Chứng minh: Mạng lưới sông ngòi phản ánh cấu trúc địa hình và nhịp điệu gió mùa của khí hậu nước ta?Câu III 3 điểm: Dựa vào át lát địa lý Việt Nam và kiến thức đã học.. Tại sao chế độ nư
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
LÊ THỊ HÀ – TRƯỜNG THCS
ĐỀ MINH HỌA GIAO LƯU HỌC SINH
GIỎI CẤP HUYỆN LỚP 8
Thời gian làm bài: 150 phút (không kể thời gian giao đề)
Đề gồm: trang, câu
A PHẦN BẮT BUỘC: 4 điểm.
Câu I (2 điểm): Quá trình con người khai khẩn và cải tạo châu thổ chế ngự và
thích ứng với chế độ nước của sông Hồng Tại sao chế độ nước của sông Cửu Long đơn giản và điều hòa?
Câu II (2 điểm): Hãy xác định phạm vi, vị trí của vùng biển và hải đảo Việt
Nam
B PHẦN TỰ CHỌN: 16 điểm.
Câu I (3 điểm):
1 Tại sao nói: Đồi núi là bộ phận quan trọng nhất của cấu trúc địa hình Việt Nam
2 Dạng địa hình trung du và miền núi có thuận lợi và khó khăn gì cho phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa?
Câu II (3điểm):
1 Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Trường Sơn Bắc ở nước ta và ảnh hưởng của nó tới mạng lưới sông ngòi của vùng?
2 Chứng minh: Mạng lưới sông ngòi phản ánh cấu trúc địa hình và nhịp điệu gió mùa của khí hậu nước ta?
Câu III (3 điểm): Dựa vào át lát địa lý Việt Nam và kiến thức đã học Hãy:
1 Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự phân hóa khí hậu của nước ta Tại sao vào mùa hạ, gió phơn Tây Nam mang đến thời tiết khô nóng cho vùng Bắc Trung Bộ?
2 Chứng minh khí hậu Thanh Hóa mang tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm Đặc điểm khí hậu đó có thuận lợi gì cho sản xuất ở địa phương em?
Câu IV (2 điểm): Dựa vào át lát địa lý Việt Nam và kiến thưc đã học, em hãy:
1 Kể tên các sông lớn của nước ta chảy theo hướng tây bắc – đông nam và hướng vòng cung Vì sao đại bộ phận song ngòi Việt Nam chảy theo hướng đó
2 Nhận xét và giải thích chế độ nhiệt của nước ta?
Câu V (5 điểm): Cho bảng số liệu sau:
Trang 2Nhiệt độ trung bình năm của một số địa điểm ( 0 C)
Địa điểm Nhiệt độ trung bình
tháng 1
Nhiệt độ trung bình tháng 7
Nhiệt độ trung bình
năm
1 Vẽ biểu đồ nhiệt độ trung bình tháng 1 và nhiệt độ trung bình năm của các địa điểm trên
2 Dựa vào bảng số liệu và biểu đồ đã vẽ, nhận xét sự thay đổi nhiệt độ từ bắc vào nam và giải thích tại sao có sự thay đổi đó?
.Hết
Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm
Họ tên học sinh:……… ; Số báo danh:…………
HƯỚNG DẪN CHẤM
Trang 3N M Bắt buộc
Câu I
Quá trình con người khai khẩn và cải tạo châu thổ chế ngự và
thích ứng với chế độ nước của sông Hồng Tại sao chế độ nước
của sông Cửu Long đơn giản và điều hòa?
