sinh cần đảm bảo cho em nắm vững khái niệm học, đồng thời phải tái lại đợc khái niệm cũ có liên quan phần nội dung cải tiến cách dạy
Cải tiến cách chuẩn bị bài, soạn dạy phải có yêu cầu cụ thể việc khắc phục trạng học sinh khái niệm
VÝ dơ: Khi d¹y "hình bình hành", công việc cụ thể theo giáo viên cần phải đa vào số câu hỏi có tính chất khắc sâu khái niệm tái khái niệm cũ nh:
- HBH thuộc loại gì?
- Thế gọi hình thang?
- Khi cạnh bên song song? …
Khi chấm chữa giáo viên cần đặc biệt quan tâm tới việc phát kiến thức khái niệm cũ bị để có kế hoạch bổ khuyết
Trong tiết luyện tập giáo viên cần rèn luyện cho học sinh có ý thức hiểu hiểu rõ khái niệm thông qua danh từ tốn học có đầu
VÝ dơ: "Cho tam giác ABC (AB = AC) kéo dài tia phân giác AM đoạn MD = MA Chứng minh tứ giác ABCD hình thoi.?"
Ti khõu phõn tớch u cần cho học sinh định nghĩa danh từ tốn học có đầu Đây hình thức tốt nhất, hiệu việc khắc phục tợng học sinh khái niệm Với tập tốt ta nên xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở cho học sinh
- Thế tam giác? Tam giác cân?
- Tam giác cân ABC (AB = AC) có nghĩa gì? Đâu cạnh bên, góc đáy? - Thế tia phân giác góc
- Kéo dài tia AM có nghĩa gì?
- Nêu cách nhận biết tứ giác hình thoi?
4 Khắc phục trọng tâm, xát đối tợng kết hợp chăm sóc chung tập thể với chăm sóc cá biệt, ơn tập khố ôn tập
Muốn khắc phục trọng tâm, giáo viên phải nghiên cứu nắm thật vững nội dung, yêu cầu trọng tâm hệ thống khái niệm lớp dới, mối liên hệ khái niệm lớp dới với hệ thống khái niệm lớp Cần xác định rõ khái niệm nhiều em bị không nắm vững
5 Coi trọng việc động viên, kích thích hứng thú lịng ham học học sinh, bồi dỡng tinh thần tự khắc phục phơng pháp khắc sâu khái niệm học sinh
Để phát huy nỗ lực chủ quan em việc bù lấp lỗ hổng kiến thức, giáo viên phải động viên kích thích hứng thú học sinh tự tìm hiểu lại nguồn gốc khái niệm bị Từ tạo cho em thói quen nói đến danh từ tốn học
(3)IV Mét sè ví dụ phân chia khái niệm
Trong ging dạy khái niệm mơn tốn Việc dạy phân chia khái niệm có vai trị đặc biệt quan trọng việc hình thành t lơ gic cho học sinh Giúp em nắm đợc hệ thống khái niệm tơi đa số ví dụ phân chia khái niệm
1 HƯ thèng kh¸i niƯm:
Hµm sè y = ax + b, muèn vËy phải cho học sinh phân chia dạng khác cđa hµm sè
Từ phân chia ta có dạng đồ thị tơng ứng cho hàm số * Phân chia dạng đồ thị:
a
b a = a > a <
b =
y
b y =
x
y
y = ax
x
y
x y = ax
b >
y
y = b
x
y
y = ax + b
x
y
y = ax + b
x
b <
y
x
y = b
y
y = ax + b
x
y
1 x
y = ax + b
2 Phân chia hình chóp
y = ax + b
Giá trị a
y = ax + b
víi a > y = ax + bvíi a < y = b
víi a =
y = ax + b
víi b > y = ax + bvíi b < y = ax
với b = Giá trị b
y = y > y <
b=0
b b>0b b<0b
Giá trị b
y=ax y = ax+b
a<0; b<0 b=0
b
b>0 b
b<0 b y = ax+b
a<0; b<0
Giá trị b
Chân đ/cao H
Hình chóp có chân đ ờng
cao tâm đáy Hình chóp có chân đ ờng cao không tâm đáy
H tâm đáy H không tâm đáy
(4)Trong dạy học định nghĩa việc cho học sinh nắm vững cách định nghĩa khái niệm ta cần giúp học sinh làm tốt số hoạt động sau nhằm củng cố vững khái niệm
- NhËn dạng thể khái niệm
Trong ú hot động nhận dạng khái niệm xem xét đối tợng cho có tính chất đặc trng khái niệm hay khơng
Thể khái niệm tạo đối tợng có tính chất đặc trng khái niệm
V KÕt luËn
Căn vào tình hình dạy học Tốn nay, tìm giải pháp hữu hiệu vừa truyền thụ đợc kiến thức vừa bổ sung thiếu sót học sinh: Đảm bảo cho dạy thày giáo có đợc kết cao tất học sinh Xây dựng phơng pháp lên lớp, giúp ngời dạy chủ động tình trạng bất cập kiến thức học sinh vùng nông thôn Xác định đợc hệ thống Toán học chơng trình Tốn bậc học sở giúp chủ động giảng phơng pháp kiến thức Trong tiết dạy khái niệm tiết dạy khơng cịn khơ khan tẻ nhạt nh trớc mà giảng đợc tổ chức sinh động Đối với học sinh học mơn tốn mơn tự nhiên khác sơi
Tóm lại: Khi dạy khái niệm toán học cho học sinh, giáo viên phải biết lựa chọn phơng pháp cho phù hợp với học sinh giúp học sinh hiểu chúng nhớ lâu, vận dụng tốt Bằng phơng pháp cải tiến nêu phần rèn đợc kỹ vận dụng khái niệm định lý vào giải tốn cho học sinh, nâng cao trí tuệ, mang tính tập trung, khơng cịn bỡ ngỡ, khơng lúng túng Trong năm trớc cha cải tiến phơng pháp giảng dạy, số em học sinh giỏi mơn tốn ít, chí có học sinh ngại học tốn khơng hiểu Trong năm học này, cải tiến phơng pháp dạy học "Lấy học sinh làm trung tâm" Thì tơi thấy chất lợng học sinh tăng lên rõ rệt Qua đợt khảo sát chất lợng, mơn tốn tơi tăng từ 65% đến 74%, lên 90% Tôi hi vọng thờng xuyên cải tiến phơng pháp dạy học chất lợng mơn tốn khơng dừng số 90% mà cao
Trên số kinh nghiệm cải tiến phơng pháp giảng dạy Tơi mong đợc đóng gúp ý kiến giúp đỡ đồng nghiệp…
Hỡnh chúp u
Hình chóp có chân đ ờng
cao tâm đáy Hình chóp có chân đ ng cao khụng l tõm ỏy
Hình chóp thẳng
Đáy
Đáy
u Khụng u
Hỡnh chóp có đáy đa giác
đều Hình chóp th ờng