Quá trình phát triển văn xuôi sau 1975 được cô giáo Lê Thị Như Ý biên soạn một cách khái quát ngắn gọn nhất, giúp cho các bạn sinh viên ngành Ngữ Văn dễ dàng nắm được những nội dung cơ bản của văn xuôi sau năm 1975, phục vụ cho quá trình tìm hiểu văn xuôi được dễ dàng và có một tài liệu ôn thi ngắn gọn đầy đủ nhất
Q TRÌNH PHÁT TRIỂN VĂN XI SAU 1975 Khác với giai đoạn trước, văn xi sau 1975 có biến chuyển đổi vượt trội, lạ Có sáng tác gây dư luận ồn kéo dài, tranh cãi gay gắt xoay quanh văn xuôi giai đoạn Bởi phong phú đa dạng liền với xô bồ ngưỡng, đổi cách tân kéo theo lầm lạc, trả giá Chịu tác động quy luật đời sống thời bình, kinh tế thị trường, văn học nói chung giàu cá tính, động, sơi nổi, số lượng tác phẩm hàng năm lớn, lực lượng viết đông đảo Người viết muốn khẳng định cá nhân với sáng tạo độc đáo lạ, người đọc tự tiếp cận tác phẩm “gu” thẫm mỹ cá nhân Văn học giai đoạn phản ánh xu hướng dân chủ hoá đời sống xã hội, địi hỏi cởi mở khơng định kiến Văn học với kết tinh nghệ thuật từ lớp nhà văn trưởng thành từ trước Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Tơ Hồi,… bút trẻ đầy đột phá Nguyễn Thuy Thiệp, Bảo Ninh, Phan Thị Vàng Anh,… làm cho văn xuôi giai đoạn trở nên mẻ, độc đáo đầy nhiệt huyết Có thể nhận diện vấn động văn xuôi từ sau 1975 đến qua chặng Từ năm 1975 đến 1985 chặng đường “khởi động”, chuẩn bị cho cao trào đổi Khoảng năm đầu, dư âm kháng chiến chống Mỹ cứu nước tác động hai chiến tranh biên giới khiến cho văn xuôi “trượt theo quán tính cũ” (Nguyên Ngọc) Đề tài chiến tranh vấn đề thời mối quan tâm hàng đầu văn học Tuy nhiên có số tác phẩm mạnh dạn chọn thời điểm khốc liệt gay cấn chiến tranh để khám phá tâm lí tính cách người: Miền cháy (NMC), Họ thời với (Thái Bá Lợi), Năm 75 họ sống (Nguyễn Trí Hn)… Ngồi cịn có số tác phẩm quan tâm đến thời hậu chiến q trình hồ hợp dân tộc, vấn đề đạo đức nảy sinh mối quan hệ thường nhật…như Tháng ba Tây Nguyên, Cha Nguyễn Khải, Lửa từ nhà NMC, v.v… Đến nửa đầu thập kỉ 80, nhu cầu đổi rõ dần Năm 1982, xuất truyện ngắn Bức tranh đánh dấu bước ngoặc hành trình sáng tạo NMC Tác phẩm khiến dư luận đông đảo coi NMC tượng truyện ngắn lúc đó, nhiên ban đầu nhiều người tỏ ý hoài nghi chê trách ông “đi bên lề sống”, sau số người tán đồng ủng hộ ông đông dần Có thể nói, NMC tự đổi nới cách lặng lẽ mà liệt Ơng chọn hướng tiếp cận đời sống từ gốc độ đạo đức – sự, dùng thước đo nhân để soi ngắm người Đây nói đổi vượt bậc văn học trước năm 1975 quan tâm đến kiện lịch sử to lớn mà bỏ quên sống đời thường người, mối trăn trở thầm kín cần giãi bày, chia Tuy người tiên phong NMC không đơn độc, gốc độ quan sát khác nhau, Ma Văn Kháng với Mưa mùa hạ, Mùa rụng vườn, Nguyễn Khải với Gặp gỡ cuối năm, Thời gian người…, nổ lực đưa tranh đời sống vào tác phẩm thể quan niệm nghệ thuật người Sự ý đến giá trị cá nhân, vài trị gia đình, tảng đạo đức xã hội… cho thấy ý thức đổi nhà văn chủ yếu hướng đến thực, khẳng định tư cách công dân trước bấp cập xã hội Và “khởi động” cần thiết tạo đà cho cao trào đổi văn xi sau Từ 1986 đổi văn xi đạt đến cao trào sau lắng lại Vào nửa cuối thập kỉ 80, khơng khí dân chủ cởi mở tinh thần khuyến khích tự sáng tạo qua nghị Đảng văn nghệ cho nghệ sĩ điểm tựa tinh thần vững để khẳng định Khát vọng sáng tạo giải phóng, giao lưu văn hoá đem tới nhiều kinh nghiệm nghệ thuật lạ Hàng loạt cá tính nghệ sĩ độc đáo với tác phẩm làm xôn xao dư luận ngồi nước Vẫn có số tác phẩm thuỷ chung với cảm hứng sử thi Sao đổi ngơi Chu Văn, Đường Sài Gịn Nam Hà, Người quê Phan Tứ… diện mạo văn xuôi cảm hứng làm chủ Cảm hứng chống