2,0
Từ xa xưa, người Việt Nam đã biết dẫn nước vào ruộng, hoặc tiêu
nước, phân lũ về mùa mưa; đồng thời cũng sớm phải tổ chức đắp
đê, trị thủy để phát triển sản xuất và bảo vệ cuộc sống
- Từ thế kỉ XI, dưới thời Lý đã cho đắp đê dọc theo hầu hết các
con sông lớn
0,5
- Tời thời Trần, triều đình đã cho gia cố cho các đoạn đê xung yếu,
chuyên trách trông coi việc bồi đắp và bảo vệ hệ thống đê điều,
0,25
- Sang thế kỉ XV, nhà Lê bắt đầu tiến hành quai đê lấn biển để
khai thác bãi bồi vùng cửa sông
0,25
- Chính quyền phong kiến nhà Nguyễn rất quan tâm đền vấn đề
đắp đê, tuy nhiên, triều đình đang lâm vào thế bối rối, cân nhắc lợi
– hại của việc nên tiếp tục đắp đê hay bỏ đê
0,25
Chế độ sông nước của sông Cửu Long đơn giản và điều hòa vì:
+ Sông dài và diện tích lưu vực lớn, độ dốc lòng sông nhỏ Mạng
lưới kênh rạch chằng chịt, hình dạng lười sông hình lông chim
+ Nước sông điều tiết từ từ theo phụ lưu Có sự điều tiết nước của
Biển Hồ ở Campuchia
0,25
Câu II Hãy xác định phạm vi, vị trí của vùng biển và hải đảo Việt Nam. 2,0
Phạm vi:
- Vùng biển Việt Nam có diện tích khoảng 1 triệu km2, là một
phần của Biển Đông
- Theo Luật biển Việt Nam năm 2012 (phù hợp với Công ước của
Liên hợp quốc tế về Luật biển năm 1982), vùng biển Việt Nam
bao gồm 5 bộ phận là: Nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải,
vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa chủ quyền, quyền chủ quyền
và quyền tài phán quốc gia của Việt Nam
0,25
0,25
Vị trí:
- Vùng biển Việt Nam tiếp giáp với vùng biển của các nước:
Trung Quốc, Phi-lip-pin, In-đô-nê-xi-a, Bru-nây, Ma-lai-xi-a,
Xin-ga-po, Thái Lan và Campuchia
0,25
- Các đảo và quần đảo phân bố rộng khắp trên vùng biển nước ta 0,25
Trang 4- Các đảo và quần đảo gần bờ tập trung nhiều ở vùng biển đông
bắc (tỉnh Quảng Ninh, thành phố Hải Phòng) và vùng biển tây
nam (tỉnh Kiên Giang)
+Hai quần đảo xa bờ là quần đảo Hoàng Sa (thành phố Đà Nẵng)
và quần đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa) nằm giữa biển Đông
0,25
- Vùng biển và hải đảo Việt Nam còn có vị trí chiến lược do nằm
trên đường hàng hải và hàng không quốc tế hoạt động rất nhộn
nhịp, nối liền các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, châu Á và các
châu lục khác
0,25
- Vùng biển và hải đảo nước ta tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết
nối giữa các vùng lãnh thổ trong nước, cho việc giao thương mở
đường ra Biển Đông của một số nước và khu vực xung quanh
0,25
Tự chọn
Câu
I.1
Tại sao nói: Đồi núi là bộ phận quan trọng nhất của cấu trúc
- Đồi núi chiếm
3
4diện tích lãnh thổ chủ yếu là đồi núi thấp Địa hình dưới 1000m chiếm 85% diện tích Núi cao trên 2000m chỉ
chiếm 1% , cao nhất là Hoàng Liên Sơn với đình Phan Xi – păng
cao 3143m
0,5
- Đồi núi nước ta tạo thành một cánh cung lớn hướng ra Biển
Đông chạy dài 1400km, từ miền Tây Bắc tới miền Đông Nam Bộ
Nhiều vùng núi lan ra sát biển hoặc bị biển nhấn chìm thành các
quần đảo như vùng biển Hạ Long (Quảng Ninh) trong vịnh Bắc
Bộ
0,5
- Địa hình đồng bằng chỉ chiếm
1
4diện tích lãnh thổ đất liền và bị đồi núi ngăn cách thành nhiều khu vực điển hình là dải đồng bằng
duyên hải miền trung nước ta
0,5
Câu
I.2
Dạng địa hình trung du và miền núi có thuận lợi và khó khăn gì
cho phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa?
1,5
Thuận lợi:
- Vùng núi là nơi tập trung nhiều tiềm năng để phát triển công
nghiệp: tập trung các mỏ khoáng sản tạo khả năng phát triển công
nghiệp khai thác và chế biến khoàng sản Dự trữ thủy năng để phát
triển thủy điện
0,5
Trang 5- Tài nguyên rừng và đất rừng phong phú tạo điều kiện để phát
triển lâm nghiệp, các cao nguyên thuận lợi để hình thành nên các
vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi gia
súc
0,25
- Nhiều phong cảnh đẹp, khí hậu mát mẻ thuận lợi để hình thành
nên các điểm du lịch nổi tiếng
0,25
Khó khăn:
- Địa hình núi cao hiểm trở, chia cắt phức tạp, gây trở ngại cho
giao thông, khai thác tài nguyên và giao lưu kinh tế giữa các vùng
0,25
- Độ dốc lớn, mưa nhiều nên thường xuyên xảy ra thiên tai, sạt lở
đất… ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống
0,25
Câu
II.1
Trình bày đặc điểm địa hình vùng núi Trường Sơn Bắc ở nước
ta và ảnh hưởng của nó tới mạng lưới sông ngòi của vùng?
1,5
* Đặc điểm của vùng núi Trường Sơn Bắc và ảnh hưởng của nó
đến sông ngòi:
- Nằm phía nam sông Cả đến dãy Bạch Mã dài 600km 0,25
- Đây là vùng núi thấp có 2 sườn không cân xứng, sườn đông hẹp
và dốc có nhiều nhánh núi nằm ngang chia cắt đồng bằng duyên
hải Nam Trung Bộ
0,25
* Ảnh hưởng:
- Do địa hình dốc, hẹp ngang nhất nước ta nên đa số các sông
ngắn và dốc, lòng sông nhỏ (Sông Cả, sông Mã )
0,5
- Hướng tay bắc – đông nam của địa hình quyết định đến hướng
chảy của các sông
0,5
Câu
II.2
Chứng minh: Mạng lưới sông ngòi phản ánh cấu trúc địa hình
và nhịp điệu gió mùa của khí hậu nước ta?
1,5
* Mạng lưới sông ngòi phản ánh cấu trúc địa hình:
- Địa hình
3
4diện tích là đồi núi nên sông ngòi nước ta mang đặc điểm của sông ngòi miền núi: ngắn dốc, nhiều thác ghềnh, lòng
sông hẹp, nước chảy xiết Ở đồng bằng lòng sông mở rộng nước
chảy êm đềm
0,25
- Hướng nghiêng địa hình cao ở Tây Bắc thấp dần về Đông Nam
nên sông ngòi nước ta chủ yếu chảy theo hướng TB – DN ( sông
Đà, sông Hồng, sông Mã, sông Tiền, sông Hậu…) Ngoài ra địa
hình nước ta có hướng vòng cung nên sông ngòi nước ta còn chảy
theo hướng vòng cung (S Lô, S.Gầm S Cầu, S Thương, S.Lục
0,25
Trang 6- Ở miền Trung do địa hình cao ở phía tây thấp dần về phía đông
nên sông ngòi chảy theo hướng Tây – đông (S Thu Bồn, S Bến
Hải…)
- Địa hình nước ta bị chia cắt phức tạp, độ dốc lớn vì vậy tốc độ
bào mòn nhanh làm cho sông ngòi nước ta bị chia cắt phức tạp,
hàm lượng phù sa lớn
0,25
* Mạng lượng sông ngòi phản ánh nhịp điệu mùa của khí hậu
- Do mưa nhiều, mưa lớn lại tập trung vào một thời gian ngắn làm
xói mòn, cắt xẻ địa hình tạo ra mạng lưới sông ngòi dày đặc
0,25
- Khí hậu chia làm hai mùa mùa mưa và mùa khô nên sông ngòi