tiêu cực khơi dậy trào lưu mạnh mẽ, thu hút đông đảo người viết có sức hấp dẫn lớn Kí, phóng lột xác đáp ứng kịp nhu cầu thông tin thật bày tỏ quan niệm cá nhân trước nhiều vấn đề xúc xã hội Dư luận nói đến nhiều bút kí - phóng sự: Lời khai bị can (Trần Huy Quang), Người đàn bà quỳ (Trần Khắc), Cơng lí, đừng qn (Trần Lâm Thanh Hà)… Cùng với truyện ngắn, tiểu thuyết mang hướng mổ xẻ, phanh phui mặt bất cập, bất công lỗi thời chế độ cũ, định kiến, giáo điều phiến diện Chuyện đùa (Mai Ngữ), Mãnh đất người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường), Bước qua lời nguyền (Duy Anh),v.v… Vừa đan xen phân lập với cảm hứng chống tiêu cực cảm hứng phản biện, nhận thức lại số giá trị, chuẩn mực ứng xử thời đầu đồng thời cảnh báo ảo tưởng, ngộ nhận người đại Thân phận tình yêu (Bảo Ngun), Lời nguyền hai trăm năm (Khơi Vũ), Khơng có vua (Nguyễn Huy Thiệp),v.v… Cảm hứng chiêm nghiệm, triết lí, điểm mạnh ngòi bút Nguyễn Khải (Một cõi nhân gian bé tí, Một ngày nắng nhạt) Khơng Nguyễn Khải, NMC, Ma Văn Kháng, tác giả trẻ Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hồi… góp phần làm cho cảm hứng triết luận trở thành nét phong cách quan trọng văn xuôi đương thời Số đông người viết vấn dồn tâm huyết cho việc phát trình bày tư tưởng, thái độ trước chuyển động đời sống xã hội, lịch sử, khám phá người Số có ý thức tìm kiếm ngơn ngữ nghệ thuật mới, coi cách viết mối quan tâm hàng đầu để đại hóa văn học họ thành tượng gây tranh gay cấn, kịch tính Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh, Phan Thị Hoài… Từ đầu năm 90 trở đi, sau mùa giải Hội nhà văn 1990 -1991 giải thi truyện ngắn báo Văn nghệ (19901991), khơng khí văn xi nhìn chung lắng xuống, đường đổi vấn tiếp tục Hiếm gặp tượng có sức lôi gây shock thời điểm cao trào thật nhiều ngòi bút lặng lẽ kiếm tìm sáng tạo Sự bận tâm chủ yếu nhà văn lúc cách viết Nhiều tên tuổi tiếp tục xuất ấn tượng: Phan Thị Vàng Anh, Ngô Tự Lập, Hồ Anh Thái, Nguyễn Ngọc Tư,… Đa số họ trẻ ý thức cá tính, tâm huyết trăn trở nghề họ, không cho họ thoả mãn với có hiểu cách tân sinh lộ nghệ thuật Những tác phẩm họ giống thử nghiệm, chứa đựng nhiều yếu tố mới, bút pháp Một số tác phẩm ý Tiếng thở dài qua rừng kim tước (Hồ Anh Thái), Khi người ta trẻ (Phan Thị Vàng Anh), Cánh đồng bất tận (Nguyễn Ngọc Tư)… Lớp trước chưa chịu dừng lại, cơng chúng u văn học đón nhận nồng nhiệt hồi kí Cát bụi chân ai, Chiều chiều Tơ Hồi, Thượng đế cười Nguyễn Khải… Có khởi sắc số bút truyện ngắn quen thuộc Ma Văn Kháng, Lê Minh Kh, Vũ Bão,… Nhìn chung, văn xi sau 1975 đà đổi phát triển, bút thay sáng tạo đóng góp cho văn học Việt Nam Văn xuôi sau 1975 thuộc “đương đại chưa hồn thành” tiến phía trước với khát vọng sáng tạo bền bỉ, chấp nhận thử thách nghiệt ngã thời gian để rõ dẫn giá trị đích thức Rồi thời gian làm nhiệm vụ sàng lọc, hẳn nhiều thứ bị đào thải, điều đáng nói đến nhà văn dám vượt qua mính, dám trả giá để văn học đa dạng hơn, thành thực không bị lạc hậu so với sống ... Ma Văn Kháng, Lê Minh Khuê, Vũ Bão,… Nhìn chung, văn xi sau 1975 đà đổi phát triển, bút thay sáng tạo đóng góp cho văn học Việt Nam Văn xuôi sau 1975 thuộc “đương đại chưa hồn thành” tiến phía... đại hóa văn học họ thành tượng gây tranh gay cấn, kịch tính Nguyễn Huy Thi? ??p, Bảo Ninh, Phan Thị Hoài… Từ đầu năm 90 trở đi, sau mùa giải Hội nhà văn 1990 -1 991 giải thi truyện ngắn báo Văn nghệ... thức đổi nhà văn chủ yếu hướng đến thực, khẳng định tư cách công dân trước bấp cập xã hội Và “khởi động” cần thi? ??t tạo đà cho cao trào đổi văn xi sau Từ 1986 đổi văn xi đạt đến cao trào sau lắng