nước ta có chế độ nước theo mùa mùa lũ và mùa cạn khác nhau rõ
rệt Mùa mưa nước sông lớn chiếm từ 70-80% lượng nước cả năm,
mùa khô nước cạn
- Mùa mưa nước ta có xu hướng chậm dần từ bắc vào nam nên
mùa lũ trên các lưu vực sông ở nước ta cũng có sự khác biệt Ở
miển bắc lũ tới sớm vào các tháng 6,7,8; miền Trung mưa vào
cuối thu đầu đông nên mùa lũ đến muộn tập trung vào các tháng
10,11,12
0,25
- Ở miền Bắc chế độ mưa thất thường: mùa hè mưa nhiều, mùa
đông mưa ít nên chế độ nước sông thất thường Ở miền Nam khí
hậu cận xích đạo nên chế độ nước sông khá điều hòa
0,25
Câu
III.1
Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự phân hóa khí hậu
của nước ta Tại sao vào mùa hạ, gió phơn Tây Nam mang đến
thời tiết khô nóng cho vùng Bắc Trung Bộ?
2,0
* Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự phân hóa khí hậu của
nước ta
- Vị trí địa lý và hình dạng lãnh thổ:
+ Nước ta nằm hoàn toàn trong vành đai khí hậu nhiệt đới của nửa
cầu bắc, mọi địa phương trong cả nước trong năm đều có hai lần
lên thiên đỉnh nên nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn
0,25
+ Lãnh thổ trải dài trên 15 vĩ tuyến nên khí hậu có sự khác biệt từ
Bắc vào Nam
0,25
- Địa hình: nước ta có
3
4diện tích là đồi núi, chủ yếu là núi thấp
Do đó khí hậu chịu sự chi phối của địa hình: khí hậu phân hóa
theo đai cao và khí hậu phân hóa theo hướng sườn
0,25
Trang 7- Nằm trong khu vực hoạt động của gió mùa châu Á Có hai loại
gió mùa hoạt động luân phiên ở nước ta: Gió mùa mùa đông lạnh
khô và gió mùa mùa hạ nóng ẩm
0,25
* Vào mùa hạ, gió phơn Tây Nam mang đến thời tiết khô nóng
cho vùng Bắc Trung Bộ?
- Vùng có dãy Trường Sơn Bắc nằm gần như vuông góc với
hướng gió
0,5
- Có sườn đón gió thổi (sườn Tây) nên khối khí đã gây mưa hết
bên sườn đón gió, khi tràn vào nước ta gió đã biến tính và trở nên
khô nóng
0,5
Câu
III.2
Chứng minh khí hậu Thanh Hóa mang tính chất nhiệt đới gió
mùa ẩm Đặc điểm khí hậu đó có thuận lợi gì cho sản xuất ở địa
phương em?
1,0
- Nhiệt độ TB nằm cao khoảng 23-240C Biên độ nhiệt độ trong
năm cao Lượng mưa trung bình năm từ 1600-1800mm
0,25
- Khí hậu có 2 mùa rõ rệt: mùa nóng trùng với mùa mưa, mùa lạnh
trùng với mùa khô
0,25
- Thuận lợi: Tạo điều kiện cho nhiều ngành kinh tế phát triển:
nông nghiệp, công nghiệp, giao thông, du lịch…Đặc biệt là sản
xuất nông nghiệp: xen canh, tăng vụ, các sản phẩm nông nghiệp
đa dạng, ngoài cây trồng nhiệt đới còn có thể trồng được các loại
cây cận nhiệt đới và ôn đới
0,5
Câu
IV.1
Kể tên các sông lớn của nước ta chảy theo hướng tây bắc –
đông nam và hướng vòng cung Vì sao đại bộ phận song ngòi
Việt Nam chảy theo hướng đó.
1,0
- Hướng tay bắc – đông nam: Sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông
Tiền, sông Hậu
0,25
- Hướng vòng cung: sông Lô, sông Gấm, sông Cầu, sông Thương,
sông Lục Nam
0,25
* Giải thích: Đại bộ phận sông ngòi Việt Nam chạy theo các
hướng trên là do cấu trúc địa hình nước ta có hai hướng chính là
tây bắc – đông nam và hướng vòng cung và hướng nghiêng địa
hình thấp dần từ tây bắc xuống đông nam Hướng nghiêng của địa
hình quyết định hướng đổ của sông Các dãy núi quyết dịnh hướng
chảy của sông
0,5
Câu Nhận xét và giải thích chế độ nhiệt của nước ta? 1,0
Trang 8- Nền nhiệt độ trung bình năm của nước ta cao: Phần lớn diện tích
lãnh thổ nước ta có nền nhiệt độ trung bình trên 200C, chỉ có một
bộ phận nhỏ ở các vùng núi cao có nền nhiệt độ dưới 200C Do vị
trí nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc, các địa
phương đều có hai lần mặt trời lên thiên đỉnh trong 1 năm
0,5
- Chế độ nhiệt nước ta có sự phân hóa theo không gian và thời
gian
+Theo thời gian: Vào tháng 1 hầu hết diện tích lãnh thổ nước ta có
nhiệt dộ dưới 240C còn vào tháng 7 hầu hết lãnh thổ nước ta lại có
nhiệt độ đạt trên 240C Do nước ta chịu ảnh hưởng của chế độ gió
mùa, vào mùa đông nhiều bộ phận chịu ảnh hưởng của gió mùa
Đông Bắc lạnh, mùa hạ chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam nóng
ẩm
0,25
+ Theo không gian: Nhiệt độ thay đổi từ Bắc vào Nam Miền Bắc
(trạm Hà Nội) có nhiệt độ trung bình năm khoảng 230C, biên độ
nhiệt khoảng 120C Miền Trung (trạm Đà Nẵng) có nhiệt độ trung
bình năm khoảng 250C, biên độ nhiệt khoảng 80C Miền Nam
(trạm Tp Hồ Chí Minh) có nhiệt độ trung bình năm khoảng 270C,
biên độ nhiệt khoảng 30C Do càng vào Nam càng gần xích đạo
nên góc nhập xạ và thời gian chiều sáng tăng dần và tác động của
gió mùa mùa đông càng yếu
0,25
Câu
V.1
- Yêu cầu: Vẽ biểu đồ cột nhóm, một cột thể hiện nhiện độ tháng
1, một cột thể hiện trung bình cả năm, đảm bảo chính xác, khoa
học, thẩm mỹ, có đầy đủ tên biểu đồ, chú giải
(Nếu thiếu một trong các yếu cầu trên trừ 0,25 điểm Vẽ biểu đồ
khác không cho điểm)
Câu
V.2
- Nhận xét: Nhiệt độ tháng 1 và nhiệt độ trung bình cả năm ở nước
ta tăng dần từ Bắc vào Nam
+ Nhiệt độ tháng 1: dẫn chứng
+ Nhiệt độ trung bình năm: dẫn chứng
1,0
Trang 9+ Nhiệt độ tháng 7: dẫn chứng
- Giải thích:
+ Đi từ Bắc vào Nam càng gần xích đạo nên nhiệt độ tăng dần
theo vĩ độ
+ Phía Bắc mùa đông chịu tác động mạnh của gió Đông bắc nên
nhiệt độ giảm mạnh
+ Phía nam gần xích đạo hầu như không chịu tác động của không
khí lạnh nên nhiệt độ cao quanh năm
+ Tháng 7 nhiệt độ cao đều trên cả nước vì …
1,0